1977ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പും ജയില്‍വാസവും

മുപ്പത്തേഴു വര്‍ഷംമുമ്പ്, 1977ല്‍ ലോക്സഭയിലേക്കും കേരള നിയമസഭയിലേക്കും നടന്ന പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പ് രാജ്യത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളവും വിശിഷ്യ എന്നെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളവും വളരെ ചരിത്രപ്രാധാന്യമുള്ളതാണ്. പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് അസാധുവാക്കി 1975 ജൂണ്‍ 12ന് അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി വിധി പ്രസ്താവിച്ചു. പരിഭ്രാന്തിയിലായ ഇന്ദിരാഗാന്ധി 1975 ജൂണ്‍ 25ന് അര്‍ധരാത്രിമുതല്‍ പ്രാബല്യത്തില്‍ വരത്തക്കവിധം ആഭ്യന്തര അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഇന്ത്യന്‍ പൗരന്റെ എല്ലാവിധ ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങളും നിരോധിച്ചു. ആയിരക്കണക്കിന് രാഷ്ട്രീയനേതാക്കളെയും സാമൂഹ്യപ്രവര്‍ത്തകരെയും അറസ്റ്റുചെയ്ത് ജയിലിലടച്ചു. അപരിഷ്കൃതമായ മനുഷ്യാവകാശധ്വംസനങ്ങളും ഭീകരമര്‍ദനങ്ങളും നരഹിംസകളും അരങ്ങേറി.
ഞാന്‍ അന്ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ ചന്തിരൂര്‍ ഗവ. ഹൈസ്കൂള്‍ അധ്യാപകനായിരുന്നു. അടിയന്തരാവസ്ഥയെ അതിശക്തമായി എതിര്‍ക്കുന്ന ""ആത്മഗാഥ"" എന്ന എന്റെ കവിത, വി എസ് അച്യുതാനന്ദന്‍ പത്രാധിപരായിരുന്ന "കര്‍ഷകത്തൊഴിലാളി" മാസികയില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. കവിത വായിച്ച ഭരണാധികാരികള്‍ എന്റെ പേരില്‍ കേസെടുത്തു. 1976 നവംബര്‍ 20ന് ഒരുസംഘം പൊലീസുദ്യോഗസ്ഥര്‍ സ്കൂളിലേക്കു കടന്നുവരികയും എന്നെ ക്ലാസുമുറിയില്‍നിന്ന് വിദ്യാര്‍ഥികളുടെയും അധ്യാപകരുടെയും സാന്നിധ്യത്തില്‍ അറസ്റ്റുചെയ്ത് കൊണ്ടുപോകുകയുംചെയ്തു.കേന്ദ്രസര്‍ക്കാരിന് എതിരായി ജനരോഷം വളര്‍ത്തി രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തരസുരക്ഷിതത്വത്തിന് ഹാനി സംഭവിക്കുന്നതിനു വേണ്ടി "ആത്മഗാഥ" എന്ന കവിതയെഴുതി സര്‍ക്കാരിനോട് പൊതുജനങ്ങള്‍ക്കുള്ള വിശ്വാസവും കൂറും നഷ്ടപ്പെടുത്തി വിദ്വേഷവും വെറുപ്പും ഉളവാക്കിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ആലപ്പുഴ ചീഫ് ജുഡീഷ്യല്‍ മജിസ്ട്രേട്ട് കോടതിയില്‍ പൊലീസ് ബോധിപ്പിച്ചതനുസരിച്ച് എന്നെ റിമാന്‍ഡ് ചെയ്ത് ആലപ്പുഴ സബ്ജയിലില്‍ അടച്ചു. ജയില്‍പീഡനങ്ങളുടെ കഥ ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നില്ല.

1977 ജനുവരിയില്‍, ഇന്ദിരാഗാന്ധി പൊതുതെരഞ്ഞെടുപ്പു നടത്താന്‍ തീരുമാനിച്ചു. ജനുവരി 18ന് നിലവിലുള്ള ലോക്സഭ പിരിച്ചുവിട്ടു. ജനുവരി 20ന് അടിയന്തരാവസ്ഥയില്‍ ഇളവുവരുത്തി. പ്രതിപക്ഷ രാഷ്ട്രീയനേതാക്കളെ തടവില്‍നിന്ന് മോചിപ്പിച്ചു. പ്രസ് സെന്‍സര്‍ഷിപ്പും ലഘൂകരിച്ചു. 1977 മാര്‍ച്ച് 16ന് രാജ്യവ്യാപകമായ തെരഞ്ഞെടുപ്പുനടന്നു. ഇതേദിവസംതന്നെ കേരള നിയമസഭയിലേക്കും തെരഞ്ഞെടുപ്പുനടത്തി. പ്രായപൂര്‍ത്തി വോട്ടവകാശം ലഭിച്ചശേഷം എനിക്ക് വോട്ടുചെയ്യാന്‍ കഴിയാതിരുന്ന ആദ്യ തെരഞ്ഞെടുപ്പായിരുന്നു അത്. 1977 മാര്‍ച്ച് 19, 20 തീയതികളിലായി ഫലപ്രഖ്യാപനം വന്നു. 19ന് രാത്രി ഉറക്കം വരാതെ കിടന്ന എന്റെ സെല്ലിന്റെ വാതിലില്‍ മുട്ടി ഒരു വാര്‍ഡന്‍ പറഞ്ഞു. ""കവിസാറേ, സാറ് രക്ഷപ്പെട്ടെന്നാ തോന്നുന്നേ, അമ്മേം മോനും തോറ്റുപോയി"". ജയില്‍മുറിയുടെ നിശബ്ദതയില്‍ വികാരഭരിതനായി ഞാന്‍ ഉറങ്ങാതെ നേരം വെളുപ്പിച്ചു. അപ്പോഴാണറിഞ്ഞത് കേന്ദ്രത്തില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് പരാജയപ്പെട്ടെന്നും കേരളത്തില്‍ കോണ്‍ഗ്രസ് മുന്നണി വിജയിച്ചെന്നും.സന്തോഷവും നിരാശയും ഇടകലര്‍ന്ന നിമിഷം. മാര്‍ച്ച് 22ന് ഇന്ദിരാഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിപദം രാജിവച്ചു. മാര്‍ച്ച് 25ന് ജനതാപാര്‍ടി നേതാവ് മൊറാര്‍ജി ദേശായി പ്രധാനമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റു. ആഭ്യന്തര അടിയന്തരാവസ്ഥ പിന്‍വലിച്ചു. ജനാധിപത്യ അവകാശങ്ങള്‍ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. പക്ഷേ, കേരളത്തില്‍ അധികാരമേറ്റ മുഖ്യമന്ത്രി കെ കരുണാകരന്‍ എന്നെ വിട്ടയക്കാന്‍ കൂട്ടാക്കിയില്ല. 1977 മാര്‍ച്ച് 26 മുതല്‍ ഞാന്‍ ജയിലില്‍ അനിശ്ചിതകാല നിരാഹാരസമരം തുടങ്ങി. മാര്‍ച്ച് 29ന് സ. ഇ എം എസ് നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ ഇടപെടലിനെത്തുടര്‍ന്ന് പ്രധാനമന്ത്രി മൊറാര്‍ജിദേശായി എന്റെ മോചന ഉത്തരവില്‍ ഒപ്പുവയ്ക്കുകയും മാര്‍ച്ച് 30ന് ഞാന്‍ ജയില്‍മോചിതനാവുകയും ചെയ്തു.

*
എം കൃഷ്ണന്‍കുട്ടി

ജെസ്സി ഓവന്‍സ്: ഓര്‍ത്തിരിക്കേണ്ട ജന്മശതാബ്ദി

ആര്യരക്തത്തിന്റെ മഹിമയെ സംബന്ധിച്ച് സിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ ചമച്ച, ക്രൂരനായ ഭരണാധികാരി അഡോള്‍ഫ് ഹിറ്റ്ലറുടെ മുമ്പില്‍ ഇടിമിന്നലായി പുതിയ ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച കറുത്ത വംശജന്‍ ജെസ്സി ഓവന്‍സ് ജനിച്ചിട്ട് ഈ സെപ്തംബര്‍ 12ന് നുറുവര്‍ഷം തികഞ്ഞു. ചില മാധ്യമങ്ങളില്‍ ചെറിയ കുറിപ്പുകളല്ലാതെ അധികം ആഘോഷങ്ങളൊന്നും എങ്ങും കണ്ടില്ല. അങ്ങനെ മറന്നുപോകേണ്ട വ്യക്തിയല്ല ജെസ്സി ഓവന്‍സ്. 1936 ലെ ബെര്‍ലിന്‍ ഒളിംപിക്സിലാണ് ഓവന്‍സ് ഹിറ്റ്ലറുടെ അഹങ്കാരത്തിന് മേല്‍ ഇടിത്തീയായത്. ആര്യരക്തമുള്ളവന്‍ ജയിക്കാനും കീഴടക്കാനും പിറന്നവനാണെന്നായിരുന്നു ഹിറ്റ്ലറുടെ പക്ഷം. അതുകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ വിജയവും തങ്ങള്‍ക്കു തന്നെയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. എന്നാല്‍, അവിടെ ജയിച്ചത് ജെസ്സി ഓവന്‍സായിരുന്നു. മിന്നല്‍പിണര്‍ പോലെ കുതിച്ച ഓവന്‍സിന് മുന്നില്‍ ഹിറ്റ്ലറുടെ ആര്യന്‍മാര്‍ കിതച്ചുവീണു. കണ്ണടച്ചുതുറക്കുന്നതിനിടയില്‍ നൂറുമീറ്ററിന്റെ വരക്കപ്പുറത്തേക്ക് പുതിയ ചരിത്രം സൃഷ്ടിച്ച് ആ പ്രതിഭ പാഞ്ഞുപോയി. 10.35 സെക്കന്റില്‍. വിജയിച്ചവര്‍ക്ക് മെഡല്‍ സമ്മാനിക്കേണ്ടത് ഹിറ്റ്ലറായിരുന്നു. എന്നാല്‍, അദ്ദേഹം ജര്‍മന്‍ വംശജര്‍ക്ക് മാത്രം കൈകൊടുക്കാന്‍ തയ്യാറായുള്ളൂ. ഒളിംപിക് കമ്മിറ്റിക്കാരുടെ തുടര്‍ച്ചയായ അഭ്യര്‍ഥനയെ ഹിറ്റ്ലര്‍ അവഗണിക്കുകയായിരുന്നു.

ഇതൊന്നും ജെസ്സി ഓവന്‍സിനെ തളര്‍ത്തിയില്ല. കൂടുതല്‍ കരുത്തോടെ മറ്റിനങ്ങളിലും അദ്ദേഹം വിജയം കൊയ്തു. ആഗസ്ത് മൂന്നിനു ലോങ്ജമ്പില്‍ പുതിയ റെക്കോര്‍ഡ് സൃഷ്ടിച്ച ഓവന്‍സ് പിറ്റേദിവസം 200 മീറ്ററിലും സ്വര്‍ണം കൊയ്തു. 4ഃ100 മീറ്റര്‍ റിലേയില്‍ വിജയിച്ചതോടെ നാലിനങ്ങളിലും സ്വര്‍ണം നേടുന്ന താരമായി ഓവന്‍സ് മാറി. 1984 ല്‍ കാള്‍ ലൂയീസ് നാലിനങ്ങളിലും സ്വര്‍ണം നേടുന്നതുവരെ ആ റെക്കാര്‍ഡ് അപരാജിതമായി നിന്നു. ഇപ്പോള്‍ മറ്റൊരു കറുത്തവംശജന്‍ പുതിയ വേഗങ്ങള്‍ തേടിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ജമൈക്കകാരന്‍ ഉസൈന്‍ ബോള്‍ട്ട്. രണ്ട് ഒളിംപിക്സുകളില്‍ സ്പ്രിന്റ് ഡബിള്‍ എന്ന റെക്കോര്‍ഡ് ബോള്‍ട്ടിനു മാത്രം സ്വന്തം. രണ്ടു ഒളിംപിക്സിലും തുടര്‍ച്ചയായി 100 മീറ്ററിലും 200 മീറ്ററിലും സ്വര്‍ണം നേടിയ ബോള്‍ട്ടിന്റെ റെക്കോര്‍ഡ് തകര്‍ക്കുക എളുപ്പമല്ല. ജമൈക്ക എന്ന കരീബിയന്‍ രാജ്യം ഇപ്പോള്‍ വേഗത്തിന്റെ പുതിയ ചരിത്രസ്രഷ്ടാക്കള്‍ക്ക് ജന്മം നല്‍കുന്ന ഇടമായി മാറിക്കഴിഞ്ഞു.

ജെസി ഓവന്‍സ് പ്രതിനിധാനം ചെയ്തത് അമേരിക്കയെ ആയിരുന്നു. ഹിറ്റ്ലര്‍ക്കും ജര്‍മനിക്കും മാത്രമല്ല അമേരിക്കക്കും ഉള്‍ക്കൊള്ളാന്‍ കഴിയുന്നവരായിരുന്നില്ല കറുത്തവംശജര്‍. ബെര്‍ലിന്‍ ഒളിംപിക്സില്‍ അമേരിക്ക സ്വന്തമാക്കിയ 11 സ്വര്‍ണത്തില്‍ ആറും കറുത്തവംശജര്‍ നേടിയതായിരുന്നു. എന്നാല്‍, അമേരിക്കന്‍ പ്രസിഡന്റ് ഫ്രാങ്ക്ളിന്‍ റൂസ്വെല്‍ട്ട് കറുത്ത വംശജരായ അത്ലറ്റുകളുടെ മികവിനെ അംഗീകരിക്കാന്‍ തയ്യാറായില്ല. അന്നെല്ലാം ടെലഗ്രാം അയച്ചാണ് അഭിനന്ദിക്കുന്നത്. ഓവന്‍സിനെ തേടി റൂസ്വെല്‍ട്ടിന്റെ കമ്പി എത്തിയില്ല. വിജയം നേടിയവരെ വെള്ളക്കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ക്ഷണിച്ച് പ്രസിഡന്റിന്റെ വക ഡിന്നര്‍ നല്‍കുന്ന പതിവും തെറ്റിച്ചു. 1976ലാണ് ഓവന്‍സിനെ അമേരിക്ക ഒരു പുരസ്കാരം നല്‍കി ആദരിക്കുന്നത്. നാലു വര്‍ഷത്തിന് ശേഷം ജെസ്സി ഓവന്‍സ് ലോകത്തോട് വിട പറഞ്ഞു. എല്ലാ ദിവസവും രാജ്യസഭ സമ്മേളിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ഉപരാഷ്ട്രപതിയുടെ ചേംബറില്‍ വിപ്പുമാരുടെ യോഗം പതിവുണ്ട്. ടീ ക്ലബ്ബെ ന്നാണ് ഹമീദ് അന്‍സാരി തമാശക്ക് അതിനെ വിളിക്കുക. ബ്ലാക്ക് മണിയെക്കുറിച്ച് ചര്‍ച്ച വേണമെന്ന ആവശ്യം വന്നപ്പോള്‍ ബ്ലാക്ക് എങ്ങ നെയാണ് എല്ലാ അധമകാര്യങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായത് എന്ന് അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു. ബ്ലാക്ക് മെയില്‍ തുടങ്ങി നിരവധി വാക്കുകള്‍ നമുക്ക് ഇങ്ങനെ കണ്ടെത്താമെന്ന് അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിച്ചു. വാക്കിന്റെ ചരിത്രവും രാഷ്ട്രീയവും സൂക്ഷ്മമായി പിന്തുടരുന്നവര്‍ക്ക് ഇത്തരം നിരവധി പ്രയോഗങ്ങള്‍ കാണാന്‍ കഴിയും. കറുത്തവംശജന് ലോകത്തെവിടെയും ദുരിതമായിരുന്നു. ജെസി ഓവന്‍സ് ദുരിതങ്ങളിലൂടെയാണ് യാത്ര ചെയ്തത്. ഏഴാം വയസ്സുമുതല്‍ കുടുംബം പോറ്റാന്‍ ജോലിക്ക് പോകാന്‍ തുടങ്ങി. പഠനകാലത്താണ് അത്ലറ്റിക്സില്‍ മത്സരിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയത്. ഒഷിയ സ്റ്റേറ്റ് സര്‍വകലാശാലയില്‍ ലോകറെക്കോര്‍ഡുകള്‍ തകര്‍ക്കുന്ന ചെറുപ്പക്കാരന്‍ അതിവേഗം ലോകത്തിന്റെ ശ്രദ്ധയാകര്‍ഷിച്ചു. മാര്‍ട്ടിന്‍ ലൂതര്‍ കിങ്ങിന്റെ പ്രസംഗം ഇപ്പോള്‍ വീണ്ടും ലോകം ഓര്‍ത്തു. തനിക്ക് ഒരു സ്വപ്നമുണ്ടെന്ന ചരിത്രപ്രാധാന്യം നിറഞ്ഞ വാക്കുകള്‍ ഒബാമയുടെ പ്രസിഡന്‍സിയില്‍ തീരുന്നതല്ല. ഒരു വ്യക്തിയുടെ അധികാരം നയങ്ങളെ തിരുത്തുന്നില്ലെന്ന് ഒബാമ ദിവസം ചെല്ലുംതോറും ലോകത്തെ ഓര്‍മിപ്പിക്കുന്നു. ആധിപത്യത്തിന്റെയും വംശമേധാവിത്വത്തിന്റെയും നയങ്ങള്‍ തന്നെയാണ് ഒബാമയും പിന്തുടരുന്നത്. വെള്ളക്കാരന്റെ വര്‍ണാധിപത്യ ചിന്തകള്‍ക്ക് കനത്ത പ്രഹരം ഏല്‍പ്പിച്ച നിരവധി മഹദ്വ്യക്തികളെ ചരിത്രത്തില്‍ നിന്നും കണ്ടെടുക്കാന്‍ കഴിയും. ലോകാധിപത്യത്തിനായി കരുക്കള്‍ നീക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണാധികാരിയുടെ മുമ്പില്‍ പതറാതെ പറക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞുവെന്നതാണ് ഓവന്‍സിന്റെ മികവ്. അതാണ് ചരിത്രം. ഹിറ്റ്ലറിന്റെ ആര്യാധിപത്യ മോഹങ്ങളെ ലോകം ചെറുത്തുതോല്‍പ്പിച്ചു. ജെസി ഓവന്‍സിന്റെ നൂറാം ജന്മവാര്‍ഷികം ചരിത്രത്തിലൂടെയുള്ള സഞ്ചാരത്തിനും തിരിച്ചറിവുകള്‍ക്കുമുള്ള സന്ദര്‍ഭം കുടിയാണ്. അത് സ്പോര്‍ട്സ് വാര്‍ത്തയുടെ ചതുരത്തില്‍ ഒതുങ്ങേണ്ടയൊന്നല്ല.

*
പി രാജീവ് ദേശാഭിമാനി വാരിക

Picture Courtesy: Wikipedia

രണ്ടായ നിന്നെയിഹ...

ജോലിസ്ഥലത്ത് എന്റെ മുറിയിലേയ്ക്കു കയറിവരുന്നവരെ തൃശൂര്‍ ആകാശവാണിയാവും നേരിയ ശബ്ദത്തില്‍ സ്വാഗതം ചെയ്യുക. ചിലപ്പോള്‍ ചലച്ചിത്രഗാനം, മറ്റു ചിലപ്പോള്‍ പ്രാദേശികവാര്‍ത്തകള്‍. ശാസ്ത്രീയസംഗീതവും ഗാനസല്ലാപവും ദില്ലിയില്‍നിന്നുള്ള വാര്‍ത്തകളും സമയമനുസരിച്ച് അവരെ എതിരേല്‍ക്കും. 

എവിടെനിന്നാണീ ആകാശവാണി അശരീരി എന്ന് ആര്‍ക്കും മനസ്സിലാവില്ല. എന്റെ കംപ്യൂട്ടര്‍ മേശയ്ക്കും ചുമരിനുമിടയിലുള്ള ഇടത്തില്‍ നിലത്ത് ഒരു പെട്ടി ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് പെട്ടെന്ന് ആര്‍ക്കും കാണാനാവില്ല. ശബ്ദത്തിന്റെ ഉറവിടം തേടി കുനിഞ്ഞു നോക്കുമ്പോഴാണ് വെള്ളത്തുണി കൊണ്ടു മൂടിയ ഒരു നീളന്‍ ഉപകരണം ഇരിക്കുന്നത് കാണാനാവുക.

ഇരുപത്തിമൂന്ന് കൊല്ലങ്ങള്‍ക്കു മുമ്പ് ഒരവധിക്കാലത്ത് വലിയേട്ടന്‍ നൈജീരിയയില്‍നിന്ന് വരുമ്പോള്‍ കൊണ്ടുവന്നതാണ് ഈ ടൂ-ഇന്‍-വണ്‍. വീടുകളിലെ റേഡിയോ ഏറെക്കുറെ തട്ടിന്‍പുറത്തു കയറിക്കഴിഞ്ഞ കാലം. ടെലിവിഷന്‍ അതിവേഗം പ്രചരിക്കുന്ന കാലം. പക്ഷേ അക്കാലത്തും ടൂ-ഇന്‍-വണ്‍ ആഭിജാത്യത്തിന്റെ അടയാളമായിരുന്നു. ഗള്‍ഫ് നാടുകളില്‍നിന്നു വരുന്നവരുടെയെല്ലാം കയ്യില്‍ ഒരു ടൂ-ഇന്‍-വണ്‍ തൂങ്ങിക്കിടന്നിരുന്നു.

സോണി, സാനിയോ, പാനസോണിക്, ഷാര്‍പ് ഇലക്‌ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങളിലെ രാജ്ഞിമാരായിരുന്നു അവ. വലിയേട്ടന്‍ കൊണ്ടുവന്നത് വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള ഷാര്‍പ് സ്റ്റീരിയോ. രണ്ടടിയോളം നീളം, ഡബിള്‍ കാസറ്റ്, നാലു റേഡിയോ ബാന്‍ഡുകള്‍. കിടത്തിവെച്ച ഏരിയല്‍ നിവര്‍ത്തിയെടുത്ത് വലിച്ചു നീട്ടിയാല്‍ നാലടിയോളം മുകളിലേയ്ക്കു നില്‍ക്കും.

അതുവരെ എന്റെ വീട്ടിലുണ്ടായിരുന്നത് ചെറിയ ഒരു ടൂ-ഇന്‍-വണ്‍ ആയിരുന്നു. ബോംബെയില്‍നിന്ന് എന്റെ ഒരു സഹപ്രവര്‍ത്തകയുടെ കയ്യില്‍നിന്ന് 1400 ഉറുപ്പികയ്ക്കു വാങ്ങിയ സാനിയോ.  ഷാര്‍പ് വന്നതോടെ സാനിയോവിന്റെ പ്രതാപം നഷ്ടപ്പെട്ടു. എന്നാലും അച്ഛനത് പ്രിയപ്പെട്ടതായിരുന്നു. തന്റെ ചാരുകസേരയ്ക്കരികെയുള്ള ടീപ്പോയില്‍ വെച്ച് അച്ഛന്‍ അതില്‍നിന്ന് പ്രാദേശികവാര്‍ത്തകളും ശാസ്ത്രീയസംഗീതവും ചലച്ചിത്രഗാനങ്ങളും കേട്ടു. അതോടെ ഷാര്‍പ്  എന്റെ കസ്റ്റഡിയിലുമായി. വിരുന്നുകാര്‍ വരുമ്പോള്‍ കാണത്തക്കവണ്ണം വെള്ളക്കാരി ഇരിപ്പുമുറിയില്‍ ഏരിയലും ഉയര്‍ത്തി വിളങ്ങിനിന്നു.

കാസറ്റുകള്‍ രാജ്യം വാണ കാലമായിരുന്നു അത്. ടി ഡി കെയുടേയും സോണിയുടേയും കാസ്സറ്റുകള്‍ക്കായിരുന്നു പ്രിയം. ഇന്ത്യന്‍ കാസറ്റുകള്‍ക്ക് വിശ്വാസ്യത പോരാ. നൈജീരിയയില്‍നിന്നു വരുമ്പോള്‍'ടി ഡി കെ 90 യുടെ ഒറിജിനല്‍ കാസറ്റുകളുടെ രണ്ടു പെട്ടിയെങ്കിലും വലിയേട്ടന്‍ കൊണ്ടുവരും. ഒറിജിനല്‍ എന്നു പ്രത്യേകം പറയാന്‍ കാരണമുണ്ട്. അവിടെ കാസറ്റ് വാങ്ങാന്‍ ചെന്നാല്‍ ഒറിജിനല്‍ വേണോ ഡ്യൂപ്ലിക്കേറ്റ് വേണോ എന്ന് ചോദിക്കുമായിരുന്നുവത്രേ സത്യസന്ധനായ കടക്കാരന്‍.

കാസറ്റുകളോട് ആര്‍ത്തിയായിരുന്നു അക്കാലത്ത്. സിനിമാപ്പാട്ടുകള്‍ കാസറ്റുകളിലേയ്ക്ക് പകര്‍ത്തിത്തരുന്ന കടകളുണ്ടായിരുന്നു. ഒരു കടലാസില്‍ ആവശ്യമുള്ള പാട്ടുകള്‍ എഴുതിക്കൊടുത്ത് കാസറ്റും ഏല്‍പ്പിച്ചാല്‍ ഒരാഴ്ചയ്ക്കകം റെക്കോഡ് ചെയ്തു കിട്ടും.  വോള്‍ട്ടേജില്‍ വരുന്ന വ്യതിയാനമനുസരിച്ച് കാസറ്റ് വലിയുകയും പാട്ട് ഇഴയുകയുമൊക്കെ ചെയ്‌തെന്നിരിക്കും. അത് നമ്മുടെ തലവരയെന്നോ ഭാഗ്യക്കേടെന്നോ കരുതിയാല്‍ മതി.

ഷാര്‍പ് എന്ന സുന്ദരി വന്നപ്പോള്‍ അല്‍പം അഹന്തയൊക്കെയായി എനിക്ക്. പാട്ടുകള്‍ ടേപ് ചെയ്തു കിട്ടാന്‍ ഇനി കടക്കാരെ ആശ്രയിക്കണ്ട. ഒരു കാസറ്റില്‍നിന്ന് മറ്റേതിലേയ്ക്ക് റെക്കോഡ് ചെയ്യാനുള്ള സൗകര്യമുണ്ട്. അതില്‍ത്തന്നെ ഹൈ സ്പീഡില്‍ റെക്കോഡ് ചെയ്യാനുള്ള ഉപാധിയുമുണ്ട്. 90 മിനിട്ടുള്ള കാസറ്റ് 25 മിനിട്ടില്‍ റെക്കോഡ് ചെയ്യാനാവും. ഹരം പിടിച്ച് നിരവധി പാട്ടുകള്‍ പകര്‍ത്തിയെടുത്തു. ചലച്ചിത്രഗാനങ്ങളുടേയും ശാസ്ത്രീയസംഗീതത്തിന്റേയും കുറേ കാസറ്റുകളും വാങ്ങിക്കൂട്ടി.

അഹന്തയ്ക്ക് ഒരു വീക്കുകിട്ടിയ പോലെയാണ് റെക്കോഡര്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കാതെയായത്. എന്നാലും പാട്ടുകേള്‍ക്കാമല്ലോ എന്നു സമാധാനിച്ചു. പക്ഷേ പിന്നീട് കാസറ്റ് ഇടുമ്പോഴൊക്കെ കുരുങ്ങാന്‍ തുടങ്ങി. പലേ കാസറ്റുകളും അങ്ങനെ കേടുവന്നു. പിന്നെപ്പിന്നെ ശബ്ദത്തിനു വ്യക്തത പോരെന്നു തോന്നിത്തുടങ്ങി. ഹെഡ് ക്ലീന്‍ ചെയ്യുന്നത്  പ്രധാനമാണ് എന്ന് വിദഗ്ധരുടെ ഉപദേശം. പാട്ടു കേള്‍ക്കേണ്ടെങ്കിലും കാസറ്റ് വെറുതെ ഓടിക്കണം. അല്ലെങ്കില്‍ പൂക്കും. അത്തരം കാസറ്റുകള്‍ ഉപേക്ഷിക്കണം. ചുരുക്കത്തില്‍ ടൂ-ഇന്‍-വണ്ണിലേയ്ക്ക് എപ്പോഴും ഒരു കണ്ണുവേണം.

കയ്യിലെ കാസറ്റുകള്‍ ഇങ്ങനെ സൈ്വരം കെടുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴാണ് കേള്‍ക്കുന്നത് വിദേശരാജ്യങ്ങളിലൊക്കെ കാസറ്റ് കാലഹരണപ്പെട്ടുപോയിരിക്കുന്നു എന്ന്. അവിടെയൊക്കെ കോംപാക്റ്റ് ഡിസ്‌ക് എന്നു പേരുള്ള ഡിസ്‌കുകളില്‍നിന്നാണ്  പാട്ടു കേള്‍ക്കുന്നത്. പഴയ ഗ്രാമഫോണ്‍ ഡിസ്‌കുകളേപ്പോലെയല്ല. നിലത്തു വീണാല്‍ പൊട്ടില്ല. കാണാന്‍ ഭംഗിയുണ്ട്. കനവും കുറവാണ്.   
തൊണ്ണൂറുകളുടെ ആദ്യപകുതിയില്‍ വലിയേട്ടന്‍ നൈജീരിയ വിട്ടുപോന്നപ്പോള്‍ ഒരു സീഡി പ്ലെയറും കൂടെക്കൊണ്ടുവന്നു. പിന്നെയെപ്പോഴാണ് പാട്ടുകടകളില്‍ സീഡികള്‍ നിറഞ്ഞതെന്നും കാസറ്റുകള്‍ മറഞ്ഞതെന്നും കൃത്യമായി ഓര്‍മ്മയില്ല. വിരുന്നുമുറിയിലിരുന്ന ഷാര്‍പ് എപ്പോഴാണ് അരങ്ങൊഴിഞ്ഞതെന്നും അറിയില്ല. പിന്നെപ്പിന്നെ റേഡിയോ കേള്‍ക്കാനുള്ള ഉപാധി മാത്രമായി ഷാര്‍പ് ചുരുങ്ങി.   
ശബ്ദത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ സാനിയോവിന്റെ തെളിച്ചമുണ്ടായിരുന്നില്ല ഷാര്‍പിന്. അതാവട്ടെ അച്ഛന്റെ മരണശേഷം പണിമുടക്കി തട്ടിന്‍പുറത്തെത്തിയിരുന്നു. ഷാര്‍പിന് ഒരു മൂളക്കമുണ്ട്. റേഡിയോ കേള്‍ക്കാന്‍ മാത്രമായി ഫിലിപ്‌സിന്റെ സെറ്റ് വാങ്ങിയതോടെ ഷാര്‍പിന്റെ ആവശ്യവുമില്ലാതായി. അപ്പോഴാണ് പുതിയ ഇരിപ്പിടം തേടി അത് എന്റെ ജോലിസ്ഥലത്തെത്തിയത്.

എന്നിട്ടും നാലു പേര്‍ കാണെ ഇരിക്കാനുള്ള യോഗമുണ്ടായില്ല ഷാര്‍പിന്. ഓഫീസിലെ വിശാലമായ ഹാളിന്റെ ഒരു മൂലയില്‍ ദേഹമാസകലം തുണികൊണ്ടു മറച്ച് അത് നിലകൊണ്ടു. ഏരിയല്‍ ചുരുക്കി മടക്കിവെച്ചു. സ്റ്റേഷനുകളില്‍ തൃശ്ശൂര്‍നിലയം മാത്രം അത് പിടിച്ചെടുത്തു. പക്ഷേ പിന്നെപ്പിന്നെ ആ മൂളക്കം ഒരു ഇരമ്പലായി മാറി.  ശബ്ദം കൂട്ടാന്‍ ശ്രമിച്ചപ്പോഴൊക്കെ ഇരമ്പലാണ് കൂടിയത്.  അതോടെ ഒന്നുകൂടി മൂടിപ്പുതപ്പിച്ച് അവളെ പൊടിപിടിക്കാന്‍ വിട്ടു. 

പിന്നെ തോന്നി: സ്ഥലം മുടക്കാന്‍ വേണ്ടി മാത്രമായി എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെയൊരു പാട്ടുപെട്ടി?  റേഡിയോ കേള്‍ക്കണമെങ്കില്‍ പുതിയതൊന്നു വാങ്ങുന്നതല്ലേ നല്ലത്? എങ്കില്‍ ഈ പെട്ടി എവിടെ കൊണ്ടുവെയ്ക്കും? വലിച്ചെറിയുന്നത് ആലോചിക്കാന്‍ പോലുമാവുന്നില്ല. എങ്ങനെ ശോഭിച്ചിരുന്നതാണ് എന്റെ വിരുന്നുമുറിയില്‍ ഒരു രാജ്ഞികണക്കയേ നീ?

ഒരു ദിവസം രാവിലെ ജോലിക്കു പോവുമ്പോള്‍ വീണ്ടും ഷാര്‍പിനേപ്പറ്റി ഓര്‍ത്തു. ഓഫീസിലെത്തിയ ഉടനെ ഓണ്‍ ചെയ്യാറുള്ളതാണ്. മാസങ്ങളായി ആകാശവാണി വളരെ ദൂരത്താണ്.  ഓഫീസ് മരണവീടുപോലെ നിശ്ശബ്ദമാണ്.

പെട്ടെന്നാണ് തോന്നിയത്: എഫ് എം സ്റ്റേഷന്‍ ഉണ്ടല്ലോ അതില്‍. ഇതുവരെ അത് വെച്ചുനോക്കിയിട്ടില്ല. എത്തിയ ഉടനെ പുതപ്പു മാറ്റി. ഏരിയല്‍ വലിച്ചു നീട്ടി. നോബ് തിരിച്ചുനോക്കി. ആദ്യം തടഞ്ഞത് ഏഷ്യാനെറ്റിന്റെ ബെസ്റ്റ് എഫ് എം സുഖമായി കേള്‍ക്കുന്നുണ്ട്.

തിരഞ്ഞപ്പോള്‍ ക്ലബ്ബ് എഫ് എമ്മും റേഡിയോ മാംഗോയും റെഡ് എഫ് എമ്മും എല്ലാം കിട്ടുന്നുണ്ട്. ശബ്ദത്തില്‍ ഒരു കരടുമില്ല. ഒരിടവേള പോലുമില്ലാതെ ചിലച്ചുകൊണ്ടിരുന്നോളും ജോക്കികള്‍. അതിനിടെ കുറച്ചു പാട്ടുകളും കേള്‍ക്കാം.

തല്‍ക്കാലം ഷാര്‍പ് ഇവിടെത്തന്നെയിരുന്നോട്ടെ. ഇരിക്കുന്ന ഇടം ചൂലെടുത്ത് അടിച്ചു. തുണിയെടുത്ത് തുടച്ചു. പുതപ്പ് അലക്കിയെടുത്തു. പൊടിപിടിക്കാതെ ഇരിക്കട്ടെ അവള്‍. നഷ്ടപ്രതാപം ഓര്‍ത്ത് കരയുന്നതിന് ഒരിടവേളയായിക്കോട്ടെ.

എട്ടു മണി കഴിഞ്ഞു.  ബെസ്റ്റ് എഫ് എമ്മിലെ ആമി എത്തിക്കഴിഞ്ഞു. ദിവസം തുടങ്ങുകയാണ്.  ജോലിക്കിടയില്‍ ഞങ്ങള്‍ ഒരു കാതിന്റെ ഏരിയല്‍ ഷാര്‍പ്പിലേയ്ക്കു നീട്ടിവെച്ചു.

*
അഷ്ടമൂര്‍ത്തി  ജനയുഗം

മടങ്ങിവരാത്ത യാത്രികന്‍ - ചിന്ത രവിയെപ്പറ്റി ഒരു ഓര്‍മ്മക്കുറിപ്പ്

യാത്രകളെ സ്വകാര്യാനുഭവങ്ങളാക്കി ചുരുക്കാതെ കണ്ടതും അറിഞ്ഞതും അനുഭവിച്ചതുമെല്ലാം മറ്റുള്ളവര്‍ക്കായി പറഞ്ഞുവച്ച യാത്രികന്‍ കടന്നുപോയിട്ട് രണ്ടുവര്‍ഷം. ചിന്ത രവിയെന്ന ചുരുക്കപ്പേരില്‍ ലോകമറിഞ്ഞ, ലോകത്തെയറിഞ്ഞ അദ്ദേഹം എന്തായിരുന്നില്ല എന്നു പറയാനാവും വിഷമം. കാഴ്ചയേക്കാള്‍ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതം പറയാനായിരുന്നു ആ യാത്രാകുറിപ്പുകള്‍ നീക്കിവച്ചത്. ജീവിതത്തിന്റെ ആദിമസംസ്കൃതികളില്‍ തുടങ്ങി, ചരിത്രവും സംസ്കാരവും നരവംശശാസ്ത്രവും രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹ്യവുമായ സര്‍വതലസ്പര്‍ശിയായ പഠനനിരീക്ഷണങ്ങളായിരുന്നു രവി രേഖപ്പെടുത്തിയത്. ഒരേസമയം കാവ്യാത്മകവും യഥാതഥവിവരണങ്ങളുമായിരുന്നു അവയെല്ലാം. ഭാഷയുടെ അടരുകളെ ഇത്രമേല്‍ സൂക്ഷ്മതയോടെ അഭിമുഖീകരിച്ച ചുരുക്കം എഴുത്തുകാരേ മലയാളത്തിലുള്ളൂ. എഴുത്തുകാരന്‍, മാധ്യമപ്രവര്‍ത്തകന്‍, ചലച്ചിത്രകാരന്‍ എന്നിങ്ങനെ വിഭിന്ന വേഷങ്ങളില്‍ തന്റെ സര്‍ഗാത്മകതയെ പരിവര്‍ത്തിക്കുമ്പോഴെല്ലാം മനുഷ്യനെന്ന പ്രാഥമിക പരിഗണനയില്‍ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലായിരുന്നു. ചലച്ചിത്ര നിരൂപണശാഖയിലും രവീന്ദ്രന്‍ ഒഴിവാക്കപ്പെടാനാവാത്ത സാന്നിധ്യമായി.

അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ നീരാളിപ്പിടിത്തത്തില്‍നിന്നുള്ള രക്ഷാമാര്‍ഗമായാണ് രവീന്ദ്രനെ പ്രിയപ്പെട്ടവര്‍ ആദ്യം നാടുകടത്തുന്നത്. ആ യാത്രക്കിടയിലാണ് അരവിന്ദന്റെ പ്രശസ്ത ചലച്ചിത്രമായ കാഞ്ചനസീതയുടെ ലൊക്കേഷന്‍ രവി കണ്ടെത്തുന്നത്. രവിയുടെ ആദ്യസിനിമയായ ഹരിജനിലും 70കളിലെ യുവാക്കളുടെ ചിന്താധാരയെ അസ്വസ്ഥമാക്കിയ അരക്ഷിതാവസ്ഥയും ഉല്‍ക്കണ്ഠകളും പ്രമേയമായ "ഇനിയും മരിച്ചിട്ടില്ലാത്ത നമ്മളും" നിലമ്പൂരിലെ തോട്ടം തൊഴിലാളികളുടെ മോചനവൃത്താന്തം ചര്‍ച്ചചെയ്ത "ഒരേ തൂവല്‍പ്പക്ഷികളും" ഇടതുപക്ഷാഭിമുഖ്യത്തിന്റെ ഒളിച്ചുവയ്ക്കാത്ത പ്രതിബദ്ധതയാല്‍ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. അരവിന്ദനെക്കുറിച്ച് "മൗനം സൗമനസ്യം" എന്ന ശീര്‍ഷകത്തില്‍ ഡോക്യുമെന്ററി, കയ്യൂര്‍ സമരത്തെക്കുറിച്ചും അര്‍ണോസ് പാതിരിയെക്കുറിച്ചും ചെയ്ത ലഘുചിത്രങ്ങള്‍, അവസാനം നടത്തിയ യൂറോപ്യന്‍ യാത്രകളുടെ ചിത്രീകരണം, ശീതകാലയാത്രകള്‍ എന്നിങ്ങനെ രവി ക്യാമറക്കണ്ണില്‍ പകര്‍ത്തിയ സാക്ഷാല്‍ക്കാരങ്ങള്‍ തീരുന്നു. ഏഷ്യാനെറ്റിനുവേണ്ടി ചെയ്ത "എന്റെ കേരളം" അതുവരെ പരിചയിച്ചിട്ടില്ലാത്ത ഒരു യാത്രാനുഭവമായിരുന്നു.

അറിവ് അഹങ്കാരത്തിലേക്ക് വഴിതുറക്കുന്ന സമകാലിക വേളയില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗമ്യവും ശാന്തവുമായ ഉള്‍പ്രപഞ്ചമറിഞ്ഞ് വിസ്മയംകൂറിയ ചങ്ങാതിമാര്‍ അനവധിയാണ്. രവിയേട്ടന്റെ പോക്കറ്റ് മറ്റുള്ളവര്‍ക്ക് നിര്‍ലോഭം കാരുണ്യം വര്‍ഷിക്കുമായിരുന്നുവെന്ന് അവസാന നാളുകളിലെ സന്തതസഹചാരിയായിരുന്ന തൃശൂരിലെ പുതുമഠം ജയരാജ് സ്മരിക്കുന്നത് ഭംഗിവാക്കല്ല. സൗഹൃദത്തിന്റെ ആ ബോധിവൃക്ഷഛായയില്‍ തണലേറ്റവരും വേവലാതികള്‍ ഇറക്കിവച്ചവരും അനവധിയാണ്

*
എന്‍ രാജന്‍ ദേശാഭിമാനി

വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ നഗരം

തൃശൂര്‍ നഗരത്തിലെ ഒരു റോഡിന് മഹാകവി വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ പേര് നല്‍കാന്‍ തീരുമാനിച്ച വിവരം ഈയിടെ പത്രത്തില്‍ വായിച്ചു. പ്രൊഫ. എസ് കെ വസന്തന്‍ നേതൃത്വം നല്‍കുന്ന സ്മാരക സമിതിയുടെ അഭ്യര്‍ഥന മാനിച്ചാണ് നഗരസഭ തീരുമാനമെടുത്തതെന്നും അറിഞ്ഞു. സന്തോഷം അല്ല, ചെറിയ മട്ടില്‍ ഒരാശ്വാസമാണ് തോന്നിയത്. റോഡെങ്കില്‍ റോഡ്. അത്രയെങ്കിലുമായല്ലോ. ഇതെഴുതുന്നയാള്‍ രണ്ടു വര്‍ഷമായി തിരുവനന്തപുരത്താണ് ജോലി ചെയ്യുന്നത്. ജീവിതത്തിലെ വര്‍ണശബളമായ കാലത്തിന് സാക്ഷിയായ നഗരം കുറച്ച് അകലെയാണല്ലോ എന്നോര്‍ക്കുമ്പോള്‍ ഇടയ്ക്കൊക്കെ നിരാശ തോന്നും.

തിരുവനന്തപുരം കുഴപ്പമില്ല. എനിക്ക് പണ്ടേ ഇഷ്ടപ്പെട്ട നഗരമാണിത്. വലിയ എടുപ്പുകള്‍ക്കും ആള്‍ത്തിരക്കിനുമിടയില്‍ ഇപ്പോഴും എവിടെയൊക്കെയോ ഗ്രാമീണത ഒളിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നും. ചെറുപ്പകാലത്ത് ഇവിടെ വരുമ്പോഴെല്ലാം പാതയോരത്തെ കോണ്‍ക്രീറ്റ് സൗധങ്ങള്‍ക്കു ചാരെ ഓലമേഞ്ഞ വീടുകളും വാഴ നിറഞ്ഞ തൊടികളും കണ്ട് സന്തോഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അന്ന് വീടുകള്‍ക്കെല്ലാം കയ്യാലകളും കൊട്ടിയമ്പലങ്ങളും (പടിപ്പുര) ഉണ്ടായിരുന്നു. അതു കാണുമ്പോള്‍ ഇതുപോലെ ഒരു കൊട്ടിയമ്പലത്തിന്റെ വാതിലാണല്ലോ "ഏണിപ്പടികളി"ലെ കേശവപിള്ളക്കു വേണ്ടി സഹപ്രവര്‍ത്തകയായ കാമുകി രാത്രിയില്‍ തുറന്നുവച്ചതെന്ന് ഓര്‍മിക്കും. ഇപ്പോള്‍ ഓല മേഞ്ഞ വീടുകളുമില്ല കൊട്ടിയമ്പലങ്ങളുമില്ല. അതുകൊണ്ട് അവയുടെ വാതിലുകള്‍ ആരെങ്കിലും തുറന്നുവയ്ക്കുന്ന പ്രശ്നമില്ല. നഗരത്തിലെ ഉള്‍വഴികളിലൂടെ നടക്കുമ്പോള്‍ കേശവപിള്ളയെ മാത്രമല്ല സാക്ഷാല്‍ തകഴി ശിവശങ്കരപിള്ളയെയും ഓര്‍മിക്കും. ഈ വഴികളിലൂടെയാണല്ലോ പ്ലീഡര്‍ഷിപ്പ് പരീക്ഷക്കു പഠിക്കാന്‍വേണ്ടി വന്ന അദ്ദേഹം നടന്നിരുന്നത്. അന്ന് കേസരി ബാലകൃഷ്ണപിള്ള നഗരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് തകഴി നിയമത്തേക്കാളേറെ നിയമവ്യവസ്ഥക്കു പിന്നാമ്പുറത്തുള്ള മനുഷ്യരെക്കുറിച്ചാണ് പഠിച്ചത്. അങ്ങനെ കുട്ടനാട്ടിലെ ഒരു കൊച്ചുപിള്ള തന്റെ അയലത്തെ കോരനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. കഥയുടെ ജാതകം തിരുത്തപ്പെട്ടു. ആലപ്പുഴ പട്ടണത്തില്‍നിന്നും അമ്പലപ്പുഴ കടപ്പുറത്തുനിന്നും മനുഷ്യജീവിതം ഉയര്‍ന്നുവന്നു.

മ്യൂസിയത്തിനു ചാരെയുള്ള വഴിയിലൂടെ നന്തന്‍കോട് വഴി പട്ടത്തേക്കു നടക്കുമ്പോള്‍ വൈലോപ്പിള്ളി സംസ്കൃതിഭവന്റെ പടിപ്പുര കണ്ണില്‍പ്പെടും. നഗരത്തില്‍ എനിക്കു കുറച്ചു മുന്‍പരിചയമുള്ള സ്ഥലമാണിത്. സംസ്കൃതി ഭവനും അനുബന്ധമായുള്ള ഭാരത് ഭവനും സജീവമാവുന്ന ചില കാലങ്ങളില്‍ തൃശൂരുനിന്നും ഞാന്‍ അവിടെ പോയിട്ടുണ്ട്. ഇപ്പോഴും ഒട്ടുമിക്ക വൈകുന്നേരങ്ങളിലും അവിടെ തിരുവനന്തപുരത്തെ സാഹിത്യകാരന്മാരുടെ കൂട്ടായ്മകള്‍ നടക്കുന്നു. ഒഴിവുകാലത്താണെങ്കില്‍ കുട്ടികളുടെ സാഹിത്യക്യാമ്പ് കാണും. പ്രതിവാര കാവ്യസായാഹ്നങ്ങളും കഥാചര്‍ച്ചയും ഉണ്ട്. വൈലോപ്പിള്ളിക്ക് തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്ത് ഒരു സ്മാരകം ഉണ്ട് എന്നത് അക്ഷരവുമായി ബന്ധമുള്ള ഏതൊരു മലയാളിയുടെയും അഭിമാനമാണ്. സ്വകാര്യമായി പറഞ്ഞാല്‍ ഞങ്ങള്‍ തൃശൂര്‍ക്കാരുടെ ഒരഹങ്കാരവും. ഓരോ തവണ ആ വഴി നടക്കുമ്പോഴും ആ സ്മാരക സമുച്ചയത്തിന്റെ കാരണഭൂതനായ മുന്‍ സാംസ്കാരിക വകുപ്പുമന്ത്രി ടി കെ രാമകൃഷ്ണന് ഞാന്‍ മനസ്സുകൊണ്ട് നന്ദി പറയും. തിരുവനന്തപുരത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത സ്വഭാവവും ഔദ്യോഗിക സംവിധാനത്തിലെ അഴിയാക്കുരുക്കുകളും കുറച്ചൊക്കെ അറിയാവുന്ന ഒരാളായതുകൊണ്ട് എനിക്ക് ടി കെ ഇക്കാര്യത്തില്‍ പ്രകടിപ്പിച്ച നിശ്ചയദാര്‍ഢ്യത്തിന്റെ കടുപ്പം ഊഹിക്കാന്‍ കഴിയും. വൈലോപ്പിള്ളിയെ ആഴത്തില്‍ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഒരു വായനക്കാരനായിരുന്നു ടി കെ എന്ന കാര്യത്തില്‍ സംശയമില്ല. അഭിമാനത്തോടൊപ്പം ചെറിയ, അല്ല വലിയ ഒരു ചമ്മലും ഉണ്ട്്. ഇത്ര കാലമായിട്ടും തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട നഗരമായ തൃശൂരില്‍ മഹാകവിക്ക് ഉചിതമായ ഒരു സ്മാരകം ഉണ്ടായില്ലല്ലോ എന്ന സംഗതിയാണത്. കേരള സാഹിത്യ അക്കാദമിയില്‍ പകല്‍നേരം ആപ്പീസായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുകയും സന്ധ്യക്ക് സാഹിത്യ ചര്‍ച്ചകള്‍ക്കായി വാടകക്കു നല്‍കുകയും ചെയ്യുന്ന താരതമ്യേന വലുപ്പമുള്ള ഒരു മുറിയാണ് വൈലോപ്പിള്ളിയെ ഓര്‍മിക്കാന്‍ തൃശൂരിലുള്ള ഒരു ഇടം. വലിയ വായില്‍ "വൈലോപ്പിള്ളി ഹാള്‍" എന്നൊക്കെ ആളുകള്‍ അതിനെ വിളിക്കുന്നുണ്ട്.

കവിക്ക് തൃശൂരില്‍ ഒരു സ്മാരകം ഉണ്ടാക്കാനുള്ള ആലോചനകള്‍ പല മട്ടില്‍ നടന്നിട്ടുണ്ട്. ഒന്നും ഫലവത്തായില്ല. ഒരു സാംസ്കാരിക പ്രവര്‍ത്തകന്‍ എന്നു സ്വയം വിശേഷിപ്പിക്കുന്ന ഈ ലേഖകനും അക്കാര്യത്തില്‍ കുറ്റവാളിയാണ്. മഹാകവി ജനിച്ചതും വളര്‍ന്നതും എറണാകുളത്താണ്. കലൂരുള്ള തറവാട്ടുവീട്ടില്‍ പോകാനുള്ള ഭാഗ്യം എനിക്കുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. മൂന്നു ദശാബ്ദം മുമ്പാണത്. "അങ്കണത്തൈമാവ്" വളര്‍ന്ന് അന്ന് ഒരു പടുകൂറ്റന്‍ വൃക്ഷമായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. ഇപ്പോള്‍ അത് മുറിച്ചു മാറ്റിക്കാണും. അങ്ങനെയൊരു വലിയ മാവിനെ സഹിക്കാനുള്ള ക്ഷമയൊന്നും നമ്മുടെ നഗരവല്‍ക്കരണത്തിനില്ല. ഡിവൈഎഫ്ഐയുടെ ഒരു ജില്ലാ സമ്മേളനം ഇരിങ്ങാലക്കുട വച്ചു നടക്കുന്നു. സാംസ്കാരിക സമ്മേളനം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്യേണ്ടത് വൈലോപ്പിള്ളിയാണ്. അതിനിടക്ക് അദ്ദേഹം കലൂരില്‍ പോവുകയും അവിടെ വച്ച് പനി ബാധിക്കുകയും ചെയ്തു. പനി കുറഞ്ഞുവോ, സമ്മേളനത്തിനു വരാന്‍ കഴിയുമോ എന്നൊക്കെ തഞ്ചത്തില്‍ അറിയാനുള്ള ശ്രമവുമായി അവിടെ ചെന്നതാണ്. പഴയ മട്ടിലുള്ള ഒരു മാളിക വീടിന്റെ ഉമ്മറത്തെ ചാരുകസേരയില്‍ അദ്ദേഹം ഇരിക്കുന്നു. "വൃത്തി വെണ്‍കളിയിട്ട ഗേഹഭിത്തി"യിലേക്കു ഞാന്‍ നോക്കി. സത്യം പറയാമല്ലോ. കടുത്ത നീരസത്തോടെയാണ് അദ്ദേഹം എന്നെ സ്വീകരിച്ചത്. ഇയാളെന്തിന് ഇവിടെ വന്നു എന്ന ഭാവം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സഹോദരിക്കു തോന്നിയ വാത്സല്യംകൊണ്ട് ഒരു ഗ്ലാസ് ചായ കിട്ടി. നീരസത്തോടെയാണെങ്കിലും ഇടമുറിയാതെ അദ്ദേഹം എന്നോട് സംസാരിച്ചു. സംസാരം മുറിച്ച് എഴുന്നേറ്റു പോരാന്‍ കഴിയാതെ അന്നു ഞാന്‍ കുഴങ്ങി. കുറച്ചൊരു കണ്ടുപരിചയം ഉണ്ടെന്നല്ലാതെ അദ്ദേഹത്തിന് എന്നെക്കുറിച്ച് യാതൊന്നും അറിയില്ല. അറിയാന്‍ മാത്രം ഞാന്‍ യാതൊന്നും ആയിരുന്നുമില്ല. പക്ഷേ ചങ്ങമ്പുഴയുടേയും ജീയുടേയും എന്‍ വിയുടേയും വ്യക്തി സവിശേഷതകളെക്കുറിച്ച് ആ സായാഹ്നത്തില്‍ ഞാന്‍ കുറേയൊക്കെ അറിഞ്ഞു. ചിലതൊക്കെ രസകരവും രഹസ്യ സ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്.

തിരിച്ചുപോരാന്‍ ബസ്സു കിട്ടാത്തതുകൊണ്ട് ആ രാത്രി ജങ്ഷന്‍ റെയില്‍വേ സ്റ്റേഷനില്‍ കിടന്നാണ് ഞാന്‍ ഉറങ്ങിയത്. മുല്ലനേഴിമാഷുടെ ചങ്കൂറ്റത്തിന്റെ പിന്‍ബലത്തിലാണ് അക്കാലത്ത് ഞങ്ങള്‍ -രാവുണ്ണിയും ഉണ്ടാവും- തൃശൂരിലെ ദേവസ്വം ക്വാര്‍ട്ടേഴ്സിലുള്ള വീട്ടില്‍ ചെന്ന് വൈലോപ്പിള്ളിയെ കാണുക പതിവ്. നീരസത്തോടെത്തന്നെയായിരിക്കും ഓരോ തവണത്തേയും സ്വീകരണങ്ങള്‍. പക്ഷേ ആ നീരസവും ദേഷ്യവും വഴക്കുമെല്ലാം ഏറ്റുവാങ്ങാന്‍ പാകത്തിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വത്സല ശിഷ്യന്‍ മുന്നിലുള്ളതുകൊണ്ട് പ്രശ്നമില്ല. വാതില്‍ തുറന്നപാടെ പറയും: ""ദാ, വന്നല്ലോ. തന്നെക്കൊണ്ട് തോറ്റു ഞാന്‍. താനിങ്ങനെ ഭൂതഗണങ്ങളേയുംകൊണ്ട് കേറി വരും. എന്റെ സമയം മെനക്കെടുത്താന്‍. എനിക്കിവടെ എന്തൊക്കെ ജോലികളുണ്ടെന്നോ? അരി കഴുകണം."" "ഞാന്‍ കഴുകാം മാഷെ." മുല്ലനേഴി പറയും. "തന്റെ ഔദാര്യമൊന്നും എനക്കാവശ്യല്ല്യ". ഒരു വട്ടം ചെല്ലുമ്പോള്‍ വൈലോപ്പിള്ളി മാഷ് ഒരു വിവാഹച്ചടങ്ങില്‍ പങ്കെടുത്ത് തിരിച്ചെത്തിയതിന്റെ ക്ഷീണത്തിലായിരുന്നു. നന്നായി ദേഷ്യം പിടിച്ച മട്ട്. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ""വധുവിനാണെങ്കില്‍ ഒരു ഭംഗിയുമില്ല. സല്‍ക്കാരത്തിലാവട്ടെ ആകെ ഉണ്ടായിരുന്നത് വാടിയ വെള്ളത്തിന്റെ ചുവയുള്ള ചായയും ബിസ്ക്കറ്റും മാത്രം. ചെല്ലുന്നവര്‍ക്ക് എന്തെങ്കിലും ഒരു നല്ല ഭക്ഷണം കൊടുത്താല്‍ എന്താ കുഴപ്പം? ഇല്ലാത്തവരൊന്നുമല്ലേ."" വിവാഹങ്ങള്‍ക്ക് സദ്യയും സല്‍ക്കാരവും ആവാമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്ഷം. ""മരങ്ങളുടെ കല്യാണം ശ്രദ്ധിച്ചിട്ടുണ്ടോ? എത്രമാത്രം മധുരമാണ് അവര്‍ വാരി വലിച്ചു വിളമ്പുന്നത്. വരണോരുക്കും പോണോരുക്കും. വണ്ടുകള്‍ക്കും, തുമ്പികള്‍ക്കും, പൂമ്പാറ്റകള്‍ക്കും കിളികള്‍ക്കും ഇഷ്ടംപോലെ തേന്‍. ഒരു ലുബ്ധുമില്ല"". കാലത്ത് ഭാരത് ഹോട്ടലില്‍ പ്രാതല്‍ കഴിക്കാന്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ അവിടെ കണ്ട ചില ഭരണ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കള്‍ തന്നെ തറച്ചുനോക്കിയതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അടിയന്തരാവസ്ഥാ കാലമാണ്. "മാവേലി നാടു വാണീടും കാലം" എഴുതിക്കഴിഞ്ഞ സമയം. അതു വായിച്ചിട്ടാണ് അവര്‍ തന്നെ ശത്രുതയോടെ തറച്ചു നോക്കുന്നതെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്ഷം. ""എന്തോ ഒരു സമ്മേളനം നടക്കണുണ്ട് അവിടെ. ഓരോരുത്തരും കുപ്പായത്തില് വട്ടത്തിലുള്ള ബാഡ്ജ് കുത്തീട്ടുണ്ട്. ബാഡ്ജിന്റെ വലുപ്പം കണ്ടിട്ട് കേമായ സമ്മേളനം ആവണം. ചെറിയ സദ്യക്ക് ചെറിയ പപ്പടം. വലിയ സദ്യക്ക് വല്യ പപ്പടം. അങ്ങനെത്തന്ന്യാണല്ലോ ബാഡ്ജിന്റേം രീതി"". പൂത്തുലഞ്ഞ് തേന്‍ പൊഴിച്ചുനില്‍ക്കുന്ന ഒരു വനവൃക്ഷമായിട്ടാണ് എനിക്ക് വൈലോപ്പിള്ളിക്കവിത അനുഭവപ്പെടുന്നത്. ജീവാമൃതമായ ഫലത്തെയാണ് അത് എല്ലായ്പ്പോഴും പ്രതീക്ഷിക്കുന്നത്. ഞാന്‍ അത്ര മികച്ച കാവ്യാസ്വാദകനല്ല. കഥകളും നോവലുകളുമാണ് കൂടുതല്‍ വായിക്കുന്നത്. വൈലോപ്പിള്ളിയെ കഥയായിട്ടാണ് ഞാന്‍ വായിച്ചെടുക്കുന്നത്. "കണ്ണീര്‍പ്പാട"ത്തിലെ ദമ്പതികളെപ്പോലെ എന്നെ സ്വാധീനിച്ച മറ്റൊരു കഥാപാത്രത്തെയും ഫിക്ഷനുകളില്‍നിന്നു വായിച്ചിട്ടില്ല. ചെറുകാടിനെപ്പറ്റി പണ്ട് ബി രാജീവന്‍ എഴുതിയത് അനുകരിച്ച് ഞാന്‍ പറയും: മലയാളത്തിലെ ഏറ്റവും ആധുനികനായ കവി വൈലോപ്പിള്ളിയാണ്. സാമൂഹ്യപരിവര്‍ത്തനത്തിന്റെ സ്പന്ദനങ്ങള്‍ മലയാള കവിത അവസാനമായി കേട്ടത് അറുപത് കൊല്ലം മുന്‍പ് എഴുതപ്പെട്ട "കുടിയൊഴിക്കലി"ല്‍ നിന്നാണ്. കാലങ്ങളുടെ നീണ്ട അകലത്തില്‍ തനിക്കു പിറകേ വന്ന ഒരു സാധാരണ കഥാകൃത്തിനെ ഈ കവി എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്രമേല്‍ സ്വാധീനിച്ചതെന്ന് ഞാന്‍ ആലോചിക്കാറുണ്ട്. ഈയിടെ ശ്രദ്ധയില്‍പ്പെട്ട വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ ഒരു കുറിപ്പ് എന്റെ ചിന്തയെ കുറച്ചൊന്നു സഹായിച്ചു. "എല്ലാ പ്രക്ഷോഭങ്ങളില്‍ നിന്നും അകന്നിരുന്ന് ജീവിതത്തെ സമഗ്രമായി വിലയിരുത്തി തത്വചിന്താത്മകങ്ങളായ കൃതികള്‍ എഴുതിയാല്‍ കൊള്ളാമെന്നുണ്ട്. പക്ഷേ നാടിന്റെ ചെറുതും വലുതുമായ ഭൗതിക പ്രശ്നങ്ങളില്‍നിന്ന് മനസ്സിനെ പിടിച്ചടക്കിയിരുത്താന്‍ കഴിയുന്നില്ല. ആ പ്രശ്നങ്ങള്‍ക്ക് പരിഹാരം കാണാന്‍ സ്നേഹത്തേക്കാള്‍ നീതിയെ, ധര്‍മത്തെയാണ് ഞാന്‍ സര്‍വാത്മനാ ആശ്രയിക്കുന്നത്. ("വൈലോപ്പിള്ളിക്കവിതകള്‍" എന്ന പുസ്തകത്തിനെഴുതിയ ആമുഖത്തില്‍നിന്ന്. 1984)

തൃശൂരിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട രാജപാതകള്‍ ഏതെങ്കിലും ഒന്നല്ല വൈലോപ്പിള്ളിക്കു വേണ്ടി നഗരസഭ നീക്കിവച്ചിട്ടുള്ളത്. എല്ലാ അര്‍ഥത്തിലും അതൊരു കുറുക്കു വഴിയാണ്. പാലസ് റോഡില്‍ നിന്ന് വടക്കേ ബസ്സ്റ്റാന്‍ഡിലേക്കു കടക്കാനുള്ള കുറുക്കുവഴി. പക്ഷേ വൈലോപ്പിള്ളി മാഷ് ധാരാളമായി തന്റെ സൈക്കിളുരുട്ടിയും അല്ലാതെയും നടന്ന വഴിയാണ് അതെന്ന് സമ്മതിക്കണം. സാഹിത്യ അക്കാദമിയില്‍നിന്ന് മാഷ് താമസിച്ചിരുന്ന ദേവസ്വം ക്വാര്‍ട്ടേഴ്സിലേക്ക് എളുപ്പത്തില്‍ കടക്കാന്‍ കഴിയും. അക്കാദമിയില്‍ എത്തിയിരുന്ന അന്നത്തെ മഹാ സാഹിത്യകാരന്മാര്‍ പലരും വൈലോപ്പിള്ളിയെ സന്ദര്‍ശിക്കാന്‍ ഈ വഴിയിലൂടെ നടന്നിട്ടുണ്ടാവും. ഈ വഴിയിലൂടെ തന്നെയാവണം "ജീവിതപ്പാത"യുടെ പ്രൂഫ് നോക്കാന്‍ വരുന്ന ചെറുകാട് മാഷ് കവിയെ നിരന്തരം സന്ദര്‍ശിച്ചിട്ടുണ്ടാവുക. കൊണ്ടുവന്ന ടിഫിന്‍ കാരിയറിലെ ഭക്ഷണം താന്‍ നല്‍കിയ കടുമാങ്ങക്കറി കൂട്ടി ചെറുകാട് ഉണ്ടതും അബദ്ധത്തില്‍ തന്റെ സ്പൂണ്‍ തോള്‍സഞ്ചിയില്‍ വച്ച് കൊണ്ടുപോയതും വൈലോപ്പിള്ളി എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. സ്വര്‍ണസ്പൂണായിരുന്നോ എന്ന് എന്‍ വി കളിയാക്കിയെന്നും എഴുതി. ഈ വഴിയിലൂടെയാവണം മലയാളത്തിലെ കരുത്തനായ നിരൂപകന്‍ എം തോമസ്മാത്യുവിനെ അക്കാദമിയില്‍നിന്ന് നിര്‍ബന്ധിച്ച് കവി തന്റെ വീട്ടിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയത്.

വീട്ടിലെ തുരുമ്പെടുത്ത മടക്കുകത്തി നിവര്‍ത്താനാവുമോ എന്നു പരീക്ഷിക്കാനായിരുന്നു ആ യത്നം. "കരുത്തനായ നിരൂപകന്‍" അവിടെ പരാജയപ്പെട്ടു. ഈ വഴിയിലൂടെ തന്നെയാണ് "കാവ്യലോക സ്മരണകള്‍" പകര്‍ത്തിയെടുക്കാനുള്ള തീവ്ര യജ്ഞമേറ്റെടുത്ത് എം എന്‍ കുറുപ്പ് നടന്നുവന്നത്. ഈ വഴിയുടെ ഓരത്താണ് തൃശൂരിലെ കേരള എന്‍ജിഒ യൂണിയന്‍ ആപ്പീസ് കെട്ടിടം. ഇപ്പോള്‍ അതിന്റെ അനുബന്ധമായി ഇ പത്മനാഭന്‍ സ്മാരക ഹാള്‍ ഉണ്ട്. സര്‍ക്കാര്‍ ജീവനക്കാരുടെ സംഘടനാ കേന്ദ്രം എന്നതിലുപരി ജില്ലയിലെ സാംസ്കാരിക പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളുടെ മുഖ്യ ആലോചനാ വേദിയാണിത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ സര്‍ക്കാര്‍ ഉദ്യോഗസ്ഥനാകുന്നതിനു മുമ്പും ഞാന്‍ അവിടത്തെ സ്ഥിരം സന്ദര്‍ശകനായിരുന്നു. ദേശാഭിമാനി സ്റ്റഡി സര്‍ക്കിളിന്റേയും പിന്നീട് പുരോഗമന കലാ സാഹിത്യ സംഘത്തിന്റേയും കമ്മിറ്റി മീറ്റിങ്ങുകള്‍ അവിടെയാണ് ചേരുക.

പണ്ട് ഓടുമേഞ്ഞ ഒരു ഇരുനില മാളികയായിരുന്നു അത്. കുത്തനെയുള്ള ഗോവണി ശ്രമപ്പെട്ട് കയറണം. ആലോചനകള്‍ നടക്കുന്ന മുകളിലത്തെ മുറിയിലേക്ക് പലവട്ടം വൈലോപ്പിള്ളി മാഷ് കയറി വന്നിട്ടുണ്ട്. സംഘത്തിന്റെ സമുന്നതനായ പ്രസിഡന്റായിരുന്നു അന്ന് അദ്ദേഹം. സ്റ്റഡി സര്‍ക്കിള്‍ സംസ്ഥാന നാടക മത്സരം നടത്തുന്നകാലത്ത് പണത്തിനു മുട്ടുവന്നപ്പോള്‍ "കുട്ടികളേ, എന്റെ വക ചെറിയൊരു സംഭാവന ഇരിക്കട്ടെ" എന്നു ജില്ലാ സെക്രട്ടറിയായിരുന്ന ആര്‍ ഗോപാലകൃഷ്ണനോട് പറയുന്നതു ഞാന്‍ കേട്ടു. വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ സൗകര്യം പ്രമാണിച്ച് സംഘത്തിന്റെ സംസ്ഥാനതല ആലോചനാ യോഗങ്ങള്‍ പലതും അവിടെ നടത്തും. അന്ന് തായാട്ടും പി ജിയും ഉണ്ടാവും. ചിലപ്പോള്‍ വൈലോപ്പിള്ളി തന്റെ അയല്‍വാസിയായ വി ടി ഇന്ദുചൂഡനേയും കൂട്ടിയാണ് വരിക. എഴുത്തിനെ സംബന്ധിച്ച് പുരോഗമന സാഹിത്യ നിലപാടുകള്‍ക്കു വിമര്‍ശനമുണ്ടാവുമ്പോള്‍ തായാട്ട് എഴുന്നേറ്റുനിന്ന് പറയും: അതൊക്കെ ഈ ഇരിക്കുന്ന ഇന്ദുചൂഡന്റെ "കലയും സാഹിത്യവു"മാണ്. ഞങ്ങളാരും അതിന് ഉത്തരവാദികളല്ല. രാഷ്ട്രീയ വനവാസത്തിലായിരുന്ന വി ടി ഇന്ദുചൂഡന്‍ അങ്ങനെ വൈലോപ്പിള്ളിയുമായുള്ള സഹവാസംകൊണ്ട് ചെറിയൊരു ഇടവേളയില്‍ തൃശൂരിലെ ഇടതുപക്ഷ സഹയാത്രികനായി. കവിയുടെ മരണത്തോടെ അതവസാനിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം ആര്‍എസ്എസ് ക്യാമ്പിലേക്കു പോയി.

കെട്ട കാലത്തിന്റെ മൂക പ്രതീകമായി വൈലോപ്പിള്ളി മാഷ് സദാ ദര്‍ശിച്ചിരുന്ന തൃശൂരിലെ പ്രസിദ്ധമായ വടക്കേച്ചിറയും ഈ വഴിയുടെ അരികിലാണ്. ""പണ്ടാ വടക്കേച്ചിറയൊന്നു ചെന്നു കണ്ടാല്‍ കുളിച്ചീടണമെന്നു തോ ന്നും; പണ്ടാരമാം വാഴ്ചയിലിന്നതൊന്നു കണ്ടാല്‍ കുളിച്ചീടണമെന്നു തോ ന്നും."" ഈ വഴിയിലൂടെ ഒരു യൗവനം നടന്നു തീര്‍ത്തതിന്റെ സൗഭാഗ്യം ഈ ലേഖകനുണ്ട്. നഗരത്തില്‍നിന്ന് ഇരുപത്തിയഞ്ചു കിലോമീറ്റര്‍ ദൂരമുണ്ട് എന്റെ ഗ്രാമത്തിലേക്ക്. എന്നും കാലത്ത് ബസ്സിറങ്ങി അക്കാദമിക്കു പിറകിലുള്ള എന്റെ ആപ്പീസിലേക്ക് നടന്നിരുന്നത് ഈ നിരത്തിലൂടെയാണ്. ചിന്മയാമിഷന്‍കാരുടെ നവരത്ന ക്ഷേത്രാങ്കണത്തില്‍നിന്നുള്ള എച്ചിലിന്റെ ദുര്‍ഗന്ധം സഹിച്ച് ദേവസ്വം ക്വാര്‍ട്ടേഴ്സ് കോമ്പൗണ്ടു മുറിച്ചു കടന്ന് എന്‍ജിഒ യൂണിയന്‍ ആപ്പീസിനരികിലൂടെയാണ് എന്റെ യാത്ര. അക്കാലത്ത് വൈലോപ്പിള്ളി ഇല്ല. "ഹേമന്തത്താല്‍ മെലിഞ്ഞ കുളിര്‍നീരിന്‍ കൈകളാല്‍" നിളാനദി അവനെക്കൂടി സ്വീകരിച്ചു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പക്ഷേ വൈലോപ്പിള്ളി മാഷ് താമസിച്ച വീട് അതുപോലെ അവിടെ ഉണ്ട്. മുന്‍വശത്തെ മരയഴികളിലേക്ക് അലക്ഷ്യമായി പടര്‍ന്ന പാല്‍വളളികളാല്‍ മറയപ്പെട്ട്. മാഷ് നട്ടുനനച്ചു വളര്‍ത്തിയ മരങ്ങള്‍ പൂക്കള്‍ നീട്ടി എന്നെ ക്ഷണിക്കും; ഒട്ടും നീരസമില്ലാതെ.

*
അശോകന്‍ ചരുവില്‍ ദേശാഭിമാനി വാരിക

എന്റെ സഹോദരന്‍

എ സി ഷണ്‍മുഖദാസും ഞാനും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന് സഹോദരനിര്‍വിശേഷമായ സുഗന്ധമാണുള്ളത്. കെഎസ്യുവിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനരംഗത്തുകൂടിയാണ് പരിചയം നാമ്പെടുക്കുന്നത്; പിന്നെ യൂത്ത് കോണ്‍ഗ്രസിലൂടെ, തുടര്‍ന്ന് കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ വിശാലമായ പ്രവര്‍ത്തനരംഗത്തിലൂടെ. 1978ലാണ് ദേശീയതലത്തില്‍ കോണ്‍ഗ്രസില്‍ പുതിയ ധ്രുവീകരണം ഉടലെടുക്കുന്നത്. അന്നത്തെ ദേശീയ നേതൃത്വത്തില്‍ വളര്‍ന്നുവന്ന നയപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ വിയോജിപ്പ് വലിയ പ്രതികരണവും പ്രതിധ്വനിയും സൃഷ്ടിച്ചു. എ കെ ആന്റണി, വയലാര്‍ രവി, ഉമ്മന്‍ചാണ്ടി, പി സി ചാക്കോ, സുധീരന്‍, ഷണ്‍മുഖദാസ് ഉള്‍പ്പെടെ ഞങ്ങളെല്ലാം ഒരു നിലപാടില്‍ എത്തി. കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ ജനാധിപത്യ മുന്നണി സംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഒരു വേദിയില്‍ ഒന്നിക്കണം. 1978ലെ രാഷ്ട്രീയ സമ്മേളനത്തില്‍ എല്‍ഡിഎഫിന്റെ ആവശ്യകതയിലധിഷ്ഠിതമായ പ്രമേയം അംഗീകരിച്ചു. തുടര്‍ന്ന് നായനാര്‍ മന്ത്രിസഭയില്‍ സാന്നിധ്യം. അധികം വൈകാതെ ഒരു ഭാഗം എല്‍ഡിഎഫ് ഉപേക്ഷിച്ച് മറുപക്ഷത്തേക്ക്.

എന്നാല്‍ ഷണ്‍മുഖദാസ് ഉള്‍പ്പെടെ ഞങ്ങളെല്ലാം എല്‍ഡിഎഫിന്റെ ഭാഗമായി തുടരാന്‍ തീരുമാനിച്ചു. തുടര്‍ന്നുണ്ടായ സംഭവങ്ങളെല്ലാം കേരളം കണ്ടതാണ്. കോണ്‍ഗ്രസ് എസ് എല്‍ഡിഎഫിന്റെ ഭാഗമായി. പിന്നീട് അധികാരത്തിലേറിയ എല്‍ഡിഎഫ് മന്ത്രിസഭകളില്‍ ഷണ്‍മുഖദാസ് മന്ത്രിയായിരുന്നു. 1978ല്‍ ആന്റണിയുള്‍പ്പെടെയുള്ളവര്‍ എടുത്ത രാഷ്ട്രീയ നിലപാടില്‍ ഉറച്ചുനിന്നവരാണ് കോണ്‍ഗ്രസ് എസ്. എന്നാല്‍ പിന്നീടുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയവ്യതിയാനങ്ങളില്‍ ഷണ്‍മുഖദാസും സുഹൃത്തുക്കളും മറ്റൊരു സംഘടനയുടെ ഭാഗമായി. എന്നാല്‍ വ്യക്തിബന്ധം, സ്നേഹം അതുപോലെ നിലനിന്നു; കാലുഷ്യമില്ലാതെ. ഓര്‍ക്കാനും ഓര്‍മിക്കാനും ഏറെയുണ്ട്.

ഷണ്‍മുഖദാസും പാറുക്കുട്ടിയും മാതൃകാ ദമ്പതിമാരാണ്. അവരുടെ പ്രണയം പൂത്തുലഞ്ഞ കാലം മുതലുള്ള ഒരുപാട് ഓര്‍മ്മകള്‍ എന്റെ മനസ്സിലെത്തുന്നു. ഞാന്‍ കെഎസ്യു ജനറല്‍ സെക്രട്ടറിയായ കാലം. കണ്ണൂര്‍ എസ്എന്‍ കോളേജില്‍ പഠിക്കുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ചിക്കന്‍പോക്സ് പിടിപെട്ട് തന്നടയിലെ അമ്മവീട്ടില്‍ കിടപ്പാണ്. ഈ രോഗമായതിനാല്‍ സന്ദര്‍ശകര്‍ കുറഞ്ഞു. ഒരുച്ചനേരത്ത് ഷണ്‍മുഖദാസ് ഏതാണ്ട് രണ്ടരകിലോമീറ്റര്‍ നടന്ന് എന്റെ വീട്ടില്‍ വന്നു. പകരുന്ന രോഗം കാണാന്‍ വരണമായിരുന്നോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് തനിക്കിതൊന്നും പകരില്ല എന്നായിരുന്നു മറുപടി. പോരാത്തതിന് കുടിക്കാന്‍ എന്തെങ്കിലും വേണമെന്ന ആവശ്യവും. സംശയത്തോടെ എന്റെ ഇളയമ്മ അത് നല്‍കി. രോഗം പകരില്ലെന്ന പ്രാര്‍ഥനയോടെ. ഒരു തരം സാഹസികത- നിര്‍ബന്ധബുദ്ധി, വീറും വാശിയും- അതാണ് ഷണ്‍മുഖദാസിന്റെ സവിശേഷത. ഇനിയുമുണ്ട് ഓര്‍ക്കാന്‍, ഓമനിക്കാന്‍. ഓര്‍മകള്‍ക്ക് മുന്നില്‍ നിറകണ്ണുകളോടെ...

*
രാമചന്ദ്രന്‍ കടന്നപ്പള്ളി

രാമു കാര്യാട്ട് ഒരു ദേശം പ്രതിഭയെ സൃഷ്ടിച്ച കഥ

രാമു കാര്യാട്ട്... ഒരിടത്തും ആ ജീവിതം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടില്ല. ചേറ്റുവയിലെ വഴികളില്‍ ആ കാല്‍പ്പാടുകളെ പിന്തുടര്‍ന്ന് അന്വേഷണം. ചെന്നെത്തിയതൊക്കെ കുറെ നാട്ടുമ്പുറത്തുകാരിലേക്കാണ്. അതിരുകളൊന്നും പ്രതിഭയ്ക്കു മുന്നില്‍ വരച്ചിടാന്‍ പാടില്ലെന്ന് വിശ്വസിച്ചവര്‍. മാനവികതയുടെ തലച്ചോറുകൊണ്ട് നമ്മേക്കാളും മുന്നെ ചിന്തിച്ച ഒരു ജനതയുടെ, ഒരു കാലത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ് രാമുവെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു.

ഒരു പ്രതിഭ ഇവിടെ ജീവിച്ചു എന്നതിനു തെളിവ് അവന്റെ വസന്തത്തില്‍ പൂത്ത ചില വാടാപൂക്കളാണ്. എന്നാല്‍, അവനെങ്ങനെയാണ് വസന്തം കനിഞ്ഞ പൂമരമായതെന്ന് ആരും അന്വേഷിക്കാറില്ല. രാമു കാര്യാട്ട്... ഒരിടത്തും ആ ജീവിതം രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടില്ല. ചേറ്റുവപോലൊരു കടലോരഗ്രാമത്തില്‍നിന്ന് എങ്ങനെയാണ് ഇത്തരമൊരു ലോകോത്തര പ്രതിഭയുണ്ടായത്. എന്തുകൊണ്ടാണ് നിയമസഭ തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ ഇദ്ദേഹത്തെ സ്ഥാനാര്‍ഥിയായി അംഗീകരിക്കാന്‍ സിപിഐ എം എന്ന മഹാപ്രസ്ഥാനം മുതിര്‍ന്നത്. സിനിമാക്കാരന്‍ എന്നതിനപ്പുറം എന്താണ് രാമു. ഈ ആകാംക്ഷയിലാണ് ചേറ്റുവയിലെ വഴികളില്‍ ആ കാല്‍പ്പാടുകളെ പിന്തുടര്‍ന്ന് അന്വേഷണം തുടങ്ങിയത്. ചെന്നെത്തിയതൊക്കെ കുറെ നാട്ടുമ്പുറത്തുകാരിലേക്കാണ്. പ്രതിഭയ്ക്കു മുന്നില്‍ അതിരുകളൊന്നും വരച്ചിടാന്‍ പാടില്ലെന്ന് വിശ്വസിച്ചവര്‍. മാനവികതയുടെ തലച്ചോറുകൊണ്ട് നമ്മേക്കാളും മുന്നെ ചിന്തിച്ച ഒരു ജനതയുടെ, ഒരു കാലത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ് രാമുവെന്ന് തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു.

ചേറ്റുവയിലെ രാമു

ചരിത്രത്തില്‍ പലയിടങ്ങളില്‍ പല പേരില്‍ രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ട മണ്ണ്. കുറെയേറെ സംസ്കാരങ്ങള്‍ കപ്പലിറങ്ങിയ തീരം. വൈദേശികപതാകകള്‍ പാറിക്കളിച്ച കപ്പലുകള്‍ ഉലഞ്ഞാടിയ അഴിമുഖം. സാമൂതിരിയും കൊച്ചിരാജാവും വൈദേശികരെ പ്രീണിപ്പിച്ചും ചിലപ്പോള്‍ ഏറ്റുമുട്ടിയും നിന്ന കാലം. കുഞ്ഞാലിമരക്കാരും ഒട്ടേറെ പടനായകരും പടക്കപ്പലുകളുമായി കാവല്‍ കിടന്ന തീരം. ഫോര്‍ട്ട്വില്യം- ചേറ്റുവായില്‍ ഡച്ചുകാര്‍ ഉയര്‍ത്തിയ കോട്ട. ഇതിന്റെ കൊടിമരത്തില്‍ പതാക കെട്ടാനായി പൊരുതിയവര്‍ വെള്ളക്കാര്‍ മുതല്‍ ഹൈദരാലിവരെ. പിന്നെ കശുമാവിന്‍തോപ്പുകളില്‍ നിറഞ്ഞ കുടിലുകളുടെയും ദുരിതത്തിന്റെയും ഭൂതകാലം. ജാതീയതയും പ്രമാണിത്തവും മുകളില്‍ നിറഞ്ഞുനിന്ന കാലത്തും മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ഒരു നാമ്പ് ഈ ദേശം കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. ശ്രീനാരായണന്റെ യാത്രകള്‍, ഭ്രാതാ വേലുക്കുട്ടിമാസ്റ്ററും വി എസ് കേരളിയനും തുറന്നുവച്ച മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെയും നവോത്ഥാനത്തിന്റെയും ചിറകുകള്‍. മഹാകവി ചേറ്റുവ പരീക്കുട്ടിയുള്‍പ്പെടെയുള്ളവര്‍ കൊളുത്തിവച്ച സാംസ്കാരികദീപങ്ങള്‍. ഈ സാംസ്കാരികഭൂമികയിലാണ് പുരാതന ഈഴവപ്രമാണികുടുംബത്തിലേക്ക് നിലവിളിയുമായി അവന്‍ കടന്നുവന്നത്. കാര്യാട്ട് കുഞ്ഞയ്യപ്പന്റെയും കാര്‍ത്ത്യായനിയുടെയും ഏകപുത്രനായി 1928 ഫെബ്രുവരി ഒന്നിന് പിറന്നുവീണ അവനെ രാമു എന്നു വിളിച്ചു. കൗമാരത്തില്‍ നാട്ടുപ്രമാണിമാര്‍ തെമ്മാടിയെന്നും യൗവനത്തില്‍ ലോകം പ്രതിഭാശാലിയെന്നും മാറ്റിവിളിച്ചു.

നിഷേധത്തിന്റെ കാറ്റ്

രാമു കുഞ്ഞായിരിക്കുമ്പോഴേ അച്ഛന്‍ മരിച്ചു. അമ്മയ്ക്ക് അന്ന് വയസ്സ് ഇരുപത്തേഴ്. നാട്ടുനടപ്പുകള്‍ക്ക് വഴങ്ങാതെ അമ്മ മകനുവേണ്ടി ജീവിച്ചു. അംശം അധികാരികളുടെ ആജ്ഞകള്‍ മുഴങ്ങിയ കാര്യാട്ടെ അകത്തളങ്ങളിലും അടുക്കളപ്പുറങ്ങളിലും ഒതുങ്ങിയ ജീവിതം. അച്ഛനില്ലാത്ത മകന്‍ എവിടെയും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടു. ശ്രീനാരായണ എലിമെന്ററി സ്കൂളിലിലും കണ്ടശ്ശാംകടവ് ഗവണ്‍മെന്റ് ഹൈസ്കൂളിലുമായിരുന്നു പഠനം. ഏഴാം ക്ലാസില്‍ പഠിക്കുന്ന കാലത്ത് ഭ്രാതാ വേലുക്കുട്ടിമാസ്റ്റര്‍ എഴുതി സംവിധാനം ചെയ്ത നാടകത്തിലഭിനയിക്കുന്നത് അധ്യാപകരുടെ നിര്‍ബന്ധത്തിനു വഴങ്ങിയാണ്. പക്ഷേ, ഉള്ളിലെ കിളി കൂടുവിട്ട് പുറത്തുവന്നത് അന്നാണ്. നല്ല നടനായി രാമു. മിടുക്കനായിരുന്നെങ്കിലും പത്താംക്ലാസില്‍ തോറ്റു. ശേഷം ഏതാണ്ട് ഗുണപരമായ അരാജകത്വത്തിന്റെ പാതയിലേക്ക് നടന്നടുക്കുകയായിരുന്നു. മരണംവരെ തുടര്‍ന്ന ഈ അരാജകത്വമാണ് രാമുവിനെ രാമു കാര്യാട്ടാക്കുന്നത്. വീടിനോടുള്ള പ്രതിഷേധം ഒരു തരം അലച്ചിലിലേക്കും പിന്നെ നിഷേധത്തിലേക്കും വലിയ സൗഹൃദങ്ങളിലേക്കും നയിച്ചു.

അലച്ചിലും അന്വേഷണവും

അലച്ചിലുകളൊന്നും രാമുവിന്റെ പ്രതിഭയെ തളര്‍ത്തിയില്ല. മലയാളസാഹിത്യത്തിലെ ചെറുകഥകളുടെ സുവര്‍ണകാലമായിരുന്നു അത്. കാരൂരും എസ് കെ പൊറ്റെക്കാട്ടും തുറന്നിട്ട ജീവിതത്തിന്റെ വാക്ചിത്രങ്ങളിലൂടെ രാമു നടന്നുകയറി. പുസ്തകം തേടിയുള്ള അന്വേഷണം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ടിയുമായുള്ള അടുപ്പത്തിലേക്കാണ് നയിച്ചത്. മലപ്പുറത്തും മറ്റു ജില്ലകളിലും പാര്‍ടി ഓഫീസുകളില്‍ അന്തിയുറങ്ങി. ഉച്ചത്തില്‍ മുദ്രാവാക്യം വിളിക്കുന്ന രാമു പി ഭാസ്കരന്റെ വിപ്ലവഗാനങ്ങള്‍ മധുരമായി പാര്‍ടിവേദികളില്‍ ആലപിക്കുന്ന ഗായകനുമായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയപ്രവര്‍ത്തനവും കലാപ്രവര്‍ത്തനവും രണ്ടല്ലെന്ന ധാരണ രാമുവിനുണ്ടായിരുന്നു. ഡി എം പൊറ്റെക്കാട്ടിന്റെയും കെ എസ് കെ തളിക്കുളത്തിന്റെയും നേതൃത്വത്തില്‍ നാടകപ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ രാമുവും ചേരുന്നു. നാടകപ്രവര്‍ത്തനം, പാര്‍ടിവേദികളില്‍ പാട്ടുപാടല്‍. പിന്നെ കെപിഎസിയുടെ അണിയറ പ്രവര്‍ത്തകനായി. മട്ടാഞ്ചേരിയിലെയും ഫോര്‍ട്ട് കൊച്ചിയിലെയും സൗഹൃദസദസ്സുകളിലും നാടകസദസ്സിലും രാമുവുണ്ടായിരുന്നു. ആഴത്തിലുള്ള ജനകീയബന്ധവും രാമുവിനുണ്ടായിരുന്നു. 1965ല്‍ നാട്ടിക നിയമസഭാമണ്ഡലത്തില്‍ രാമു സിപിഐ എം പിന്തുണയുളള സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാര്‍ഥിയായതിന്റെയും ജയിച്ചതിന്റെയും പശ്ചാത്തലം ഇതാണ്.

ശോഭന സ്റ്റുഡിയോ, സൗണ്ട് മാസിക

കലാരംഗത്തെ ബന്ധങ്ങളും അന്വേഷണങ്ങളുമാണ് തൃശൂരില്‍ ശോഭന പരമേശ്വരന്‍നായരുടെ ശോഭന സ്റ്റുഡിയോയില്‍ രാമുവിനെ എത്തിച്ചത്. സാഹിത്യകാരന്മാരുടെയും സിനിമാപ്രവര്‍ത്തകരുടെയും താവളമാണ് അന്ന് ശോഭന. സിനിമാ പ്രസിദ്ധീകരണമായ സൗണ്ട് മാസികയുടെ അണിയറപ്രവര്‍ത്തകനായിരുന്ന ഇക്കാലത്ത് രാമുവിന്റെ ചിന്തയും മനസ്സും രൂപപ്പെടുകയായിരുന്നു. 1952ല്‍ തിരമാല സിനിമയുടെ സംവിധായകന്‍ പി ആര്‍ എസ് പിള്ള ശോഭനയിലെത്തുന്നു, ഒരു സഹായിയെ തേടി. തന്റെ മുന്നിലുള്ള ചെറുപ്പക്കാരന്റെ കഴിവില്‍ സംശയമില്ലാതിരുന്ന പരമേശ്വരന്‍നായര്‍ രാമുവിനെ നിര്‍ദേശിക്കുന്നു. തിരമാലയില്‍ സഹസംവിധായകനായി രാമു അരങ്ങേറ്റം കുറിച്ചു. വിമല്‍കുമാറും പി ആര്‍ എസ് പിള്ളയും ചേര്‍ന്ന് സംവിധാനംചെയ്തു. പുഴയുടെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ഒരുക്കിയ ഈ ചിത്രം മലയാളത്തിലെ ആദ്യത്തെ ഇരട്ടക്ലൈമാക്സ് ചിത്രമായിരുന്നു.

രാമുവിനായി ചേറ്റുവയുടെ നീലക്കുയില്‍

ഇതിനു പുറകെയാണ് നീലക്കുയില്‍ വരുന്നത്. രാമുവിനുവേണ്ടി ചേറ്റുവ നിര്‍മിച്ച ചിത്രംതന്നെയായിരുന്നു അത്. രാമുവിന്റെ പ്രതിഭയെ കുട്ടിക്കാലംമുതലേ തിരിച്ചറിഞ്ഞ ബാല്യകാലസുഹൃത്തും സഹപാഠിയും അതിനേക്കാളുപരി അതിരുകളില്ലാത്ത ആത്മബന്ധങ്ങളുടെ സൂക്ഷിപ്പുകാരനുമായിരുന്ന ആര്‍ പി ഉമ്മര്‍കുട്ടി സഹോദരി റഹീമയുടെ ഭര്‍ത്താവായ കൊച്ചി സ്വദേശി ടികെ പരീക്കുട്ടിയോടു നടത്തിയ അഭ്യര്‍ഥനയാണ് ചന്ദ്രതാര പ്രൊഡക്ഷന്‍സിന്റെ ഉദയത്തിനു കാരണമായത്. മലയാളസിനിമയുടെ ചരിത്രത്തില്‍ ചന്ദ്രതാരയെന്ന പേര് മായ്ചാലും മായില്ല. ഇവിടെ പി ഭാസ്കരനെ കൂടെ കൂട്ടുകയും സംവിധാനം അദ്ദേഹത്തിനു ചാര്‍ത്തിക്കൊടുക്കുകയും ചെയ്ത വലിയ മനസ്സ് രാമു എന്നും കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു. ഒരുപക്ഷേ, ഉമ്മര്‍ക്കുട്ടിയും പരീക്കുട്ടിയുമില്ലായിരുന്നെങ്കില്‍ രാമു ഈയര്‍ഥത്തില്‍ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമായിരുന്നോ എന്ന് സംശയം. അത്രയേറെ പിന്‍ബലമാണ് പല ഘട്ടങ്ങളിലും അവര്‍ രാമുവിന് നല്‍കിയത്.

തുറന്നുവച്ച മനസ്സ്

നാട്ടിലെത്തുമ്പോള്‍ അയല്‍പക്കക്കാരായ പാവങ്ങള്‍ക്ക് എണ്ണാതെ പണം വാരിക്കൊടുത്തിരുന്ന ഒരാള്‍. എല്ലാം എല്ലാവര്‍ക്കുമായി തുറന്നുവച്ച മനസ്സ.് പുതിയ കലാകാരന്മാര്‍ക്ക് അവസരമൊരുക്കുന്നത് ആഹ്ലാദംപോലെ ഏറ്റെടുത്തു. എം എസ് ബാബുരാജ്, ബാലു മഹേന്ദ്ര, ഋഷികേശ് മുഖര്‍ജി, മര്‍ക്കസ് ബര്‍ട്ലി, ലതാ മങ്കേഷ്കര്‍, മന്നാഡേ, കോഴിക്കോട് അബ്ദുള്‍ ഖാദര്‍, മധു തുടങ്ങി ഒട്ടേറെ മഹാപ്രതിഭകള്‍ മലയാളസിനിമാലോകത്തേക്ക് കടന്നുവന്നത് രാമുവഴിയാണ്. നീലക്കുയിലിനുശേഷമാണ് രാമു വിവാഹിതനാകുന്നത്. ഭാര്യ സതി. സോമന്‍, സുധീര്‍, സുമ എന്നിവര്‍ മക്കള്‍. സോമന്‍ പതിമൂന്നാം വയസ്സില്‍ മരിച്ചു. ഇതോടെയാണ് കൈവിട്ട മദ്യപാനത്തിലേക്ക് രാമു വീഴുന്നത്.

അമ്മയും മകനും

അമ്മയാണ് എക്കാലത്തും രാമുവിന്റെ പ്രചോദനം പിന്നെ ചേറ്റുവയും അവിടത്തെ സൗഹൃദങ്ങളും. അമ്മയും രാമുവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം അത്രമേല്‍ അഗാധമായിരുന്നു. ഏതു തിരക്കിലും അമ്മയെ കാണാന്‍ രാമു സമയം മാറ്റിവയ്ക്കും. 27-ാം വയസ്സില്‍ വിധവയായ കാര്‍ത്യായനി പിന്നീടുള്ള കാലംമുഴുവന്‍ ജീവിച്ചത് മകനുവേണ്ടിയായിരുന്നു. അവന്‍ വളര്‍ന്ന് വലിയവനായിട്ടും നാട്ടിലെ ഉത്സവപ്പറമ്പുകളിലെ പലഹാരങ്ങള്‍ പാത്രങ്ങളിലടച്ചു സൂക്ഷിക്കുമായിരുന്നു അമ്മ. എത്തുന്ന സമയത്ത് അവനത് സ്വാദ് നോക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു. രാമു ആശുപത്രിയിലാണെന്ന വിവരം അറിഞ്ഞതോടെ അബോധാവസ്ഥയിലായ അമ്മ ചിത്തഭ്രമം ബാധിച്ച മനസ്സുമായാണ് പിന്നീട് ജീവിച്ചത്. മരണംവരെ.

"റ" വീട്

ദേശീയപാത 17ല്‍ "റ" വീടുണ്ട്. അന്നും ഇന്നും കാഴ്ചക്കാര്‍ക്ക് അത്ഭുതമായി നില്‍ക്കുന്ന ഈ വീട് രാമു കാര്യാട്ട് അമ്മയ്ക്കു വേണ്ടി തീര്‍ത്തതാണ്. മഞ്ഞുപ്രദേശത്തെ വസതിയായ ഇഗ്ലുവിന്റെ രൂപത്തില്‍ നിര്‍മിച്ച ഈ വീടിന്റെ ഡിസൈന്‍ ഒരു റഷ്യന്‍ ആര്‍ടിക്ടെക്ടിന്റേതാണ്. 1975ല്‍ ഒമ്പതാമത് മോസ്കോ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലില്‍ ജൂറിയായിരുന്ന രാമു അവിടെനിന്നാണ് ഡിസൈന്‍ സമ്പാദിച്ചത്. അമ്മയ്ക്കുവേണ്ടി പ്രത്യേകമൊന്ന് എന്ന നിലയിലാണ് ഇത് നിര്‍മിച്ചത്. എല്ലാ സൗകര്യങ്ങളുമുള്ള ഈ വീടിന്റെ ഉള്‍വശം വിശാലമാണ്.

സിനിമ

തീര്‍ച്ചയായും ചെമ്മീന്‍തന്നെയാണ് ഏറെ ഘോഷിക്കപ്പെട്ട രാമുവിന്റെ ചിത്രം. തിരമാലയടക്കം 15 സിനിമയില്‍ രാമുവിന്റെ കൈമുദ്ര പതിഞ്ഞു. ഓരോന്നിനും വ്യത്യസ്തങ്ങളായ പ്രാധാന്യം മലയാളസിനിമ ചരിത്രത്തിലുണ്ട്. മലയാളസിനിമ തമിഴ്സിനിമയുടെ കുറ്റിച്ചുവട്ടില്‍ വട്ടംതിരിയുന്ന കാലത്താണ് തെളിഞ്ഞ നാട്ടുജീവിതവുമായി തിരമാല വരുന്നത്. തൊട്ടുപുറകെ നീലക്കുയിലെത്തി. മലയാളസിനിമ മാറിമറിയുകയായിരുന്നു. കീഴാളജീവിതം മലയാളസിനിമയ്ക്ക് ആദ്യമായി വിഷയമാകുന്നത് നീലക്കുയിലിലാണ്. സംഗീതത്തിലും ട്രീറ്റ്മെന്റിലും നീലക്കുയില്‍ ചരിത്രം മാറ്റിയെഴുതി. പ്രസിഡന്റിന്റെ വെള്ളിമെഡല്‍ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലേക്കെത്തുന്നത് നീലക്കുയിലിലൂടെയാണ്. സാഹിത്യകൃതികളുടെ സിനിമാരൂപത്തിന് തുടക്കം കുറിച്ചവരില്‍ പ്രമുഖനും രാമു കാര്യാട്ടുതന്നെ. തുടര്‍ന്നുവന്ന മിന്നാമിനുങ്ങ് സാങ്കേതികത്തകരാറുകൊണ്ട് പരാജയപ്പെട്ടു. 1961ലാണ് മുടിയനായ പുത്രന്‍ വന്നത്. മികച്ച മലയാളചിത്രത്തിനുള്ള ദേശീയ അവാര്‍ഡ് ഇത് നേടി. പുറകെ മൂടുപടം ബോംബെയിലെ കുരുക്കിലെത്തുന്ന മലയാളിപ്പെണ്ണിന്റെ ജീവിതത്തിലൂടെ ചുവന്ന തെരുവിന്റെ കഥപറഞ്ഞു. പിന്നെയാണ് ചെമ്മീന്‍ സംഭവിക്കുന്നത്. മലയാളസിനിമ അടിമുടി മാറി ഈ സിനിമയിലൂടെ. തകഴിയുടെ കഥയേക്കാള്‍ തനിക്ക് പരിചിതമായ ജീവിതമാണ് രാമുവിനെ ചെമ്മീനിലെത്തിച്ചത്. ഇത്രയേറെ വിശാലമായ ക്യാന്‍വാസില്‍ കഥ പറഞ്ഞത് ആദ്യമായിരുന്നു. ഒരു വര്‍ഷത്തിലേറെയുള്ള കഠിനാധ്വാനമാണ് ചെമ്മീന്‍. തെക്കേ ഇന്ത്യന്‍ സിനിമയില്‍ ആദ്യമായി പ്രസിഡന്റിന്റെ സ്വര്‍ണമെഡല്‍ എത്തിയത് ചെമ്മീനിലൂടെ. പുറകെയെത്തിയ ഏഴുരാത്രികള്‍ ഭിക്ഷാടകരുടെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ക്യാമറക്കണ്ണ് തിരിച്ചു. 1970ല്‍ പെരുമ്പടവത്തിന്റെ അഭയം സിനിമയാക്കി. എഴുത്തുകാരി കേന്ദ്രകഥാപാത്രമായത് ആദ്യം. ജി ശങ്കരക്കുറുപ്പ്, സുഗതകുമാരി എന്നിവരുടെ കവിതകള്‍ പാട്ടുകളായി. പുറകെ കെ സുരേന്ദ്രന്റെ സാഹിത്യ അക്കാദമി അവാര്‍ഡ് നേടിയ മായ സിനിമയായി. ഇതോടെ വാണിജ്യഫോര്‍മുലയോട് രാമു വിട പറയുകയായിരുന്നു. പുറകെ പി വത്സലയുടെ "നെല്ല്". ആദിവാസിജീവിതം കലര്‍പ്പില്ലാതെ മലയാളസിനിമ കണ്ടത് നെല്ലിലൂടെ. 1976ല്‍ ദ്വീപിലൂടെ ലക്ഷദ്വീപിലെ ജീവിതത്തെ കേരളമറിഞ്ഞു. പിന്നീടാണ് "കൊണ്ടഗല്ലി" എന്ന കന്നട ചിത്രത്തിലൂടെ ഗോത്രജീവിതവും അവര്‍ക്കിടയിലെ വിപ്ലവകാരികളുടെ കഥയും പറഞ്ഞത്. മലങ്കാറ്റ് എന്ന പേരില്‍ മലയാളത്തിലും ഇതെത്തി. ഒടുവില്‍ കെ എസ് കെ തളിക്കുളത്തിന്റെ അമ്മുവിന്റെ ആട്ടിന്‍കുട്ടി കുട്ടികള്‍ക്കുള്ള ചിത്രമാക്കി.

സ്വപ്നങ്ങള്‍

രാമു സ്വപ്നങ്ങളില്‍ സൂക്ഷിച്ച ഒന്ന് ഹിന്ദിയില്‍ നിര്‍മിക്കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച "ചേറ്റുവ" എന്ന ചിത്രമായിരുന്നു. ബഷീറിന്റെ ബാല്യകാലസഖി" "ന്റുപ്പാപ്പാക്ക് ഒരാനേണ്ടാര്‍ന്നു" എന്നീ കൃതികള്‍ ബഷീറിനെക്കൊണ്ടുതന്നെ തിരക്കഥയാക്കിയിരുന്നു. ബാബുസേഠ് നിര്‍മാണവും ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു. ഇതൊന്നും പൂര്‍ത്തിയാക്കാതെയാണ് 1979 ഫെബ്രുവരി 10ന് അകാലത്തില്‍ രാമു പൊലിഞ്ഞത്.

*
കെ ഗിരീഷ്

പാടിത്തീരാത്ത ഭാവഗീതമായി ഫോ...

2003 ജൂണ്‍ 26. മാര്‍ക് വിവിയന്‍ ഫോ എന്ന കാമറൂണ്‍ താരം കളിക്കിടയിലെ തന്റെ മരണത്തിലൂടെ സ്വയം അനശ്വരനായതിനൊപ്പം കോണ്‍ഫെഡറേഷന്‍സ് ഫുട്ബോള്‍ ടൂര്‍ണമെന്റിനും ചരിത്രത്തില്‍ ഇടംനല്‍കിയിട്ട് 26ന് 10 വര്‍ഷം തികയുകയാണ്. അതിനു 10 നാള്‍ മുമ്പേ ബ്രസീലില്‍ കോണ്‍ഫെഡറേഷന്‍സ് കപ്പിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ പതിപ്പിന് പന്തുരുളുകയുമാണ്.

പാടിത്തീരാത്ത ഭാവഗീതംപോലെ കളത്തില്‍ ഒരു കളിക്കാരന്റെ ജീവന്‍ അകാലത്തില്‍ വേരറ്റുപോകുമ്പോള്‍ ഫുട്ബോളിന്റെ ഭൂമികയില്‍ അതിനു തുല്യമായ ദുരന്തങ്ങളില്ല. 2003ല്‍ കോണ്‍ഫെഡറേഷന്‍സ് കപ്പില്‍ കൊളംബിയയുമായുള്ള സെമി കളിക്കിടെ കുഴഞ്ഞുവീണായിരുന്നു ഇരുപത്തെട്ടുകാരനായ കാമറൂണിന്റെ ലോകകപ്പ്താരം ഫോ മരിച്ചത്. കളംനിറഞ്ഞു കളിക്കുന്നതിനിടയില്‍ സഹതാരത്തിന്റെ ജീവന്‍ ഒടുങ്ങിയതറിയാതെ വീണ്ടും എതിര്‍ പകുതിയിലേക്ക് പടയോട്ടം നടത്തുകയായിരുന്നു കാമറൂണിന്റെ സിംഹക്കുട്ടികള്‍. കാമറൂണ്‍ ഒരു ഗോള്‍ ജയത്തോടെ കോണ്‍ഫെഡറേഷന്‍സ് കപ്പിന്റെ ഫൈനലില്‍ ഇടംപിടിച്ചതിനു പിന്നാലെ സ്റ്റേഡിയത്തെ നിശ്ശബ്ദമാക്കി അവര്‍ മടങ്ങി. വിജയാരവങ്ങള്‍ ഫോയുടെ വിയോഗവാര്‍ത്തയില്‍ കണ്ണീരണിയുമ്പോള്‍ ലിയോണിലെ മൈതാനത്ത് അടങ്ങാത്ത തേങ്ങലുകളുയര്‍ന്നു. മത്സരത്തിന്റെ 72-ാം മിനിറ്റില്‍ മധ്യനിരയില്‍നിന്ന് ഒറ്റയ്ക്ക് പന്തുമായി കുതിക്കുന്നതിനിടയില്‍ മാര്‍ക് വിവിയന്‍ ഫോ എന്ന പോരാളി പെട്ടെന്ന് കുഴഞ്ഞുവീഴുകയായിരുന്നു. രണ്ടുമിനിറ്റിനകം സ്റ്റേഡിയത്തിലെ പ്രഥമശുശ്രൂഷാ കേന്ദ്രത്തിലേക്കു മാറ്റിയ ഫോയുടെ ഹൃദയമിടിപ്പ് തിരിച്ചുപിടിക്കാനുള്ള തീവ്രശ്രമം ഡോക്ടര്‍മാര്‍ നടത്തിയെങ്കിലും മുക്കാല്‍മണിക്കൂര്‍ പിന്നിടുമ്പോഴേക്കും പ്രാര്‍ഥനാനിര്‍ഭരമായ ആരാധകരുടെ പ്രതീക്ഷകളെ ഊതിക്കെടുത്തി ഫോ ജീവിതത്തിന്റെ കളത്തില്‍നിന്ന് തിരിച്ചുവരാനാവാത്ത ലോകത്തേക്ക് യാത്രയായി.

മറ്റാരെയും മരണം ഇത്ര ബഹുമാനത്തോടെ വേട്ടയാടിയിട്ടില്ല. മാര്‍ക് വിവിയന്‍ ഫോ എക്കാലവും ഓര്‍മിക്കപ്പെടുന്നത് ഈ മഹത്തായ മരണംകൊണ്ടാവും. ഫോയുടെ നിശ്വാസങ്ങള്‍ ഫുട്ബോള്‍ ഉള്ളകാലത്തോളം ഈ ഭൂമിയില്‍ നിലനില്‍ക്കും. കാമറൂണിനെ ചരിത്രത്തിലാദ്യമായി കോണ്‍ഫെഡറേഷന്‍സ് കപ്പിന്റെ ഫൈനലിലേക്ക് ആനയിച്ച മധ്യനിരക്കാരന്‍ ഫോയുടെ വിടവാങ്ങല്‍ കായികലോകത്ത് അത്യപൂര്‍വമായ സംഭവങ്ങളിലൊന്നാണ്. ഒരു ഫിഫ ടൂര്‍ണമെന്റിന്റെ ഫൈനല്‍ റൗണ്ടില്‍ അതുപോലെ ദുരന്തമരണം ആദ്യ സംഭവമായി. മാര്‍ക് വിവിയന്‍ ഫോ 62 തവണയാണ് കാമറൂണിനുവേണ്ടി കളത്തിലിറങ്ങിയത്. 2002ലെ ഫ്രഞ്ച്കിരീടം ലിയോണ്‍ ക്ലബ്ബിന് നേടിക്കൊടുക്കുന്നതില്‍ മുഖ്യ സംഭാവന നല്‍കിയ ഈ താരം അതേവര്‍ഷം ജപ്പാനിലും ദക്ഷിണകൊറിയയിലുമായി നടന്ന ലോകകപ്പില്‍ കാമറൂണിനുവേണ്ടി ആദ്യ റൗണ്ടിലെ മത്സരങ്ങള്‍ കളിച്ചു. ഇതേക്കാളുപരി സ്വന്തം രാജ്യത്തെ ആഫ്രിക്കന്‍ നേഷന്‍സ് കപ്പില്‍ ജേതാക്കളാക്കാന്‍ ഫോ നടത്തിയ പോരാട്ടമാണ് അദ്ദേഹത്തെ താരപദവിയിലേക്ക് ഉയര്‍ത്തിയത്. "സൗമ്യനായ സിംഹം" അതായിരുന്നു കൂട്ടുകാര്‍ക്കും പരിചയക്കാര്‍ക്കും മാര്‍ക് വിവിയന്‍ ഫോ. ഇതിലും സൗമ്യമായ ഒരു വ്യക്തിയെ ഫുട്ബോള്‍ കളത്തില്‍ കണ്ടിട്ടുണ്ടാവില്ല.

വെസ്റ്റ് ഹാമിലൂടെ ഫോയെ ഇംഗ്ലീഷ് ഫുട്ബോളില്‍ എത്തിച്ച ഹാരി റെഡ്നാപ്പ് നിറകണ്ണുകളോടെയായിരുന്നു അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്. കളത്തില്‍ അദ്ദേഹം വീറുറ്റ പോരാളിയായിരുന്നു. പക്ഷേ, തീര്‍ത്തും നിരുപദ്രവകാരിയും. കളിക്കളത്തില്‍ മാത്രമേ ഫോയ്ക്ക് എതിരാളികളുണ്ടായിരുന്നുള്ളു. അതിനു പുറത്ത് എല്ലാവരും സുഹൃത്തുക്കള്‍. ഫോയ്ക്ക് ഫുട്ബോള്‍ മാത്രമേ അറിയുമായിരുന്നുള്ളു. അതുകൊണ്ടവന്‍ ജീവിതത്തെയും മരണത്തെയും നേരിട്ടു. വെല്ലുവിളിച്ചു. കളിക്കളങ്ങള്‍ക്കുണ്ടോ കണ്ണീര്‍. സ്വന്തം ജീവന്‍ ഫുട്ബോള്‍ കളത്തില്‍ കൈവിട്ട് യാത്രയായ ഫോയെ എങ്ങനെ മറക്കാന്‍. കളിപ്പെരുമകൊണ്ട് ലോകത്ത് എല്ലാവരാലും ഓര്‍മിക്കപ്പെടാന്‍ ഫോയ്ക്ക് കഴിയുമായിരുന്നില്ല. എന്നാല്‍ ഈ ജീവത്യാഗംകൊണ്ട് ഫുട്ബോളിന്റെ ചരിത്രത്തില്‍ മായാതെ ഈ താരം നില്‍ക്കും. ഫോയുടെ ഓര്‍മകളുമായി വീണ്ടുമൊരു കോണ്‍ഫെഡറേഷന്‍ കപ്പ്. ആ ഓര്‍മകള്‍ക്കു കുളിരേകാന്‍ വീണ്ടുമൊരു ജൂണ്‍...

*
എ എന്‍ രവീന്ദ്രദാസ്

ഓര്‍മകളില്‍ സ. നായനാര്‍

സ. ഇ കെ നായനാര്‍ നമ്മെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞിട്ട് ഒന്‍പതു വര്‍ഷം തികയുന്നു. സമാനതകളില്ലാത്തവിധം എല്ലാവിഭാഗം ജനങ്ങളുടെയും സ്നേഹവും ആദരവും അംഗീകാരവും നേടിയെടുത്ത സ. നായനാര്‍ കമ്യൂണിസ്റ്റ് മൂല്യങ്ങളുടെ കാവല്‍ഭടനായിരുന്നു. ബാലസംഘത്തിലും വിദ്യാര്‍ഥിരംഗത്തും സജീവമായി പ്രവര്‍ത്തിച്ച് പൊതുപ്രവര്‍ത്തനത്തിലേക്ക് വന്ന സഖാവിന്റെ രാഷ്ട്രീയജീവിതം ആധുനിക കേരളചരിത്രത്തിന്റെ സുപ്രധാന ഭാഗമാണ്. ദേശീയപ്രസ്ഥാനത്തില്‍ സജീവമായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുമ്പോള്‍ത്തന്നെ കര്‍ഷകപോരാട്ടങ്ങളുടെയും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെയും സംഘാടകനും നേതാവുമായി നായനാര്‍ ഉയര്‍ന്നു.

പാര്‍ടി കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതില്‍ സജീവമായ പങ്ക് വഹിച്ച നായനാര്‍ ജനകീയപ്രശ്നങ്ങളോട് പ്രതികരിക്കുന്ന പത്രാധിപരെന്ന നിലയിലും ശ്രദ്ധേയനായി. സാഹിത്യത്തെയും യാത്രാനുഭവങ്ങളെയും ജനജീവിതവുമായി കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കുന്നതില്‍ കാണിച്ച മിടുക്ക് എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. പാര്‍ലമെന്റിതര പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍ എന്നപോലെ പാര്‍ലമെന്ററി രംഗത്തും ശ്രദ്ധേയമായ ഇടപെടല്‍ നടത്തി. ജനകീയപ്രശ്നങ്ങള്‍ പാര്‍ലമെന്ററി വേദികളില്‍ അവതരിപ്പിക്കുന്നതില്‍ ബദ്ധശ്രദ്ധനായിരുന്നു. ആരുമായി ഇടപഴകുമ്പോഴും തന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുകളില്‍നിന്ന് അണുകിട വ്യതിചലിക്കാതെ പ്രവര്‍ത്തിക്കാന്‍ സഖാവ് കാണിച്ച ശേഷി മാതൃകാപരമാണ്.

ജന്മിത്തത്തിനും സാമ്രാജ്യത്വത്തിനും എതിരെ നാട്ടില്‍ രൂപപ്പെട്ട ബഹുജനമുന്നേറ്റങ്ങളുടെ അടിത്തറയില്‍നിന്നാണ് സഖാവിന്റെ വ്യക്തിത്വം രൂപപ്പെട്ടത്. ആദ്യം കോണ്‍ഗ്രസ്, പിന്നീട് കോണ്‍ഗ്രസ് സോഷ്യലിസ്റ്റ് പാര്‍ടി, അതിനുശേഷം കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ടി എന്നിങ്ങനെ കാലത്തിനനുസരിച്ച് വളരുന്ന വിപ്ലവകരമായ മുന്നേറ്റങ്ങളുടെ ഭാഗമായാണ് നായനാരുടെ രാഷ്ട്രീയനിലപാടുകള്‍ വികസിച്ചത്. തന്റെ അഭിപ്രായങ്ങള്‍ പാര്‍ടിക്കകത്ത് ശക്തമായി നായനാര്‍ അവതരിപ്പിക്കും. എന്നാല്‍, പാര്‍ടി ഒരു തീരുമാനമെടുത്താല്‍ അത് നടപ്പാക്കുന്ന കാര്യത്തില്‍ മുന്‍പന്തിയില്‍ നില്‍ക്കുന്ന മാര്‍ക്സിസ്റ്റ്- ലെനിനിസ്റ്റ് സംഘടനാശൈലി എക്കാലത്തും സഖാവിന്റെ മുതല്‍ക്കൂട്ടായിരുന്നു.

കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഇടതു- വലതു വ്യതിയാനങ്ങള്‍ക്കെതിരെ സന്ധിയില്ലാതെ പൊരുതുന്നതിനും പാര്‍ടിയെ വിപ്ലവപന്ഥാവിലൂടെ മുന്നോട്ട് നയിക്കുന്നതിലും സഖാവ് കാണിച്ച ആശയവ്യക്തത എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്. പാര്‍ടി നിലപാടുകള്‍ ജനങ്ങളില്‍ എത്തിക്കുന്നതിലും പാര്‍ടിയുടെ കാഴ്ചപ്പാടിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ പ്രശ്നങ്ങള്‍ വിശകലനംചെയ്ത് ലളിതമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിലും കാണിച്ച മാതൃക അനുകരണീയമാണ്. അവതരണശൈലിയും അതില്‍ ഉള്‍ക്കൊള്ളിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയസമീപനവും നിഷ്കളങ്കമായ ഇടപെടലും നായനാരെ ജനങ്ങളുടെ കണ്ണിലുണ്ണിയാക്കി. ജനങ്ങളുടെ ദുഃഖങ്ങളില്‍ ഒപ്പം കരയാനും സന്തോഷങ്ങളെ അതേപോലെ ഉള്‍ക്കൊള്ളാനും കഴിയുംവിധമായിരുന്നു നായനാരുടെ ഇടപെടല്‍. മുഖംമൂടിയില്ലാത്ത ഈ സമീപനം ജനങ്ങളെ ഏറെ ആകര്‍ഷിച്ചു.

പാര്‍ടി ഏല്‍പ്പിച്ച ചുമതലകള്‍ സഖാവ് ഭംഗിയായി നിര്‍വഹിച്ചു. പൊളിറ്റ് ബ്യൂറോ അംഗം, സംസ്ഥാന സെക്രട്ടറി, ദേശാഭിമാനി ചീഫ് എഡിറ്റര്‍ എന്നീ നിലകളില്‍ ഏറെക്കാലം പ്രവര്‍ത്തിച്ചു. കേരളത്തിന്റെ ഏതു പ്രദേശവും അവിടങ്ങളിലെ സവിശേഷ പ്രശ്നവും നായനാര്‍ക്ക് ഹൃദിസ്ഥമായിരുന്നു. സമരസംഘാടകനായും സമഗ്രപോരാളിയായും ജ്വലിച്ചുനിന്ന സഖാവിന്റെ ഇടപെടലുകള്‍ സര്‍വരാലും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികളുടെപോലും ആദരവും അംഗീകാരവും പിടിച്ചുപറ്റാന്‍ കഴിയുന്നവിധം വിപുലീകരിക്കപ്പെട്ടതായിരുന്നു ആ വ്യക്തിത്വം.

കേരളത്തില്‍ ഏറ്റവും അധികകാലം മുഖ്യമന്ത്രി ആയി പ്രവര്‍ത്തിച്ചത് നായനാര്‍ ആണ്. കര്‍ഷകത്തൊഴിലാളി പെന്‍ഷന്‍, മാവേലി സ്റ്റോറുകള്‍, സമ്പൂര്‍ണ സാക്ഷരത, ജനകീയാസൂത്രണം തുടങ്ങിയ കേരളവികസനത്തിലെ നാഴികക്കല്ലുകളായി മാറിയ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെ അമരക്കാരനായും അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. 1957ലെ സര്‍ക്കാര്‍ അടിത്തറയിട്ട വികസനപ്രക്രിയയെ മുന്നോട്ടുകൊണ്ടുപോകുന്നതിന് സഖാവ് നല്‍കിയ സംഭാവന എടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്.

കേരളത്തിന്റെ വികസനപ്രക്രിയയുടെ അടിസ്ഥാനപരമായ സമീപനങ്ങളെപ്പോലും അട്ടിമറിച്ച് ആഗോളവല്‍ക്കരണനയങ്ങള്‍ മുന്നോട്ടുവച്ച് യുഡിഎഫ് സര്‍ക്കാരിന്റെ ഭരണം രണ്ടുവര്‍ഷം പൂര്‍ത്തിയാകുന്ന ഘട്ടത്തിലാണ് നാം നായനാര്‍ ദിനം ആചരിക്കുന്നത്.

യുഡിഎഫ് അധികാരത്തില്‍ വന്നത് ജാതി-മത ശക്തികളുടെ പിന്തുണ കൊണ്ടാണ്. അതിനാല്‍ത്തന്നെ അവരുടെ സമ്മര്‍ദങ്ങളാണ് സര്‍ക്കാരിനെ നയിക്കുന്നത്. മുസ്ലിംലീഗിന്റെ അഞ്ചാം മന്ത്രിസ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള ആവശ്യം മുന്നണിക്കകത്ത് വലിയ പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് സാമുദായിക സന്തുലനത്തെത്തന്നെ തകര്‍ക്കുന്നുവെന്ന് കോണ്‍ഗ്രസ് നേതാക്കള്‍ തന്നെ പരസ്യമായി പറഞ്ഞു. ഭൂരിപക്ഷ ഐക്യം എന്ന മുദ്രാവാക്യം ഉയര്‍ത്തി എന്‍എസ്എസും എസ്എന്‍ഡിപിയും മറ്റു സമുദായസംഘടനകളും രംഗത്തുവരുന്നതിലേക്കും യുഡിഎഫിന്റെ ഈ നയങ്ങള്‍ വഴിതെളിച്ചു. ജനാധിപത്യകേരളം ഇത്തരം നടപടികളില്‍ അത്ഭുതപ്പെട്ടുനിന്നു.

കുടിവെള്ളപദ്ധതികളുള്‍പ്പെടെ കോര്‍പറേറ്റുകള്‍ക്ക് കൈമാറുന്നു. ഗ്രാമീണ കുടിവെള്ളപദ്ധതികളടക്കം സംസ്ഥാനത്തുടനീളം കുടിവെള്ളം നല്‍കാനുള്ള ചുമതല സ്വകാര്യകമ്പനികള്‍ക്ക് നല്‍കുന്നു. "നാല് വര്‍ഷത്തിനകം സംസ്ഥാനത്ത് 100 ശതമാനം ശുദ്ധജലവിതരണം കമ്പനി ഉറപ്പ് വരുത്തണം" എന്നാണ് സര്‍ക്കാര്‍ തീരുമാനം. കുടിവെള്ളം വിതരണംചെയ്യാനുള്ള ഉത്തരവാദിത്തം കമ്പനി ഏറ്റെടുക്കുന്നതോടെ വാട്ടര്‍ അതോറിറ്റിയുടെ പ്രസക്തി നഷ്ടപ്പെടും. വെള്ളത്തിന് വന്‍വില നല്‍കാന്‍ കഴിയാത്ത പാവങ്ങള്‍ക്ക് കുടിവെള്ളം നിഷേധിക്കപ്പെടും.

കേരള സര്‍ക്കാരിന്റെ നയം ഏത് രീതിയില്‍ മുന്നോട്ട് പോകുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവാണ് ഇക്കഴിഞ്ഞ സംസ്ഥാന ബജറ്റ്. കേരളത്തിന്റെ കാര്‍ഷികമേഖലയെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഒരു നിര്‍ദേശവും ബജറ്റിലില്ല. കൃഷിക്കും അനുബന്ധമേഖലകള്‍ക്കുമായുള്ള വകയിരുത്തല്‍ നടപ്പുവര്‍ഷം മൊത്തം വികസന ചെലവിന്റെ 9.41 ശതമാനമായിരുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ ബജറ്റിലാകട്ടെ കൃഷിയുടെ വിഹിതം 8.7 ശതമാനമായി. വ്യവസായമേഖലയ്ക്ക് ഈ വര്‍ഷം വിഹിതം 2.47 ശതമാനത്തില്‍ നിന്ന് 2.01 ശതമാനമായി താണു.

കാര്‍ഷികമേഖലയില്‍ ആത്മഹത്യ വ്യാപകമായി. നാളികേര കൃഷിക്കാര്‍ കുത്തുപാളയെടുക്കുകയാണ്. കേരളത്തില്‍നിന്ന് ഉല്‍പ്പാദിപ്പിക്കുന്ന കാര്‍ഷികോല്‍പ്പന്നങ്ങള്‍ക്ക് വില ലഭിക്കാത്ത പ്രശ്നം ഗുരുതരമായി നില്‍ക്കുകയാണ്. കുട്ടനാട് പാക്കേജ് പോലുള്ള പദ്ധതികള്‍ നടപ്പാക്കുന്നതിന് സര്‍ക്കാര്‍ തയ്യാറാകുന്നില്ല. ലാഭത്തില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ച പൊതുമേഖലാസ്ഥാപനങ്ങള്‍ നഷ്ടത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. സാമൂഹ്യസുരക്ഷാപദ്ധതികള്‍ കൃത്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള നടപടിയുമില്ല.

മൂന്ന് ലക്ഷത്തോളം തൊഴിലാളികള്‍ അവശേഷിക്കുന്ന കയര്‍മേഖലയില്‍ 80,000 പേര്‍ക്ക് മാത്രമേ ഇപ്പോള്‍ തൊഴില്‍ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. അവര്‍ക്കുതന്നെ 100 ദിവസം പോലും തൊഴില്‍ ലഭിക്കുന്നില്ല. പാവങ്ങളില്‍ പാവങ്ങളായ രണ്ടരലക്ഷത്തോളം തൊഴിലാളികള്‍ കശുവണ്ടിമേഖലയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു. അണ്ടിപ്പരിപ്പിന്റെ ഇറക്കുമതി, ഈ രംഗത്ത് പ്രതിസന്ധി സൃഷ്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ്. എല്‍ഡിഎഫ് ഭരണകാലത്ത് ലാഭകരമായി 200 ദിവസത്തിലധികം തൊഴില്‍ കൊടുത്ത് പ്രവര്‍ത്തിച്ച സ്ഥാപനങ്ങള്‍ ഇപ്പോള്‍ അടച്ചുപൂട്ടുന്ന സ്ഥിതിയിലാണ്. മണ്ണെണ്ണക്ഷാമവും വിലക്കയറ്റവും പരമ്പരാഗത മത്സ്യബന്ധമേഖലയിലെ തൊഴിലാളികളെ ദുരിതത്തിലേക്ക് തള്ളി. കേന്ദ്രം മണ്ണെണ്ണ ക്വോട്ട വെട്ടിക്കുറച്ച പ്രശ്നത്തിനുമുന്നില്‍ സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ ഒന്നും ചെയ്തില്ല.

എല്‍ഡിഎഫ് സര്‍ക്കാരിന്റെ കാലത്ത് പവര്‍കട്ടോ ലോഡ്ഷെഡിങ്ങോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ചാര്‍ജ് വര്‍ധിപ്പിച്ചുമില്ല. പ്രസരണനഷ്ടം 26 ശതമാനത്തില്‍നിന്ന് 16 ശതമാനത്തിലേക്ക് കുറച്ചു. ഇന്ന് പവര്‍കട്ട് നിലനില്‍ക്കുന്നു. അന്യായമാംവിധം നിരക്ക് വര്‍ധിപ്പിച്ചു. ആറു മണിക്കൂര്‍ പവര്‍കട്ട് ഏര്‍പ്പെടുത്തേണ്ടിവരുമെന്നാണ് വൈദ്യുതിമന്ത്രി പറയുന്നത്.

ഇന്നുവരെ ഇല്ലാത്ത വിലക്കയറ്റമാണ് അനുഭവപ്പെടുന്നത്. പച്ചക്കറിക്കും പലവ്യഞ്ജനത്തിനും തൊട്ടാല്‍ പൊള്ളുന്ന വിലയാണ്. അരിവില കിലോയ്ക്ക് 50 രൂപയോളം എത്തുന്ന നിലയാണ്. മാവേലി സ്റ്റോറും ത്രിവേണി സ്റ്റോറുകളുമെല്ലാം തുറന്ന് കിടക്കുന്നുവെന്നല്ലാതെ അവശ്യവസ്തുക്കളൊന്നും ലഭിക്കുന്നില്ല.

അണ്‍എയ്ഡഡ് വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങള്‍ വ്യാപകമായി അനുവദിച്ച്് പൊതുവിദ്യാഭ്യാസത്തെ തകര്‍ക്കുകയാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ സമ്പൂര്‍ണ കച്ചവടവല്‍ക്കരണമാണ് യുഡിഎഫ് ലക്ഷ്യം. സര്‍ക്കാര്‍ ആശുപത്രികളില്‍ മരുന്നും ഡോക്ടര്‍മാരുമില്ലാത്ത നില സര്‍വവ്യാപിയാകുന്നു. പാവപ്പെട്ടവര്‍ക്ക് ചികിത്സ ലഭിക്കുന്നതിന് വന്‍ തുക നല്‍കേണ്ടിവരുന്നു.

അധികാരവികേന്ദ്രീകരണത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ രാജ്യത്ത് ഒന്നാംസ്ഥാനത്ത് നിന്ന സംസ്ഥാനമായിരുന്നു കേരളം. ഇന്ന് മൂന്നാംസ്ഥാനത്തെത്തി. തദ്ദേശസ്ഥാപനങ്ങളുടെ പദ്ധതിയില്‍ ഉല്‍പ്പാദനമേഖലയുടെ പങ്ക് ഉപേക്ഷിച്ചു. ഫലത്തില്‍ അധികാരവികേന്ദ്രീകരണവും ജനകീയാസൂത്രണവും അട്ടിമറിക്കപ്പെട്ടു.

ക്രമസമാധാനം തകര്‍ന്നു. ഈ സര്‍ക്കാര്‍ വന്നശേഷം 6906 മോഷണ കേസും 1145 പിടിച്ചുപറിക്കേസും 2427 വീടുകളില്‍ മോഷണവും 188 വീടുകളില്‍ കവര്‍ച്ചയും നടന്നു. വീടുകളിലെ കവര്‍ച്ചാ ശ്രമത്തിനിടെ 17 പേര്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടെന്നും ഇതുവരെ 543 കൊലപാതക കേസ് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തെന്നുമാണ് നിയമസഭയില്‍ സര്‍ക്കാര്‍ വച്ച കണക്ക്. 77 കള്ളനോട്ട് കേസ് രജിസ്റ്റര്‍ ചെയ്തെന്നതും വര്‍ഗീയസ്വഭാവമുള്ള 362 കേസുകള്‍ ഉണ്ടായി എന്നതും ഇതിനോട് ചേര്‍ത്തുവായിക്കണം. സ്ത്രീപീഡനം കണക്കറ്റു പെരുകുകയാണ്. കഴിഞ്ഞ ഒന്നരവര്‍ഷത്തിനിടെ 15372 സ്ത്രീപീഡനകേസുണ്ടായി. 1661 ബലാല്‍സംഗ കേസുകള്‍. 11 മാസത്തിനിടെ 371 സ്ത്രീകള്‍ കൊല്ലപ്പെട്ടു. പ്രായപൂര്‍ത്തിയാകാത്ത 199 പെണ്‍കുട്ടികള്‍ പീഡനത്തിനിരയായി.

പൊലീസ് പക്ഷപാതപരമായി പെരുമാറുന്നു. വര്‍ഗീയശക്തികള്‍ക്ക് അഴിഞ്ഞാടാന്‍ സൗകര്യവുമൊരുക്കുന്നു. ഇന്ത്യന്‍ മതേതരത്വത്തിന്റെ ആരാച്ചാര്‍മാരില്‍ ഒരാളായ നരേന്ദ്രമോഡിയെ വാഴ്ത്താനും സ്വീകരിക്കാനുമുണ്ടായ മത്സരം നമ്മുടെ നാടിന്റെ മതേതര പാരമ്പര്യത്തിനുനേരെ കൊഞ്ഞനംകുത്തുന്നതാണ്. മന്ത്രിസഭാംഗമായ ഷിബു ബേബിജോണ്‍ മോഡിയെ പോയിക്കണ്ട് ഉപഹാരം സമര്‍പ്പിച്ചു. കോണ്‍ഗ്രസ് എംഎല്‍എയായ അബ്ദുള്ളക്കുട്ടിയും ലീഗ് എംഎല്‍എയായ കെ എം ഷാജിയും മോഡിയെ പുകഴ്ത്തി.

വിജിലന്‍സ് കേസുകളില്‍നിന്ന് മന്ത്രിമാരെ ഒന്നിനുപുറകെ ഒന്നായി രക്ഷപ്പെടുത്തുന്നതിനുള്ള നടപടികള്‍ സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാര്‍ സ്വീകരിക്കുകയാണ്. അഴിമതി കൊടികുത്തി വാഴുന്നു. സര്‍ക്കാര്‍ ജീവനക്കാരുടെ സ്ഥലംമാറ്റ മാനദണ്ഡങ്ങള്‍ കാറ്റില്‍ പറത്തി, രാഷ്ട്രീയവൈരനിര്യാതനബുദ്ധിയോടെയുള്ള സ്ഥലംമാറ്റങ്ങളോടൊപ്പം ആര്‍ടിഒ, ആരോഗ്യം തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകളില്‍ ഭരണക്കാരുടെ ഏജന്റുമാര്‍ വഴി ലേലംവിളി നടത്തി സ്ഥലംമാറ്റ ഉത്തരവുകള്‍ ഇറക്കുന്നു.

ആരോഗ്യ ഇന്‍ഷുറന്‍സ് പദ്ധതിയില്‍ സംസ്ഥാനത്തെ 35 ലക്ഷത്തോളം കുടുംബങ്ങളുടെ ചികിത്സയ്ക്കായി നീക്കിവച്ച 102 കോടി രൂപ ആരോഗ്യവകുപ്പ് വകമാറ്റി ചെലവഴിച്ചു. മെഡിക്കല്‍ സര്‍വീസസ് കോര്‍പറേഷന്‍ മുഖേന നടത്തുന്ന മരുന്നുസംഭരണത്തില്‍ സര്‍ക്കാരിന് 40 കോടിയുടെ നഷ്ടമുണ്ടായി. വന്‍കിട മരുന്നുകമ്പനികളുമായി ഒത്തുകളിച്ച് ടെന്‍ഡര്‍ നടപടികളില്‍ തിരിമറി നടത്തിയാണ് പണം ചോര്‍ത്തിയത്.

ഭൂപരിഷ്കരണം അട്ടിമറിക്കാന്‍ ബോധപൂര്‍വമായ ഇടപെടലുകള്‍ തുടരുന്നു. ഭൂപ്രമാണികള്‍ മൂന്നാറില്‍ വീണ്ടും കൈയേറ്റങ്ങള്‍ നടത്തുന്നു. ഇത്തരം നയങ്ങള്‍ക്കെതിരായി വമ്പിച്ച പ്രതിഷേധമാണ് ജനങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ രൂപപ്പെടുന്നത്. അതിന്റെ അലയൊലികള്‍ യുഡിഎഫിനകത്തുമുണ്ട്. ഘടകകക്ഷികളില്‍ പലതും മുന്നണി ഉപേക്ഷിച്ചുപോകുമെന്ന സൂചനകള്‍ നല്‍കിക്കഴിഞ്ഞു.

യുഡിഎഫ് രാഷ്ട്രീയമായും കേരളത്തിന്റെ വികസനപ്രശ്നങ്ങള്‍ കൈകാര്യംചെയ്യുന്നതിലും തികഞ്ഞ പരാജയമാണ്. കേരളത്തിന്റെ ഉന്നതമായ രാഷ്ട്രീയസംസ്കാരത്തെ കളങ്കപ്പെടുത്തുകയാണവര്‍. ജാതി-മത ശക്തികളുടെ സമ്മര്‍ദങ്ങള്‍ക്ക് കീഴ്പ്പെട്ട് മതേതരപാരമ്പര്യത്തെ ഇല്ലാതാക്കാന്‍ ശ്രമിക്കുകയാണ്. ഈ ജനവിരുദ്ധനയങ്ങള്‍ക്കെതിരായി ബഹുജനങ്ങളെ ആകമാനം അണിനിരത്തി മുന്നോട്ടുപോകുക എന്നത് മര്‍മപ്രധാനമാണ്. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന സര്‍ക്കാരുകള്‍ തുടരുന്ന ഇത്തരം തെറ്റായ നയങ്ങള്‍ക്കെതിരായുള്ള പോരാട്ടത്തില്‍ ആവേശപൂര്‍വം അണിനിരന്ന് വിജയിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. സഖാവ് നായനാരുടെ സ്മരണ അത്തരം മുന്നേറ്റങ്ങളില്‍ നമുക്ക് ആവേശവും ഊര്‍ജവും പകരും.

*
പിണറായി വിജയന്‍

മരിക്കാത്ത ഓര്‍മകള്‍

1938 ഡിസംബര്‍ 18ലെ മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പിന്റെ 24-ാം പേജില്‍ ആറു കവിതകള്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അക്കൂട്ടത്തില്‍ പി, ചങ്ങമ്പുഴ, എന്‍ വി കൃഷ്ണവാര്യര്‍ എന്നിവരുടെ കവിതകള്‍ക്കൊപ്പം തുല്യപ്രാധാന്യത്തില്‍ ചേര്‍ത്തിട്ടുള്ള ഒരു കവിതയുണ്ട്. "ഏകാന്തതയില്‍" എന്നാണതിന്റെ പേര്. കവിയുടെ പേര് എബ്രഹാം എം മാടമാക്കല്‍. പിയുടെ കവിത തുടങ്ങുന്നത്

""ഹാ! മന്ദമരും മദീയവിവേകവും/
ഹേമന്തരാത്രിയും ഹന്ത!
പുലര്‍ന്നുപോയ്!"" എന്ന വിഷാദശ്രുതിയിലാണ്. ചങ്ങമ്പുഴയുടെ കവിത,

""വിരസത കലരുമിപ്പരിഭവംമൂലം/
വെറുതേ നീയെന്തിനെന്‍ പരിസരം മൂടി?""

എന്ന നൊമ്പരം കലര്‍ന്നൊരു ചോദ്യത്തോടുകൂടി ആരംഭിക്കുന്നു. എന്‍ വിയുടെ "ചതുര്‍ത്ഥിചന്ദ്രന്‍" എന്ന കവിതയില്‍ അന്നും ഒരു വൃത്താന്തത്തിന്റെ ആഖ്യാനമാണുള്ളത്. ഓലക്കുടയും ചൂടി, അല്‍പ്പം മുമ്പുപെയ്ത മഴയുടെ നനവാര്‍ന്ന പുല്‍ത്തകിടിയില്‍കൂടി ക്ഷേത്രപ്രദക്ഷിണം നടത്തുന്നതിനിടയില്‍ ചതുര്‍ത്ഥീചന്ദ്രനുദിച്ചുയരുന്നതുകണ്ട് കവി, അന്ധവിശ്വാസം അവഗണിച്ച് നോക്കിനിന്നുപോകുന്നു. എന്‍ വിയുടെ ആദ്യകാലത്തെ കവിതയിലും കേവല ഭാവഗീതത്തിന്റെ സ്വച്ഛന്ദലയമല്ല ഉള്ളത്. എന്നാല്‍, പില്‍ക്കാലത്ത് മലയാള കവിതയില്‍ സ്വന്തം ഇരിപ്പിടം നേടിയ ഈ മൂന്നു കവികളുടെ അതേ നിരയില്‍ മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പില്‍ നാം കാണുന്ന എബ്രഹാം എം മാടമാക്കല്‍ എന്ന കവിയുടെ കവിത ഉദാരസ്വരത്തിലാലപിക്കുന്ന ഒരു ഗീതമാണ്. ""മാനവ ഭാവനാതീതമായ് മിന്നിടു മാനന്ദപൂരിതമാകുമാകാശമേ! വന്ദനമാദിമദ്ധ്യാന്ത വിഹീനമാം നന്ദനാരാമമേ! സത്യ കേദാരമേ!"" ജീവിതവാടിയില്‍ ശാന്തി പുലരുന്നൊരു പുതിയ കാലത്തിനുവേണ്ടി പാടുവാനാശിക്കുന്ന ഒരു "കൊച്ചുപറവ"യാണ് താനെന്നും, എന്നാല്‍ "പങ്കിലമാനസരായ മനുഷ്യര്‍" തന്നെ വെടിവച്ചു കൊന്നേക്കാമെന്നും, അതിനു മുമ്പ് ""സുന്ദരോദാരസത്സൗഹൃദാരാമമായ ആകാശത്തെ"" നോക്കി താന്‍ പാടുകയാണെന്നും കവി പറയുന്നു.

ഒരേ ആഴ്ചപ്പതിപ്പിന്റെ ഒരേ ലക്കത്തിന്റെ ഒരേ പുറത്തുവന്ന ഈ നാലു കവിതകളെപ്പറ്റി ഇവിടെപ്പറഞ്ഞത്, എബ്രഹാം മാടമാക്കല്‍ കവിതാസപര്യ തുടങ്ങുന്ന കാലത്ത് എത്ര വലിയ ഭാവിക്കുടമയാകുമെന്ന് വായനക്കാരില്‍ പ്രതീക്ഷയുണര്‍ത്തിയിരുന്നു എന്നു കാണിക്കാനാണ്. കാവ്യഭാഷ ചങ്ങമ്പുഴയോടും പിയോടുമടുത്ത് നിന്നിരുന്നുവെങ്കിലും താന്‍ സ്വപ്നം കാണുന്ന ശാന്തി പുലരുന്നൊരു ലോകത്തിനു വേണ്ടി ഒരു പറവയെപ്പോലെ "ബലി" കഴിക്കപ്പെട്ടേക്കാമെന്ന ഒരു പൂര്‍വധാരണ അദ്ദേഹത്തില്‍ മുകുളീകൃതമായിരുന്നു എന്നതിന് ഈ കവിത സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. മൗനിയായ ഇടപ്പള്ളിക്കും വാചാലനായ ചങ്ങമ്പുഴയ്ക്കും മിതവാക്കായ വൈലോപ്പിള്ളിക്കുമൊപ്പം അവരുടെ ഒരു പ്രിയപ്പെട്ട അനുജനെപ്പോലെ ഒപ്പം നടന്ന മാടമാക്കല്‍ എറണാകുളത്തുനിന്ന് കലൂര്‍ക്ക് കൈവീശി നടന്ന ആ കാലത്തെപ്പറ്റിയും മറ്റും ഞാന്‍ പറഞ്ഞുകേട്ടിട്ടുണ്ട്.

സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തില്‍ പങ്കാളിയാകാന്‍ ഹൃദയം നിയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, നിയമബിരുദമോ, നേവിയിലെ ഉദ്യോഗമോ ഒക്കെ നിസ്സാരമായിക്കണ്ട എബ്രഹാം മാടമാക്കല്‍ തന്റെ നടക്കാവ,് ആ ജ്യേഷ്ഠസുഹൃദ്കവികളുടേതില്‍നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ആ കാലത്ത് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം വിദ്യാര്‍ഥിരംഗത്തും മറ്റും പ്രവര്‍ത്തിച്ചിരുന്നവര്‍ പിന്നീട് മന്ത്രിമാര്‍വരെയായിട്ടുണ്ട്. എബ്രഹാമിന് വൈലോപ്പിള്ളിയുടെ ഭാഷയില്‍ പറഞ്ഞാല്‍ ""ഹൃദയനിമന്ത്രിതസത്യ"" ത്തോടായിരുന്നു ആഭിമുഖ്യം. നഷ്ടപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസം ഉറക്കൊഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ള വിശ്വസാഹിത്യ പാരായണത്തിലൂടെ വീണ്ടെടുത്തു. കുറെക്കാലം കൊച്ചിയില്‍ നിന്നു പുറത്തുവന്നിരുന്ന "കേരള പത്രിക" സാഹിത്യവാരികയുടെ പത്രാധിപരായി. ചെറിയ തോതിലാണെങ്കിലും, പുതിയ എഴുത്തുകാരെ വിവേചനാപൂര്‍വം കണ്ടെത്തി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുക എന്ന നിയോഗം നിറവേറാനും, അതില്‍ അത്യാനന്ദമനുഭവിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു.

തിരുവിതാംകൂര്‍ ഭാഗത്ത് അത്ര പ്രചാരമൊന്നുമില്ലാതിരുന്ന കേരള പത്രികയില്‍ ഞാനൊരു പതിവെഴുത്തുകാരനായതിനുത്തരവാദി എബ്രഹാം മാടമാക്കലാണ്. 1949ലെ കേരള പുരോഗമന സാഹിത്യ സമ്മേളനത്തില്‍ സമ്മാനാര്‍ഹമായ എന്റെ കവിത കേരള പത്രികയില്‍ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്താനാഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നദ്ദേഹം എനിക്കെഴുതി. വയലാറില്‍ നിന്നാണെന്റെ മേല്‍വിലാസം വാങ്ങിയത്. എന്റെ മറുപടിയെത്തും മുമ്പുതന്നെ, ആ കവിത ചേര്‍ത്തിരുന്ന "ജയകേരളം" വാരികയില്‍ നിന്നദ്ദേഹമത് "കേരള പത്രിക"യിലേക്കെടുത്തു ചേര്‍ത്തു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. അതിനു രണ്ടുവര്‍ഷം മുമ്പ് മുണ്ടശ്ശേരി മാസ്റ്റര്‍ മംഗളോദയത്തില്‍ എന്റെ കവിത പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ട് എനിക്കയച്ച കാര്‍ഡ് കോളേജിലെ ലെറ്റര്‍ ബോര്‍ഡില്‍ കണ്ടപ്പോഴുണ്ടായ അനുഭവം ആവര്‍ത്തിച്ചതുപോലെ തോന്നി. പിന്നെ, എത്രയെത്ര കത്തുകള്‍! കവിത ചേര്‍ത്ത കേരള പത്രികാ ലക്കങ്ങള്‍!

എറണാകുളത്ത് ചില സാഹിത്യ സമ്മേളനങ്ങളിലേക്കുള്ള ക്ഷണങ്ങള്‍! ബോട്ടുജട്ടിയിലെ ബഷീറിന്റെ ബുക്സ്റ്റാളിലുള്ള സംഗമങ്ങള്‍! അവയിലൂടെയെല്ലാം അതിവേഗം വളര്‍ന്ന ഒരു സൗഹൃദം ഓര്‍ക്കാപ്പുറത്ത് മരണമെന്ന കോമാളി വന്നു തകര്‍ത്തുകളഞ്ഞു. ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മശതാബ്ദിവര്‍ഷത്തില്‍, നാം അദ്ദേഹത്തെ അനുസ്മരിക്കുമ്പോള്‍, പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് പലതും അവിശ്വസനീയമായി തോന്നാം. കാവ്യോപാസനയ്ക്കായിമാത്രം ജീവിതം ഉഴിഞ്ഞുവച്ചിരുന്നുവെങ്കില്‍ ഇന്ന് പിക്കും ചങ്ങമ്പുഴയ്ക്കുമൊപ്പം കവിതാസാഹിത്യചരിത്രത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തിന് ഉന്നതമായൊരു സ്ഥാനമലങ്കരിക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞേനെ. കാരണം, "കേട്ടഗാനം മധുര"മായിരുന്നു; അപ്പോള്‍ കേള്‍ക്കാനിരുന്നതും, കേള്‍ക്കാതെപോയതും "മധുരതര"മാകുമായിരുന്നു. എന്നാല്‍, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള സമരാഗ്നിയില്‍ സ്വയമാഹുതിചെയ്ത അദ്ദേഹം, തന്റെ ഉറച്ച നിലപാടുകളില്‍ ഊന്നി നില്‍ക്കാനാണ് ആഗ്രഹിച്ചത്. പില്‍ക്കാലത്ത് കേരള രാഷ്ട്രീയരംഗത്തും ഭരണരംഗത്തും തിളങ്ങിയവര്‍ക്കൊപ്പം അദ്ദേഹവും ജീവിതത്തിന്റെ നല്ലനാളുകള്‍ വിയ്യൂര്‍ ജയിലില്‍ ഹോമിച്ചു. ജയിലിലും പുസ്തകങ്ങളിലൂടെ അറിവിന്റെ ചക്രവാളങ്ങളിലേക്ക് സ്വച്ഛന്ദം പറന്നുപോകാന്‍ ഇഷ്ടപ്പെട്ടു.

മാക്സിം ഗോര്‍ക്കിയുടെ "അമ്മ" എന്ന നോവലിനേക്കാള്‍, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കഥകളാണ് ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് ജയിലില്‍വച്ച് എബ്രഹാം ധീരമായി സ്വന്തം അഭിപ്രായം പറഞ്ഞതിനെപ്പറ്റി സി അച്യുതമേനോന്‍ അനുസ്മരിക്കുന്നു. എന്റെ വിദ്യാര്‍ഥികാലത്ത് പുരോഗമനാശയക്കാരായ ചെറുപ്പക്കാര്‍ക്ക് "അമ്മ" എന്ന പുസ്തകം ബൈബിള്‍പോലെയായിരുന്നു. എബ്രഹാം സ്വന്തം ഉത്തമബോധ്യത്തിനനുസരിച്ച് ഒഴുക്കിനെതിരെയും നീന്താന്‍ മടിക്കാത്ത ബുദ്ധിജീവിയായിരുന്നു. ഒരുവേള, ആദര്‍ശരാഷ്ട്രീയവും പ്രായോഗികരാഷ്ട്രീയവും തമ്മിലുള്ള സംഘര്‍ഷത്തിന്റെ ഉച്ചസ്ഥായിയില്‍വച്ച് മൗനത്തിലാണ്ടുപോയ ഒരു ഉദാത്തസംഗീതമായിരുന്നു എബ്രഹാം മാടമാക്കലിന്റെ ജീവിതം. ധൈഷണികമായ സത്യസന്ധത, "മര്‍ത്ത്യന്‍ ജയിക്കണം" എന്ന അദമ്യമായ അഭിവാഞ്ഛ, പിന്‍തലമുറയോടുള്ള അളവറ്റ സ്നേഹം, സാഹിത്യ പത്രപ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ മാതൃകയായിത്തീര്‍ന്ന വൈദഗ്ധ്യം- ഇതെല്ലാം ഒത്തുചേര്‍ന്ന ആ വലിയ മനുഷ്യനെ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കാന്‍ പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞെങ്കില്‍ എന്നാശിക്കുന്നു. അന്വേഷിച്ചുവന്ന് പ്രോത്സാഹനം നല്‍കിയ ആ ജ്യേഷ്ഠസുഹൃത്തിന്റെ സ്മരണയ്ക്കു മുന്നില്‍ എന്റെ ഈ തുടുത്ത പനിനീര്‍പുഷ്പം കൂടി.

*
ഒ എന്‍ വി കുറുപ്പ് ദേശാഭിമാനി 24 ഏപ്രില്‍ 2013

ശരി കണ്ടെത്താന്‍ വെമ്പുന്ന പിതാവ്, ആ ശരി ശരിയേ അല്ലെന്ന് പുത്രന്‍

എന്റെ അറുപത്തെട്ടുകൊല്ലത്തെ കമ്യൂണിസ്റ്റു പാര്‍ടി പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്കിടയില്‍ എത്രപേരെ പാര്‍ടി അംഗത്വത്തിലേക്ക് ആകര്‍ഷിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് പറയാന്‍ വിഷമം. എന്നാല്‍ ഒന്ന് ഞാന്‍ അഭിമാനത്തോടെ ഓര്‍ക്കുന്നു, ഞാന്‍ പാര്‍ടിക്കുള്ളിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നിട്ടുള്ള സഖാക്കളില്‍ ചുരുങ്ങിയ നാളുകള്‍ക്കുള്ളില്‍ അഖിലേന്ത്യാ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് കുതിച്ചുയര്‍ന്നവരില്‍ സ. വി ബി ചെറിയാന്‍ ആണ് അഗ്രഗാമി. ഏതാണ്ട് ഒരു മാസം മുമ്പ് ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തെ ടെലഫോണില്‍ ബന്ധപ്പെട്ടു. ഏലൂര്‍ വരുമ്പോള്‍ വീട്ടില്‍വന്ന് എന്നെ കാണണമെന്നഭ്യര്‍ഥിച്ചു. അങ്ങനെ ആവാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു. തന്നെ കാര്‍ന്നു തിന്നുന്ന മാരകരോഗത്തെപ്പറ്റി ഒരു സൂചന പോലും തന്നില്ല, അതാണ് ചെറിയാനുള്ള അനേകം സവിശേഷതകളില്‍ ഒന്ന്.

തികഞ്ഞ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസം. തികച്ചും അപ്രതീക്ഷിതമായിരുന്നു ചരമവാര്‍ത്ത. എന്റെ ചിന്ത പിന്നോട്ടുപോയി. എഫ്എസിടി തുടങ്ങിയ കാലത്തു തന്നെ വി സി ബഹനാന്‍ - ചെറിയാന്റെ പിതാവ് - ഇവിടെ എത്തിയിരുന്നു. എന്റെ വീടിനു സമീപത്തുള്ള ഒരു വീട്ടില്‍ വാടകയ്ക്ക് താമസമായിരുന്നു. എഫ്എസിടിയില്‍ ഞാനും ജോലിക്കു കയറിയപ്പോള്‍ പരിചയപ്പെട്ടു. ടൈം ഓഫീസിലെ ഇതര ജോലിക്കാരെപ്പോലെ ബഹനാന് കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരോട് വിരോധമില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി... സംഭവബഹുലമായ വര്‍ഷങ്ങള്‍ പിന്നിട്ട് 1957ല്‍ ജയില്‍ മോചിതനായ ഞാന്‍ ബഹനാനെ കാണുന്നത് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ടിയുടെ പൊതുയോഗങ്ങളിലെ ഒരു ശ്രോതാവായിട്ടാണ്. ഞങ്ങള്‍ തമ്മില്‍ അടുത്തു. അറുപതുകളില്‍ സോവിയറ്റ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ടിയും ചൈനീസ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ടിയും തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായ വ്യത്യാസം സകല മറകളും നീക്കി പുറത്തുവന്നു. ബഹനാന്‍ തികച്ചും ചൈനീസ് പക്ഷപാദി ആയി മാറി. പീക്കിംഗ് റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം ചെയ്യുന്ന വാര്‍ത്തകള്‍ തേടിപ്പിടിച്ച് എന്നെ ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്താന്‍ എന്തുല്‍സാഹമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്. ആ അവസരം ഉപയോഗപ്പെടുത്തി അദ്ദേഹത്തെ പാര്‍ടിയിലേക്കു കൊണ്ടുവരാന്‍ ഞാന്‍ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഫലം കണ്ടില്ല. പാര്‍ടി അംഗത്വം സ്വീകരിക്കാനോ പരസ്യ പ്രവര്‍ത്തനത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാനോ തയ്യാറായില്ല. 1971ല്‍ ബഹനാനെ കണ്ടപ്പോള്‍ പീക്കിങ് വിശേഷങ്ങള്‍ക്കുപുറമെ ഒരു പരാതി കൂടി പറഞ്ഞു. എഞ്ചിനീയറിംഗിന് വിട്ട മകന്‍ തലതിരിഞ്ഞു പോയിരിക്കുന്നു. സ്വാഭാവികമായും മകനോട് എന്നെ വന്നു കാണാന്‍ ആവശ്യപ്പെടണമെന്നായി ഞാന്‍. ബഹനാെന്‍റ മകെന്‍റ കാര്യത്തില്‍ ഇടപെടാതിരുന്നതിനെക്കുറിച്ച് എഫ്എസിടിയിലെ സീനിയര്‍ സഖാക്കളോടു തിരക്കി. അജിതയുടെ യോഗത്തില്‍ പോയവനെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങള്‍ എന്തിന് തിരക്കണം എന്ന മറു ചോദ്യമായിരുന്നു മറുപടി. സ. വി ബി ചെറിയാന്‍ വന്നു. എന്നെ കണ്ടു. ഞങ്ങള്‍ ദീര്‍ഘനേരം സംസാരിച്ചു. ഇലക്ട്രിക്കല്‍ എഞ്ചിനീയറിംഗില്‍ ബിരുദം എടുത്തു. ഇപ്പോള്‍ എഫ്എസിടിയുടെ തന്നെ ഫെഡോയില്‍ അപ്രന്‍റിസു ചെയ്യുകയാണ്. രാഷ്ട്രീയത്തില്‍ താല്‍പര്യമുണ്ട്. നക്സലൈറ്റ് അജിതയുടെ യോഗത്തില്‍ പോയതു ശരിയാണ്.

ഇന്ത്യന്‍ പരിതഃസ്ഥിതികള്‍ക്ക് ഇപ്പോള്‍ നിരക്കാത്ത പരിപാടികളേക്കുറിച്ച് ചോദ്യം ചോദിച്ച അജിത വെള്ളം കുടിച്ച കഥ വിവരിച്ചു. പ്രായത്തില്‍ കവിഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയ വിജ്ഞാനം ചെറിയാന്‍ നേടിയിരിക്കുന്നുവെന്നതില്‍ തര്‍ക്കമില്ല. പാര്‍ടി അംഗമായി ചേര്‍ന്നു പ്രവര്‍ത്തിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധത ചോദിച്ചു ഉറപ്പുവരുത്തി. ഇരുപത്തിമൂന്നോ ഇരുപത്തിനാലോ വയസ്സുള്ള ഒരു യുവാവിനെയല്ല തനിവിപ്ലവത്തങ്ക തീക്കട്ടയെ ആണ് ഞാന്‍ കണ്ടുമുട്ടിയത് എന്ന് ബോദ്ധ്യമായി. ചെറിയാന് പാര്‍ടി അംഗത്വം നല്‍കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആലോചന വന്നപ്പോള്‍ എഫ്എസിടിയിലെ സീനിയര്‍ സഖാക്കള്‍ക്ക് ഒരു ആശങ്ക. മാര്‍ക്സിസ്റ്റുകാര്‍ക്ക് സ്വീകാര്യമല്ലാത്ത "തലമുറകളുടെ വിടവ്" എന്ന സിദ്ധാന്തം നിഴലാടിയോ എന്ന സംശയം. കാരണവന്മാരുടെ മുമ്പില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാന്‍ അന്ന് ചെറിയാനും സങ്കോചം തോന്നിയിരിക്കാം. ആയിടെ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന ഫാക്റ്റ് സ്കൂള്‍ വിദ്യാര്‍ഥികളുടെ പാര്‍ടി ബ്രാഞ്ചില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തി ചെറിയാന് കാന്‍ഡിഡേറ്റ് മെമ്പര്‍ഷിപ്പ് കൊടുത്തു. ഞാന്‍ ഓര്‍ക്കുകയാണ്: - പീക്കിംങ് റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം ക്ലേശം സഹിച്ച് കണ്ടെത്തി, അതു മാത്രമാണ് സാര്‍വദേശീയ കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ ശരി എന്ന് വിശ്വസിച്ച്, അത് എന്നേപ്പോലുള്ളവരെ ധരിപ്പിക്കാന്‍ വെമ്പുന്ന പിതാവ്; അതേ ദിവസങ്ങളില്‍ തന്നെ, മാവോവിെന്‍റ പേര് ഉരുവിട്ടുകൊണ്ട് ഇന്ത്യന്‍ വിപ്ലവ പ്രസ്ഥാനത്തില്‍ ശൈഥില്യം സൃഷ്ടിക്കുന്ന നക്സലൈറ്റുകളെ എതിര്‍ക്കുന്ന പുത്രന്‍! കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലെ ശരി കണ്ടുപിടിക്കാന്‍ താന്‍ വെമ്പുന്നുണ്ടെങ്കിലും മകന്‍ തലതിരിഞ്ഞ് കമ്യൂണിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്കു ചാടാതെ, വിദ്യാഭ്യാസം പൂര്‍ത്തിയാക്കി ഉദ്യോഗം സ്വീകരിച്ച് വലിയ കുടുംബസ്ഥന്‍ ആകണമെന്നു മോഹിക്കുന്ന പിതാവ്!

പലരെയും മാനസാന്തരപ്പെടുത്തിയാണ് പാര്‍ടിയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നിട്ടുള്ളതെങ്കിലും ചെറിയാന്റെ കഥ അങ്ങനെയല്ല. അംഗത്വം നല്‍കുക എന്ന ചടങ്ങ് സാങ്കേതികമായി ഞാന്‍ നിര്‍വഹിച്ചു എന്നു പറയുന്നതായിരിക്കും ശരി. അജിതയുടെ യോഗത്തില്‍ പോയവനെ ആശങ്കയോടെയാണ് സഖാക്കള്‍ കണ്ടിരുന്നതെന്ന് വ്യക്തമായി. അതിനുള്ള മറുമരുന്ന് ഞാന്‍ കണ്ടെത്തി. രാഷ്ട്രീയ റിപ്പോര്‍ട്ട് അവതരിപ്പിക്കാനുള്ള ചുമതല ചെറിയാനെ ഏല്‍പിക്കുകയും മുന്‍കൂട്ടി ആവശ്യമായ ചര്‍ച്ചയിലൂടെ ചെറിയാനെ സജ്ജമാക്കുകയും ചെയ്തു. ഫാക്ടറികളിലും പുറത്തുമുള്ള സഖാക്കളുടെ യോഗം വിളിച്ചുചേര്‍ത്തു. രാഷ്ട്രീയ റിപ്പോര്‍ട്ട് അവതരിപ്പിക്കാന്‍ ചെറിയാനെ ക്ഷണിച്ചുകൊണ്ട് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു: സഖാക്കളെ, ചുരുങ്ങിയ നാളുകള്‍ക്കുള്ളില്‍ സ. ചെറിയാന്‍ എന്റെയും നിങ്ങളുടെയും തലയ്ക്കുമീതെ പാര്‍ടിയുടെ ഉന്നത നേതൃത്വത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നതു നമുക്കു കാണാം.

ചെറിയാന്റെ റിപ്പോര്‍ട്ടിംഗ് എല്ലാവര്‍ക്കും ഹൃദ്യമായി തോന്നി. അതോടെ ചെറിയാന്‍ വ്യവസായമേഖലയിലെ സുസമ്മതനായ കമ്യൂണിസ്റ്റായി ഉയര്‍ന്നു; അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. അതിനിടയില്‍ തന്നെ അദ്ദേഹം ഡിവൈഎഫ്ഐയുടെയും സംസ്ഥാന നേതൃത്വത്തില്‍ എത്തിയിരുന്നു. താമസിയാതെ ചെറിയാന് കെഎസ്ഇബിയില്‍ നിയമനം ലഭിച്ചു. സ്വാഭാവികമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാര്‍ടി ഘടകം മാറി. ട്രേഡ് യൂണിയന്‍ രംഗത്തെ പ്രവര്‍ത്തനം സംസ്ഥാന തലത്തിലേക്ക് വ്യാപിപ്പിക്കേണ്ടതായി വന്നു. സിഐടിയുവിെന്‍റ അഖിലേന്ത്യാ നേതൃനിരയിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. പാര്‍ടിയിലും പടിപടിയായി ഉയര്‍ന്ന് സംസ്ഥാന കമ്മിറ്റിയില്‍ എത്തി. ശ്രദ്ധേയനായ എണ്ണപ്പെട്ട ബുദ്ധിജീവിയായി ചെറിയാനെ കമ്യൂണിസ്റ്റുകാരും അംഗീകരിച്ചു. ഭിന്നാഭിപ്രായങ്ങളുടെ സംഘര്‍ഷങ്ങളും വോട്ടെടുപ്പും ജയാപജയങ്ങളും കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലും അസാധാരണമല്ല. അതിനെ ആ നിലയ്ക്ക് കാണാന്‍ ചെറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല. തെറ്റുകള്‍ തിരുത്തുന്ന പ്രക്രിയയില്‍ മുഴുകി ഇരിക്കേ ആ വിലപ്പെട്ട ജീവനെ മാരകരോഗം അപഹരിച്ചു കളഞ്ഞു. കമ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന് കനത്ത നഷ്ടം തന്നെ.

*
പയ്യപ്പിള്ളി ബാലന്‍ ചിന്ത വാരിക

അകം സാത്വികം, അരങ്ങില്‍ രാജസം

കലാമണ്ഡലം രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ ആശാന്‍ നിത്യനിദ്രയില്‍ ലയിച്ചുകിടക്കുകയാണ്. പ്രദക്ഷിണം വച്ച് മനസാ നമസ്കരിച്ച് പിന്‍വാങ്ങി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിറഞ്ഞ കത്തിവേഷത്തിന്റെ മുമ്പിലേയ്ക്കെന്ന പോലെ വീട്ടിലേക്ക് ആളുകള്‍ വന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. യഥാര്‍ഥത്തില്‍ ഒരു കഥകളി സ്ഥലപശ്ചാത്തലം. പരിചയക്കാര്‍ തമ്മില്‍ ഒരു നോട്ടത്തില്‍, ഒരു ചെറുപുഞ്ചിരിയില്‍ മാത്രം ആശയവിനിമയം നടത്തുന്നു. ആശാന്റെ അഭാവം സൃഷ്ടിച്ച പകരക്കാരനില്ലാത്ത ശൂന്യത അനുഭവിക്കുകയാണ് അവര്‍. ഒരു മഹാകാലത്തിന്റെ പര്യവസാനത്തിന് സാക്ഷികളാകുകയാണ് അവര്‍. രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ ആശാന്റെ പ്രതാപത്തെക്കുറിച്ച് പലരും സ്വകാര്യമായി സംസാരിക്കുന്നു. അനിവാര്യമായ മരണത്തെക്കുറിച്ച് തത്വജ്ഞാനം പറയുന്നു.

ഒരു കഥകളിനടന്റെ മരണവീട്ടില്‍ കഥകളിക്കാരെ മാത്രം പ്രതീക്ഷിച്ചവര്‍ക്ക് തെറ്റുകയാണ്. നാനാമേഖലയിലുള്ള വരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളും എഴുത്തുകാരും പത്രപ്രവര്‍ത്തകരും വാദ്യകലാകാരന്മാരും നാട്ടുകാരും ആസ്വാദകരും ഒരുമിക്കുകയാണ്. അവരെല്ലാം രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ എന്ന വേഷവ്യക്തിത്വത്തെയും സ്വതന്ത്ര വ്യക്തിത്വത്തെയും ആദരിക്കുന്നവരാണ്. ജീവിച്ചിരിക്കെ ആശാനോട് പുലര്‍ത്തിയ സ്നേഹബഹുമാനങ്ങള്‍ അന്ത്യയാത്രയിലും സമര്‍പ്പിക്കാന്‍ എത്തിയവരാണവര്‍. ഈ വന്നവരില്‍ എത്രപേരോട് അദ്ദേഹം നിരന്തര വിനിമയം നടത്തിയിരിക്കും? വ്യക്തിപരമായി എത്രപേരോട് സംസാരിച്ചിരിക്കും? ആരൊക്കെയാണ് ആരാധകര്‍? പക്ഷേ എല്ലാവരും ആശാനെ അവസാനമായി കാണാന്‍ എത്തുകയാണ്. ആരൊക്കെയായിരുന്നു കലാമണ്ഡലം രാമന്‍കുട്ടിനായരുടെ ആത്മമിത്രങ്ങള്‍? അദ്ദേഹം ഹൃദയം തുറന്നു സംസാരിച്ചത് ആരോടൊക്കെയായിരിക്കും? ഓരോരുത്തര്‍ക്കും പലതും പറയാനുണ്ടാകും. ചിലര്‍ അയഥാര്‍ഥം പറയും. മറ്റു ചിലര്‍ അലങ്കാരങ്ങള്‍ ചേര്‍ക്കും. കലാമണ്ഡലം രാമന്‍കുട്ടിനായരുടെ വ്യക്തിസവിശേഷതകളില്‍ ഒന്നായി തോന്നിയിട്ടുള്ള ഒന്നാണ് സ്നേഹസമത്വം.

ഓരോരുത്തര്‍ക്കും തന്നോട് ആശാന് പഥ്യമാണ് എന്നു തോന്നിപ്പിക്കുന്ന ഒരു വിനിമയതലം നല്‍കാന്‍ അദ്ദേഹത്തിനു സാധിച്ചു. ആരാധകരുടെ, അല്ലെങ്കില്‍ സഹൃദയ നാട്യക്കാരുടെ അന്ധമായ സ്തുതികളില്‍ അഭിരമിച്ച് നില മറക്കാന്‍ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിയുമായിരുന്നില്ല. ഏത് അഭിനന്ദനത്തെയും നിര്‍മമമായി കാണാന്‍ ആശാനു സാധിച്ചു. തന്റെ വേഷമാഹാത്മ്യത്തെക്കുറിച്ച് വാചാലരാവുന്നവര്‍ക്കുള്ള മറുപടി സ്വാഭാവികവും നിര്‍മമവുമായ മന്ദഹാസത്തിലൊതുക്കാന്‍ ആശാന് കഴിഞ്ഞു. ആത്മകലയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു വിശ്വാസം ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിനെ പോഷിപിക്കുന്ന സേവ പറച്ചിലുകള്‍ക്കൊന്നും അദ്ദേഹം കാതുകൊടുത്തില്ല.

രാമന്‍കുട്ടി നായര്‍ കലാമണ്ഡലം സ്റ്റോപ്പില്‍ ബസ്സിറങ്ങിയാല്‍ കലാമണ്ഡലം നിശബ്ദമാവുന്ന ഒരു കാലത്തെക്കുറിച്ച് കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ആശാനുള്ള അണിയറയില്‍ ഒരു ഈച്ച പാറില്ല എന്നതാണ് മറ്റൊരു കേള്‍വി.

വാര്‍ഡനായ രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ അകലെയുള്ള സാന്നിധ്യം കൊണ്ടുമാത്രം ഹോസ്റ്റല്‍ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നതിനെക്കുറിച്ചും കഥകളുണ്ട്. ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാത്ത വ്യക്തിത്വമായി വലിയൊരു കാലഘട്ടം കലാമണ്ഡലത്തിന്റെ കേന്ദ്ര പുരുഷനാവാന്‍ അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞു. എല്ലാവരും രാമന്‍കുട്ടിനായരില്‍നിന്ന് ഒരു അകലം പാലിച്ചു. രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ തിരിച്ചും. കലാമണ്ഡലം കൃഷ്ണന്‍കുട്ടിപ്പൊതുവാള്‍ മാത്രമാവും വെള്ളിനേഴിക്കാരന്‍ കൂടിയായ "തെങ്ങിന്‍തോട്ടത്തില്‍ രാമന്‍കുട്ടിയ്ക്ക്" സമം നിന്നത്. അവര്‍ തമ്മില്‍ സൗന്ദര്യദര്‍ശനങ്ങളുടെ പേരില്‍ ഏറെക്കാലം കലഹിച്ചു. പരസ്പരം മൗനികളായി. ഈ കാലത്തും പൊതുവാള്‍ രാമന്‍കുട്ടിനായരുടെ വേഷത്തിന് കൊട്ടി. ആ കൊട്ട് രാമന്‍കുട്ടി നായരും ആഗ്രഹിച്ചു. എനിക്കു തോന്നുന്നത് രാമന്‍കുട്ടിനായരെ ഏറ്റവും അധികം മനസ്സിലാക്കിയ വ്യക്തി കൃഷ്ണന്‍കുട്ടിപ്പൊതുവാളാണെന്നാണ്. രണ്ടര പതിറ്റാണ്ടിനുമുമ്പ് എഴുതിയ "മേളപ്പദം" എന്ന പുസ്തകത്തില്‍ രാമന്‍കുട്ടി നായര്‍ക്ക് പുരസ്കാരസമൃദ്ധി ആശിര്‍വദിയ്ക്കുന്നുണ്ട് കൃഷ്ണന്‍കുട്ടിപ്പൊതുവാള്‍. കഥകളിയുടെ ചരിത്രത്തില്‍ ഏറ്റവും അധികം ഉന്നത പുരസ്കാരങ്ങള്‍ നേടിയ വേഷക്കാരനും രാമന്‍കുട്ടി നായരാവുന്നു. പത്മഭൂഷണ്‍ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്ന മുദ്ര ജുബ്ബയില്‍ ധരിച്ചാണ് അടുത്തകാലത്ത് അദ്ദേഹം വേദികളില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഭാരതത്തിന്റെ സമുന്ന കീര്‍ത്തിമുദ്ര കേശഭാരം പോലെ അദ്ദേഹത്തില്‍ തിളങ്ങി.

രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ അരങ്ങില്‍ അമരത്വമേകിയ വേഷങ്ങള്‍ നോക്കുക: കീചകന്‍, ശിശുപാലന്‍, രാവണന്‍, ദുര്യോധനന്‍, നരകാസുരന്‍, പരശുരാമന്‍, കാട്ടാളന്‍. ഇവയില്‍ ഒന്നുപോലും പരാജയപ്പെടാതെ അദ്ദേഹം അനശ്വരമാക്കി. ആയിരം അരങ്ങുകളില്‍ ഈ പ്രതിനായകവേഷങ്ങളുടെ മാനസികാവസ്ഥ ആടിഫലിപ്പിച്ച രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ ജീവിതത്തെ നോക്കിക്കാണുന്നത് എപ്രകാരമായിരിക്കും? "സൂക്കട്" എന്നുമാത്രം വിശേഷിപ്പിക്കാന്‍ അദ്ദേഹം ഇഷ്ടപ്പെട്ടിരുന്ന വലിയ രോഗത്തെ ഇച്ഛാശക്തികൊണ്ടും മനസ്ഥൈര്യം കൊണ്ടും നേരിടാനും ഒരളവുവരെ തോല്‍പിക്കാനും അദ്ദേഹത്തിനു കഴിഞ്ഞത് ഈ രാജസകഥാപാത്രങ്ങളുടെ അവതരണങ്ങള്‍ നല്‍കിയ മാനസികാവസ്ഥയാണ്. ശക്തിയുടെയും ദൃഢനിശ്ചയത്തിന്റെയും കൂസലില്ലായ്മയുടെയും പര്യായങ്ങള്‍ കൂടിയാണ് അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിച്ച കത്തിവേഷങ്ങള്‍. ആ മനോനില ആവാഹിച്ച രാമന്‍കുട്ടി നായര്‍ക്കുമുന്നില്‍ ഭിഷഗ്വരന്മാര്‍ പോലും അമ്പരന്നുപോവുന്നു. ധീരപുരുഷനായി അവര്‍ രാമന്‍കുട്ടിനായരെ വിലയിരുത്തുന്നു.
വെള്ളിനേഴി ഗ്രാമത്തിന്റെ നിഷ്കളങ്കതയും നൈര്‍മല്യവും വഹിക്കുന്ന ഒരു മനസ്സും രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ക്കുണ്ട്. ചിലപ്പോള്‍ ശിശുസഹജമായ സ്വഭാവം. ഉത്ഭവത്തില്‍ രാവണനൊക്കെയായി ആടിയ ഈ നടനാണോ ഇപ്രകാരം എന്ന് വിസ്മയിക്കാം. ഇരുപതിലധികം കൊല്ലമായി ആശാനുമായി പരിചയമുണ്ട്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടുപ്പം ഏറ്റുവാങ്ങാന്‍ പലപ്പോഴും ഭാഗ്യമുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ഭാഗ്യം എന്നുതന്നെയാണ് പറയേണ്ടത്. സ്വതന്ത്ര പത്രപ്രവര്‍ത്തക വേഷത്തില്‍ മുന്നിലെത്തുമ്പോഴും അദ്ദേഹം എന്നെ "ഉണ്ണി" (എന്റെ വിളിപ്പേര്) എന്നാണ് വിളിയ്ക്കുക. വിജയകൃഷ്ണന്‍ എന്ന് അദ്ദേഹം എന്നെ ഇതുവരെ വിളിച്ചിട്ടില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂത്ത മകന്റെ വിളിപ്പേരും ഉണ്ണി തന്നെ. രണ്ടാമത്തെ മകന്‍ അപ്പുക്കുട്ടനും ഞാനും സമപ്രായക്കാരുമാണ്.

ഒരിക്കല്‍ പാലക്കാടിനടുത്ത് കോങ്ങാട് പാറശ്ശേരിയില്‍ ഒരു വിവാഹം. രാമന്‍കുട്ടി നായര്‍ ആശാനും എത്തിയിട്ടുണ്ട്. എങ്ങനെയാണ് തിരിച്ചുപോകുന്നത് എന്ന് അദ്ദേഹം അന്വേഷിച്ചു. ഞാന്‍ മോട്ടോര്‍ സൈക്കിളിലാണ് വന്നതെന്ന് പറഞ്ഞപ്പോള്‍ കൂടെ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ എന്നായി. ഇല്ല എന്നുപറഞ്ഞപ്പോള്‍ മടക്കം ഞാനുമുണ്ട് എന്ന് അദ്ദേഹം ഉത്സാഹിച്ചു. ഞാന്‍ അമ്പരന്നു. ആശാന്‍ മോട്ടോര്‍ സൈക്കിളിനു പിന്നിലിരുന്ന് യാത്ര ചെയ്യുകയോ? എന്റെ സങ്കോചം മനസ്സിലാക്കിയ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ""ഉണ്ണിയ്ക്ക് പേടിണ്ടങ്കില്‍ ഞാന്‍ ബസ്സില് പൊക്കോളാം"". നമുക്ക് ഒരുമിച്ചു പോകാമെന്ന് ഞാന്‍ പറഞ്ഞു. നല്ല ഉച്ച. ദൂരവും ഉണ്ട്. ഞാന്‍ അദ്ദേഹത്തെ വഹിച്ചുകൊണ്ട് വണ്ടി ഓടിച്ചു. ആശാന്‍ വര്‍ത്തമാനം പറഞ്ഞുകൊണ്ടേയിരുന്നു. വെള്ളിനേഴിയില്‍നിന്ന് ആശാന്റെ വീട്ടിലേക്കുള്ള വഴി അന്ന് സഞ്ചാരസുഗമമായിരുന്നില്ല. വലിയ കയറ്റിറക്കങ്ങള്‍. മുന്നില്‍ വലിയ കല്ലുകള്‍. മൂന്നു തവണ ആശാനെ ഇറക്കി അല്‍പം നടത്തിക്കേണ്ടിവന്നു. "ഓ. ഇത്പ്പോ" എന്നൊക്കെ അദ്ദേഹം പറയുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ""അപ്പുക്കുട്ടനാണെങ്കില്‍ ഇറക്കാതെ കൊണ്ടുപോവും"" അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ""ഞാന്‍ കാരണം ആശാന്റെ ഒരു നഖത്തിന് പോറല്‍ പറ്റിയാല്‍ ആ ഉണ്ണി കാരണം കളി മുടങ്ങി എന്നുപറയില്ലേ""? ഞാന്‍ ആശാനോട് ചോദിച്ചു. ""അല്ല, ധൈര്യല്യങ്ക്ല്‍ വേണ്ട. എറങ്ങീത് നന്നായി."" വീട്ടിലെത്തിയ ആശാന്‍ പത്നിയോട് പറഞ്ഞു: ""ദാ, ഉണ്ണിടെ ഒപ്പാണ് വന്നത്. സ്കൂളിന്റെ അവ്ട്ന്ന് നടന്ന ഫലാ"". ചായ കുടിച്ചിട്ടേ പോകാവൂ എന്ന് ആശാന്‍ നിര്‍ബന്ധിച്ചു.

മറ്റൊരിക്കല്‍ കലാമണ്ഡലത്തിലെ ഒരു മീറ്റിങ്ങ് കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങള്‍ ഒരു വാഹനത്തിലാണ് മടങ്ങിയത്. ചെര്‍പ്പുളശ്ശേരി എത്തിയപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. ""നമുക്ക് എമ്പ്രാന്തിരിയുടെ ഹോട്ടലില്‍ പോയി ചായ കുടിയ്ക്കാം."" ഞങ്ങള്‍ ചായയും അടയും കഴിച്ചു. ഞാന്‍ പണം കൊടുക്കാന്‍ ഭാവിച്ചപ്പോള്‍ ആശാന്‍ വിലക്കി. ""ഏയ്, ഉണ്ണികൊട്ക്കണ്ട"". അദ്ദേഹം പതുക്കെ താളാത്മകമായി ജുബ്ബയുടെ പോക്കറ്റില്‍നിന്ന് അഞ്ഞൂറു രൂപയുടെ നോട്ടെടുത്ത് ചുരുള്‍ നിവര്‍ത്തി. അതിന് തിരനോട്ടത്തിന്റെ അതേ സൗന്ദര്യം തോന്നി. ബാക്കി പണം "പതിഞ്ഞ പദ"ത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം പോലെ പതുക്കെ പോക്കറ്റിലിട്ടു.

ആശാന്റെ ജീവിതത്തിനുതന്നെയുണ്ട് ഒരു കല്ലുവഴിച്ചിട്ടയുടെ സ്വാഭാവികത. ഒരിക്കല്‍ കാലടിയില്‍ ഒരു യോഗം കഴിഞ്ഞ് ഞങ്ങള്‍ ഒരുമിച്ചു മടങ്ങുകയാണ്. രാജാനന്ദനും ഉണ്ട്. രാത്രി കഴിഞ്ഞു തൃശൂരെത്തിയപ്പോള്‍ രാമന്‍കുട്ടി ആശാന് അപ്പോള്‍ ഗോപി ആശാനെ കാണണം. അദ്ദേഹം ഒരു ചികിത്സ കഴിഞ്ഞ് വിശ്രമിക്കുകയാണ്. രാത്രി വൈകി. ഞങ്ങള്‍ മുണ്ടൂരില്‍ നിന്നുള്ള പാതയില്‍ വഴിതെറ്റി. ചിലരോട് അന്വേഷിച്ചു. ആര്‍ക്കും നല്ല നിശ്ചയമില്ല. ""അവനെ ലോകം മുഴുവന്‍ അറിയും. പക്ഷേ നാട്ടില് ആര്‍ക്കും അറിയില്ല"" രാമന്‍കുട്ടി നായര്‍ ആശാന്‍ പറഞ്ഞു. ഞങ്ങള്‍ വീട് കണ്ടുപിടിച്ചു. ശിഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ വൈകാരികമുഹൂര്‍ത്തം അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞു. ഓര്‍മ്മകള്‍ അവസാനിക്കുന്നില്ല...

ഏറെ വേദികളില്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരിയിലോ തൊട്ടുപിറകിലോ ഇരിക്കാനുള്ള അസുലഭ ഭാഗ്യം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. സത്യത്തില്‍ ഇരിപ്പുറയ്ക്കാറില്ല. ആ മഹാനടന്റെ മുന്നില്‍ ഞാനാര്? "ഗുരു താന്‍ ദൈവമെന്നുള്ളില്‍ തോന്നീടേണമെപ്പൊഴും" എന്നു തുടങ്ങുന്ന ശ്ലോകം ചൊല്ലിയേ അദ്ദേഹം പ്രസംഗിക്കാറുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. തികച്ചും പാരമ്പര്യാധിഷ്ഠിത പശ്ചാത്തലത്തില്‍ പിറന്നുവളര്‍ന്ന രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ പുതിയ കാലവുമായി കലാപരമായി സന്ധി ചെയ്തു. അകം പച്ചയായ ആശാന്‍ അരങ്ങില്‍ രാജസ വേഷങ്ങളാടി നിറഞ്ഞു എന്നതും കലാകൗതുകമാവുന്നു. കലയില്‍ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ മുടിചൂടാമന്നനായി വിരാജിക്കാന്‍ രാമന്‍കുട്ടി നായര്‍ക്കു കഴിഞ്ഞു. കഥകളി എന്ന വിചാരത്തില്‍ സ്വയം സമര്‍പ്പിച്ച് അദ്ദേഹം ജീവിച്ചു. രാമന്‍കുട്ടി നായരുടെ കാലത്ത് കളി കാണാന്‍ കഴിഞ്ഞു എന്നത് പല തലമുറകളുടെ സുകൃതം.

*
എന്‍ പി വിജയകൃഷ്ണന്‍ ദേശാഭിമാനി വാരിക 24 മാര്‍ച്ച് 2013

കഥകളി പ്രപഞ്ചത്തിലെ സാന്ധ്യതാരകം

പത്മഭൂഷണ്‍ ഡോ. കലാമണ്ഡലം രാമന്‍കുട്ടിനായര്‍ ഇനിയില്ല. നിരവധി കഥകളി കഥാപാത്രങ്ങള്‍ക്ക് ഭാവുകഹൃദയങ്ങളില്‍ അനശ്വര പ്രതിഷ്ഠ നടത്തിയ കഥാപുരുഷന്‍ കഥാവശേഷനായി (മനസ്സേ വിശ്വസിക്കൂ). കഥകളി പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഒരു സുവര്‍ണകാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തെ സന്ധ്യാതാരകവും കാലയവനികയില്‍ മറഞ്ഞു. അഥവാ എല്ലാ അര്‍ഥത്തിലും ഒരു സമ്പൂര്‍ണ കലാകാരന്റെ സമ്പൂര്‍ണ ഭൗതിക ജീവിതത്തിന്റെ സ്വാഭാവിക പരിണതിമാത്രം. ഇത് ബന്ധുക്കള്‍ക്ക്, പ്രിയപ്പെട്ടവര്‍ക്ക്, ആരാധകര്‍ക്ക് ബോധതലത്തില്‍ അനിവാര്യമായ ഒരു ശൂന്യത സൃഷ്ടിച്ചേക്കാം. എന്നാല്‍ ലളിതമായ, നിത്യസത്യമായ ഒരു പ്രകൃതിനിയമത്തിന്റെ ചൊല്ലിയാട്ടം മാത്രം.

മഹാകവി കാളിദാസന്‍ മഹാത്മാക്കളുടെ ലക്ഷണം പറഞ്ഞുവച്ചിട്ടുണ്ട്. ""അവര്‍ ആജന്മശുദ്ധരും, ആഫലോദയ കര്‍മികളും, ആസമുദ്രക്ഷിതീശന്മാരും ആനാകരഥവര്‍ത്മാക്കളും ശൈശവത്തില്‍ അഭ്യസ്തവിദ്യന്മാരും, യൗവനത്തില്‍ വിഷയൈഷികളും, വാര്‍ധക്യത്തില്‍ മുനിവൃത്തികളും അന്ത്യത്തില്‍ യോഗവിദ്യയിലൂടെ ശരീരം ത്യജിക്കുന്നവരുമാണ്."" വസ്തുനിഷ്ഠമായല്ലാതെ ആത്മനിഷ്ഠമായി ഒരാളോടും ഒന്നിനോടും പകയോ വിരോധമോ ഇല്ലാത്ത പച്ചമനുഷ്യന്‍. ഏതു കഠിന യാതനകള്‍ അനുഭവിച്ചും ലക്ഷ്യപ്രാപ്തിവരെ അത്യധ്വാനം ചെയ്തവന്‍, സമുദ്രപര്യന്തം വിഖ്യാതികൊണ്ട് ജയക്കൊടി പാറിച്ചവന്‍, അപ്പോഴപ്പോഴായി മുപ്പതിലധികം തവണ രാജ്യാന്തരങ്ങളില്‍ പരാജയമെന്തെന്നറിയാതെ ജൈത്രയാത്ര നടത്തിയവന്‍, നാട്യാചാര്യന്‍ പട്ടിയ്ക്കാംതൊടി രാമുണ്ണിമേനോന്‍ എന്ന ഗുരുവിനെമാത്രം ഈശ്വരനായിക്കണ്ട് കൗമാരകാലം മുഴുവന്‍ നീണ്ടുനിന്ന കഠോരമായ കഥകളിയഭ്യാസമെന്ന തപസ്സനുഷ്ഠിച്ചവന്‍, ഗുരുവില്‍നിന്നു കിട്ടിയതും പ്രതിഭയില്‍ നിന്നുറവെടുത്തതുമായ ശക്തിവാസനകളെ പൊലിപ്പിച്ചും പെരുപ്പിച്ചും മുന്നേറിയവന്‍, കലാലോകങ്ങളിലെ സമസ്കന്ധന്മാരെ വെല്ലുവിളിച്ച യൗവനലഹരിയില്‍ സ്വന്തം കരുത്തിലൂടെ വേണ്ടതെല്ലാം നേടിയെടുത്ത് പ്രതാപരാവണനായി വിരാജിച്ച് പരശുരാമന്‍കുട്ടിനായരായി നടന്നവന്‍, വാര്‍ധക്യത്തിന്റെ പക്വതയില്‍ സമസ്തലോകത്തിനും സ്നേഹവാത്സല്യങ്ങള്‍ ചൊരിഞ്ഞവന്‍, തന്റെ കാല്‍ക്കീഴിലെത്തുന്ന ലോകപ്രതിഭകളുടെ കൂപ്പുകൈമൊട്ടുകളെയും മഹാപുരസ്കാരങ്ങളെയും നിര്‍മമനായി സ്വീകരിച്ചവന്‍, ""എനിക്കെന്താരോഗം, എന്തിനാ മരുന്ന്"" എന്നുമാത്രം പുഞ്ചിരിയോടെ ചോദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കേ ഒരു ഉച്ചമയക്കത്തിന്റെ (അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു ജീവിതചര്യയാണ് ഉച്ചമയക്കം) ലാഘവത്തില്‍ ശരീരം ത്യജിച്ചവന്‍. ഭാവിയില്‍ തന്റെ പേരിലുള്ള ദേശീയപുരസ്കാരം നേടി താനായി വേഷംകെട്ടി പകര്‍ന്നാടാന്‍ പോകുന്ന ആദ്യത്തെ കഥകളിനടനെക്കൂടി ഉദ്ദേശിച്ചായിരിക്കുമോ നൂറ്റാണ്ടുകള്‍ക്കുമുമ്പ് മഹാകവി ഈ മഹാലക്ഷണം കുറിച്ചിട്ടത്. ഇനിയും ഒന്നുകൂടിയുണ്ട്. പ്രജാസൃഷ്ടിക്കുവേണ്ടിയാണ് - പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ശക്തമായ പിന്തുടര്‍ച്ചക്കുവേണ്ടിയാണ് അവര്‍ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമികളാകുന്നത്. അതേ, യശഃശരീരനായ വൈക്കം കരുണാകരന്‍ തൊട്ട് പത്മശ്രീ കലാമണ്ഡലം ഗോപിയാശാന്‍, കെ ജി വാസുമാസ്റ്റര്‍, കുട്ടനാശാന്‍ തുടങ്ങി സോമന്‍ വെങ്കിടിവരെ എത്തുന്ന ശിഷ്യപരമ്പര.

മഹാനടന്‍ രാമന്‍കുട്ടിനായരാശാന്‍ എന്ന അനന്വയത്തെ അപഗ്രഥിച്ചു പഠിക്കാന്‍ മുതിരുന്നില്ല. അതൊന്നും എഡിറ്റുചെയ്യാന്‍ ഇപ്പോള്‍ മനസ്സ് തയ്യാറല്ല. എന്റെ ഗുരുപുത്രനും, സുഹൃത്തുമായ ഡോ. കെ പി മോഹനന്റെ നിര്‍ദേശത്തെ മാനിച്ച് ഇവിടെ ആത്മബന്ധത്തിന്റെ നോവേറ്റുന്ന ചില ചിതറിയ ഓര്‍മകള്‍ മാത്രം.

സുപ്രസിദ്ധനായ ഒരു നടന്റെ സുപ്രസിദ്ധമാകാന്‍പോകുന്ന ഒരാത്മകഥ എന്ന് എം ടി വാസുദേവന്‍നായര്‍ പ്രവചിച്ച "തിരനോട്ടം" തയ്യാറാക്കാന്‍വേണ്ട എത്രയെത്രയോ ദിവസങ്ങള്‍ ഞങ്ങള്‍ ആഹ്ലാദപൂര്‍വം ഒന്നിച്ചിരുന്ന ആ വിശാലമായ പൂമുഖത്താഴ്വാരത്തില്‍ അദ്ദേഹത്തിനെ "നിലത്തിറക്കി"ക്കണ്ടപ്പോള്‍ ... അന്ന് പടിയ്ക്കല്‍നിന്നുതന്നെ ഞങ്ങളുടെ വരവ് "നോക്കിക്കണ്ടു"കൊണ്ടുള്ള ഇരിപ്പ്, അടുത്തെത്തിയാല്‍ ഒരു ചെറുചിരി. മിതാക്ഷരങ്ങളില്‍ നിറഞ്ഞുനില്‍ക്കുന്ന കുശലപ്രശ്നം. ചായകൊണ്ടുവരാന്‍ അകത്തേക്ക് പത്നി സരസ്വതിയമ്മയ്ക്കാരു വിളി. മൂത്തമകന്‍ ഉണ്ണിയുടെ മകന്‍ മടിയില്‍തന്നെ ഉണ്ടാവും. അടുത്തുതന്നെ ഇളയമകന്‍ അപ്പുക്കുട്ടനും. പിന്നെ ചോദ്യങ്ങള്‍, ഉത്തരങ്ങള്‍. മര്‍മത്തില്‍ തൊടുത്ത ചോദ്യങ്ങളാണെങ്കില്‍ വാചാലമായ വിശദീകരണം. അതിനും ഒരു താളക്രമം. ഇടയ്ക്ക് പതികാലത്തില്‍ പാദംവെച്ചുകൊണ്ട് പുകലനീര് തുപ്പിവരല്‍. അയല്‍വക്കത്തെ കുട്ടികള്‍ വന്നാല്‍ അവരെ കളിയാക്കല്‍. ഉള്ളുതുറന്നുവരുന്ന നേരമ്പോക്കുകള്‍. ഉച്ചയ്ക്ക് ഒന്നിച്ചൊരൂണ്. അതിനുപുറത്ത് ഒരു സിഗരറ്റ് പുകയ്ക്കല്‍. ""ഇനി ഞാനിത്തിരി കിടക്കട്ടെ ""-ഇദ്ദേഹമാണോ കളിയരങ്ങിലെ പിന്‍മടക്കമില്ലാത്ത നരകാസുരനും ലങ്കേശ്വരനും! കഠോരഹൃദയനായ ആചാര്യനും!

ഈ സ്നേഹബന്ധം ഒരു കുടുംബബന്ധമായി വളര്‍ന്നു. പ്രസിദ്ധ നടന്‍ കോട്ടയ്ക്കല്‍ ചന്ദ്രശേഖരവാരിയരുടെ ഷഷ്ടി പൂര്‍ത്തി അതി കേമമായി നടത്താനുള്ള ഏര്‍പ്പാടായി. രാമന്‍കുട്ടിനായരാശാനെ പങ്കെടുപ്പിക്കണമെന്ന് എല്ലാവര്‍ക്കും നിര്‍ബന്ധം. അദ്ദേഹത്തിന് തലേന്നുരാത്രി തിരുവനന്തപുരത്തു കളി, എത്താന്‍ പറ്റില്ല എന്നറിയിച്ചു. "" ഇനി ബാലന്‍മാഷൊറ്റെ വിചാരിച്ചാലേ ആശാനെ കിട്ടൂ"" ഡോ. പി ബാലചന്ദ്രവാരിയരുടെ അഭിപ്രായം. ഈശ്വരാ ഞാനോ? ഞാന്‍ ആശാനെ ഫോണില്‍ വിളിച്ചു. എന്റെ അഭിമാനപ്രശ്നമാണ്. ""ഞാന്‍ വരാം. രാവിലെ 9 മണിക്ക് ഷൊര്‍ണൂരില്‍ ആളുണ്ടായാല്‍ മതി. കുളിയും കാപ്പി കുടിയുമൊക്കെ കോട്ടയ്ക്കല്‍ വന്നിട്ട്. ഞാന്‍ എന്റെ മകനെത്തന്നെ പറഞ്ഞയച്ചു. പത്മനാഭന്‍ നായരാശാനും അദ്ദേഹവും ഒരേ കാറില്‍ കോട്ടയ്ക്കല്‍ വന്നിറങ്ങി.

ഗോപിയാശാന്റെ ആദ്യത്തെ മകന്റെ ആദ്യത്തെ കുട്ടിയുടെ ആദ്യത്തെ പിറന്നാള്‍. ""മാഷ് ആശാന്റെ കൂടെ അകത്തേയ്ക്കു പൊയ്ക്കോളൂ ഉണ്ണാന്‍"" എന്നു ഗോപിയാശാന്‍. ആശാന്റെ ചടങ്ങനുസരിച്ചുള്ള ഊണ്. ഗോപിയാശാന്‍ അടുത്തുതന്നെ പാകംനോക്കി നില്‍ക്കുന്നു. മോര് ഒഴിച്ചപ്പോള്‍ അബദ്ധവശാല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൈത്തണ്ടയിലൂടെ ഒലിച്ചിറങ്ങി. സംശയമുണ്ടായില്ല. ഗോപിയാശാന്‍ ചുമലില്‍ കിടക്കുന്ന വേഷ്ടിയെടുത്ത് ആ എച്ചില്‍ക്കൈ തുടച്ചുവൃത്തിയാക്കി. ഇന്നത്തെ ലോകത്തിന്നറിയാത്ത ഗുരുകുലത്തിന്റെയും ഗുരുശുശ്രൂഷയുടെയും ഒരപൂര്‍വ മാതൃകയായിരുന്നു അത്.
എങ്ങനെയങ്ങനെയല്ലാതെ വരും. കൊല്ലങ്ങള്‍ക്കുമുമ്പ് വീട്ടില്‍വെച്ച് ന്യൂനരക്തസമ്മര്‍ദം കൊണ്ട് ആശാന്‍ ഒന്ന് തല കറങ്ങിയിരിക്കുന്ന സമയം. തൊട്ടടുത്തിരിക്കുന്ന അപ്പുക്കുട്ടനെ നോക്കി ""ആരാ ഗോപ്യല്ലേ?"" എന്നൊരു ചോദ്യം. ആശുപത്രിയില്‍ പ്രവേശിപ്പിച്ച് അവിടെയെത്തിയ ഗോപിയാശാന്റെ പരിദേവനം ""ഓര്‍മ്മല്ല്യാതിരിക്കുമ്പോളും ഈ ഗോപ്യാണല്ലോ ആശാന്റെ മനസ്സില്! ഇതിലും വലിയ ഭാഗ്യമെന്താ?"" മരിക്കുന്നതിന് തൊട്ടടുത്ത ദിവസം ആശാനെ കാണാന്‍ ചെന്ന ഗോപ്യാശാന് മെലിഞ്ഞുക്ഷീണിച്ച ആ മാറിടം കണ്ടിട്ടു സഹിച്ചില്ല. ഒരു മിനിറ്റു ആ മാറില്‍ തല ചേര്‍ത്ത് കണ്ണീര്‍ വാര്‍ത്തിരുന്നുപോയി. അപ്പോള്‍ സാവധാനം ഇടതുകൈപൊക്കി ആ ശിരസ്സില്‍ ഒരു തടവല്‍ (ക്യാന്‍സര്‍ ചികിത്സക്കുശേഷം വലതുകൈയ്ക്ക് സ്വാധീനം കുറവായിരുന്നു). മൃതദേഹത്തിനടുത്തുനിന്ന് ഗോപിയാശാന്‍ വിതുമ്പുന്നു ""ഈ പുണ്യം എനിയ്ക്കുണ്ടായല്ലോ. ഇനി എന്തുവേണം"".

കുട്ടനാശാന്‍ (ഇരിങ്ങാലക്കുട ഉണ്ണായിവാരിയര്‍ സ്മാരക കലാനിലയം മുന്‍ പ്രിന്‍സിപ്പല്‍) ഗുരുനാഥന്‍ കിടപ്പിലായശേഷം എന്നും വീട്ടില്‍പോയി കാണും. ഇടയ്ക്കൊന്നു മൂകാംബികയില്‍ പോയി. മരിയ്ക്കുന്നതിന് തലേദിവസം അപ്രതീക്ഷിതമായി എത്താന്‍ ികഴിഞ്ഞത് തനിയ്ക്കു കിട്ടിയ "ഗുരുത്വം" കൊണ്ടാണെന്നു തേങ്ങുന്നു. എന്റെ മകന്റെ വിവാഹത്തിന് ആശാനെ സകുടുംബം ക്ഷണിച്ചു. ആശാന്‍ കൃത്യസമയത്ത് ഉണ്ണിയോടൊപ്പം കോങ്ങാട്ട് മാഞ്ചേരിക്കാവില്‍ എത്തി. അദ്ദേഹത്തെ സ്വീകരിച്ചിരുത്താന്‍ അടുത്തെത്തി. ""ഇരിയ്ക്കിണില്ല്യ"" എന്നുപറഞ്ഞ് ഞാത്തിയുടുത്ത മുണ്ടിന്റെ അടിവശം കുറച്ചൊന്നു നീക്കിക്കാണിച്ചു. ഞാന്‍ പകച്ചുനിന്നുപോയി. ഒരു കാലിന്റെ മുട്ടിനു താഴോട്ട് ഉടനീളം തൊലി പൊളിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു. തലേന്നോ തലത്തലേന്നോ ഇരിങ്ങാലക്കുടയില്‍ അദ്ദേഹത്തിനു സ്വീകരണവും കളിയുമുണ്ടായിരുന്നു. അപ്പുക്കുട്ടനാണ് വണ്ടിയോടിച്ചിരുന്നത്. അയാളും പുലര്‍ച്ചെ വരെ കളി കണ്ടിരുന്നു. യാത്രയില്‍ ഇടയ്ക്കുവെച്ച് അപ്പുക്കുട്ടന്റെ കണ്‍പോളകളൊന്നു അടഞ്ഞു. കാറ് നിയന്ത്രണം വിട്ട് ഒരു മരക്കുറ്റിയില്‍... കടുകിടയ്ക്ക് ഒരു വലിയ ദുരന്തം ഒഴിവായി. ആ മുറിപ്പാടുവെച്ചാണ് വരവ്. ഈ ആത്മാര്‍ഥതക്ക് പകരം വെയ്ക്കാനെന്തുണ്ട്.

മരണഭയം എന്നുവേണ്ട ഒന്നിനെക്കുറിച്ചും അദ്ദേഹത്തിന് ഭയമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ക്യാന്‍സര്‍ ബാധയെത്തുടര്‍ന്ന് ഒറ്റയടിയ്ക്ക് ഇരുപത്തഞ്ചിലധികം റേഡിയേഷന്‍ കഴിഞ്ഞു വീട്ടിലെത്തിയപ്പോള്‍ ഞങ്ങളുടെ ഒരു സുഹൃത്തുകൂടിയായ ഡോ. പീതാംബരനും ഞാനും കാണാന്‍ ചെന്നു. ""മാഷെ, മരിയ്ക്ക്യാച്ചാല്‍ ഒരിയ്ക്കലല്ലേള്ളൂ. അതെപ്പോഴെങ്കിലും ഒരിയ്ക്കല്‍ ആരായാലും വേണേനും. പക്ഷേ ദിവസേനത്തെ ഈ ചികിത്സണ്ടല്ലോ"" എന്നാണ് അതിനെപ്പറ്റി പറഞ്ഞത്.

പല നടന്മാരും ""എനിയ്ക്ക് അരങ്ങില്‍ കിടന്നു മരിയ്ക്കണം, വിശ്രമം അരുത് എന്നാണ് മോഹം"" എന്നു പറഞ്ഞുകേട്ടിട്ടുണ്ട്. രാമന്‍കുട്ടിയാശാന് അങ്ങനെയും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. "വയ്യ" എന്നുതോന്നിയ മുതല്‍ക്ക് പിന്നെ ആരു പറഞ്ഞിട്ടും അദ്ദേഹം വേഷം കെട്ടിയിട്ടില്ല. കഥകളിയ്ക്ക് പ്രഥമ ഡി.ലിറ്റ് കിട്ടിയ അദ്ദേഹത്തിന് കോട്ടയ്ക്കല്‍ ആര്യവൈദ്യശാല വിപുലമായ ഒരു സ്വീകരണം നല്‍കി. ""ആശാന്‍ ഒരു ചെറിയ വേഷം (കുചേലനെങ്കിലും) കെട്ടി അരങ്ങത്തു വരുമോ? എന്നാല്‍ വേഷത്തോടുകൂടി ഉപഹാരം നല്‍കാമല്ലോ"" ഡോ. ബാലചന്ദ്രവാരിയര്‍ അന്വേഷിച്ചു. ""ഇല്ല, അതിന്നു നിര്‍ബന്ധിക്കരുത്. ഇതുകേട്ടറിഞ്ഞ് ഇതുപോലെ ആരെങ്കിലും പിന്നേം നിര്‍ബന്ധിയ്ക്കും. അതുവേണ്ട"". ഏതു കാര്യത്തിലും എന്നും ആശാന്‍ അങ്ങനെയായിരുന്നു. ഇല്ല എന്നുവെച്ചാല്‍ പിന്നെ ഇല്ല. റഷ്യന്‍ പര്യടനവേളയില്‍ പ്രധാനമന്ത്രി ക്രൂഷ്ചേവിന്റെ പ്രത്യേക ഉദ്യാനവിരുന്നില്‍ വിളമ്പിയ വോഡ്കയില്‍ മുങ്ങിക്കുളിച്ച് ഒരു ദിവസം മുഴുവന്‍ ബോധമറ്റു കിടന്ന മദ്യസേവകന്‍. ""ഇനി ഒരു തുള്ളി കഴിക്കരുത്"" എന്ന് ഡോക്ടര്‍ നിര്‍ദേശിച്ച നിമിഷം മുതല്‍ (ചൈനാ യാത്രയില്‍ സംഘടിപ്പിച്ച സ്പെഷ്യല്‍ സാധനം അലമാരയില്‍ സൂക്ഷിച്ചിട്ടും) ഒരു തുള്ളി തൊട്ടുനോക്കാത്ത അവസ്ഥ. അതാണ് നിശ്ചയദാര്‍ഢ്യം.

ആര്‍സിസിയിലെ ക്യാന്‍സര്‍ ചികിത്സ കഴിഞ്ഞു. പാര്‍ശ്വഫലങ്ങളെന്നോണം ചില അസ്വസ്ഥതകള്‍ ബാക്കി. വലംകൈയിന്റെ സ്വാധീനക്കുറവുതന്നെ പ്രധാനം. അതിന് കോട്ടയ്ക്കല്‍ ആര്യവൈദ്യശാലാ മാനേജിങ് ട്രസ്റ്റിയും ചീഫ് ഫിസിഷ്യനുമായ പത്മഭൂഷണ്‍ ഡോക്ടര്‍ പി കെ വാരിയരുടെ പ്രത്യേക ചികിത്സ. ഏതാണ്ട് മുക്കാലും ശരിയായി. അതിനുശേഷമാണ് ഗുരുവായൂരപ്പന്റെ തിരുനടയില്‍ വേഷത്തോടെ തുലാഭാരവും കുചേലവൃത്തത്തില്‍ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വേഷവും. രോമാഞ്ചജനകമായ ഒരു മഹാസംഭവം. അതുകഴിഞ്ഞ് കോട്ടയ്ക്കല്‍ ഉത്സവത്തിന് വിശ്വംഭരന്റെ തിരുമുറ്റത്ത് ഒരു ലവണാസുരവധം ഹനുമാന്‍. കളികഴിഞ്ഞ് അണിയറയില്‍ ചെന്നപ്പോള്‍ പതിവ് ചിരിക്കുപിന്നാലെ പി കെ വാരിയരുടെ ചികിത്സകൊണ്ടാ ഇങ്ങനെയൊക്ക്യായത്, ""ഇപ്പൊ എങ്ങനെയുണ്ട്"" എന്ന് ഇടയ്ക്കിടക്ക് അദ്ദേഹം ചോദിക്കും. എങ്ങനെയുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം തന്നെ നേരിട്ടൊന്ന് കണ്ടോട്ടെന്നു വച്ചിട്ടാണ് ഈ വേഷം. അതു വിചാരിച്ചിട്ടു രാമന്‍കുട്ടിനായരുടെ സുഖക്കേടൊക്കെ മാറി. ഒരത്ഭുതമാവാം, നരകാസുരനാവാന്നൊന്നും ആരോടും മാഷ് പറേണ്ടട്ടോ"". കോട്ടയ്ക്കല്‍ അദ്ദേഹം അവസാനമായി വന്നത് ബാലചന്ദ്രന്‍ ഡോക്ടറുടെ ഒരു സ്വീകരണത്തില്‍ പങ്കെടുക്കാന്‍.

മരിക്കുന്നതിന്റെ തലേദിവസം വൈകുന്നേരം ബാലചന്ദ്രന്‍ ഡോക്ടറും നേഴ്സിങ് ഹോം സൂപ്രണ്ട് ഡോ. പി മാധവന്‍കുട്ടി വാരിയരും ഡോ. ടി എസ് മാധവന്‍കുട്ടിയും നാളെ രാവിലെ ആശാന്റെ വീട്ടില്‍ പോയി കാണണം സമ്മതിയ്ക്കുകയാണെങ്കില്‍ കുറച്ചുദിവസം ഇവിടെ നോക്കാം എന്നു നേരിട്ടുപറയാന്‍ ഉറപ്പിച്ചതായിരുന്നു. പിറ്റേ ദിവസം പറഞ്ഞ സമയത്തുതന്നെ ഞങ്ങള്‍ എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു. പക്ഷേ പുറപ്പെട്ടത്... 1999 മെയ് മാസത്തില്‍ ഞാനൊരു ബസ്സപകടത്തില്‍ പെട്ടു. അത്യാവശ്യം പരിക്കും പറ്റി. ആരോ പറഞ്ഞറിഞ്ഞു. അടുത്തൊരു ദിവസം രാവിലെ അപ്രതീക്ഷിതമായി ആശാന്‍ എന്റെ വീട്ടില്‍. ഒറ്റയ്ക്കല്ല, പത്നിയും, മക്കളും അവരുടെ മക്കളുമടക്കം. സത്യത്തില്‍ ഞാന്‍ നാണിച്ചു. അഹങ്കരിച്ചു.

കഥകളിയ്ക്കുള്ള പ്രഥമ സംസ്ഥാന അവാര്‍ഡ് അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ദേശാഭിമാനി വാരികക്കുവേണ്ടി ഒരഭിമുഖ സംഭാഷണം തയ്യാറാക്കാന്‍ പാലക്കീഴ് മാഷുടെകൂടെ വീട്ടില്‍ പോയി. കൂട്ടത്തില്‍ ആശാന്‍ പാലക്കീഴിനോട് തിരിച്ചുചോദിച്ചു. ""ഞാനേയ് ഈ കഥകളിക്ക് പോയിട്ടില്ലെങ്കില്‍ ഇപ്പോ ആരാവും? ഉത്തരവും പിന്നാലെ വന്നു. സംശയം എന്താ ഒളപ്പമനയ്ക്കലെ ഒരു വാല്യേക്കാരന്‍"". അന്തിമോപചാരമര്‍പ്പിക്കാനെത്തിയ പാലക്കീഴ് കണ്ണുതുടച്ചുകൊണ്ട് ഓര്‍മകള്‍ പുതുക്കി. മുഖത്തെഴുത്തില്ലാത്ത ശുദ്ധ വള്ളുവനാടന്‍. താനൊരു മാര്‍ക്സിസ്റ്റ് ആണ് എന്നുപറയാന്‍ എന്നും അദ്ദേഹത്തിനഭിമാനമായിരുന്നു.

യശഃശരീരനായ കോട്ടയ്ക്കല്‍ കുട്ടന്‍ മാരാരുടെ ഷഷ്ട്യബ്ദപൂര്‍ത്തിയാഘോഷത്തിലെ ഒരുത്ഭവം, കോട്ടയ്ക്കല്‍ ഗോപി നായരാശാന്റെ യാത്രയയപ്പിനോടനുബന്ധിച്ച് രാമന്‍കുട്ടി നായരാശാനും പത്മനാഭന്‍ നായരാശാനും ചേര്‍ന്നുള്ള ഒരു ബാലിവിജയം, കാറല്‍മണ്ണ വാഴേങ്കട കുഞ്ചുനായര്‍ സ്മാരക ട്രസ്റ്റിന്റെ ആഭിമുഖ്യത്തില്‍ രണ്ടുദിവസംകൊണ്ട് പൂര്‍ത്തിയാക്കിയ ഒരു തോരണയുദ്ധം, യശഃശരീരനായ വെള്ളിനേഴി അച്ചുതപ്പൊതുവാളുടെ (ഇദ്ദേഹമാണ് കഥകളി പഠിപ്പിക്കാന്‍ ആദ്യമായി ഗുരുനാഥനു കൊടുക്കാനുള്ള ദക്ഷിണയായി നാലണ (ഇരുപത്തഞ്ചു പൈസ) രാമന്‍കുട്ടി നായരാശാന് നല്‍കിയത്), പത്നിയുടെ ഒരു വിശേഷപ്പിറന്നാളിനോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഒരു നരകാസുരന്‍, കാറല്‍മണ്ണ ഉത്സവത്തിലെ ഒരു കമലദളം - അങ്ങനെ കഥകളി ചരിത്രത്തില്‍ ഇനി ആവര്‍ത്തനമില്ലാത്ത എത്രയെത്ര കളിയരങ്ങുകള്‍.

ഗുരുവായൂരമ്പലത്തില്‍ അവസാനത്തെ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ പരശുരാമന്‍. ഗുരു എളേടം തിരുമേനി, ചൊവ്വല്ലൂര്‍ കൃഷ്ണന്‍കുട്ടി മുതല്‍പ്പേരുടെ സൈ്വരം കെടുത്തല്‍, മക്കളുടെ പ്രോത്സാഹനം അങ്ങനെ ഒരുവിധം സമ്മതിച്ചു. പൊതുവാള്‍മാരില്ലാത്ത പരശുരാമന്‍. കഷ്ടിച്ച് ഒരു മണിക്കൂര്‍ ആട്ടം. കളി കഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ കാണികളില്‍ നല്ലൊരു വിഭാഗം അണിയറയിലേക്കിരമ്പിക്കയറി. പരശുരാമ പാദപൂജയ്ക്ക്. ഒരുവിധം തിരക്കൊഴിഞ്ഞപ്പോള്‍ ഞാനും പതുങ്ങി അവിടെയെത്തി. ആ കാലടികള്‍ തൊട്ടുവണങ്ങിയപ്പോള്‍ എന്തുകൊണ്ടോ തേങ്ങല്‍ അടക്കാനായില്ല. ചുമലില്‍ കൈവെച്ചുകൊണ്ട് ""ഒന്നൂല്ല്യ മാഷെ, എനിയ്ക്ക് ക്ഷീണൊന്നൂല്യ "" പിന്നെ അവിടെ ഒട്ടും നില്‍ക്കാന്‍ കഴിഞ്ഞില്ല.

ധന്യാത്മന്‍, അങ്ങയെക്കുറിച്ചുള്ള നാനാരസസമ്മിശ്രമായ സ്മരണകള്‍ എത്രയെത്ര. മാപ്പ്. ഈയുള്ളവന്റെ അല്‍പ്പത്ത ജല്‍പ്പനങ്ങള്‍, ഈ അപദാന പ്രലപനങ്ങള്‍ എല്ലാം അങ്ങയുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി ഭവിക്കട്ടെ.

*
ഞായത്ത് ബാലന്‍ ദേശാഭിമാനി വാരിക 24 മാര്‍ച്ച് 2013

പ്രിയപ്പെട്ട എസ് കെ

കഥയുടെ രാജശില്‍പ്പിയായിരുന്നു എസ് കെ പൊറ്റെക്കാട്ട്. ദേശത്തിന്റെ കഥനങ്ങളില്‍ തിരസ്കൃത ജീവിതങ്ങള്‍ക്ക് ഇടംനല്‍കിയ മഹാനായ എഴുത്തുകാരന്‍. കാണാത്ത ദേശങ്ങളിലെ അനുഭവങ്ങളിലേക്ക് മലയാളിയെ കൈപിടിച്ചു നടത്തിയ സഞ്ചാരി. ജ്ഞാനപീഠം കയറിയ പ്രതിഭ. എസ് കെയുടെ ജന്മശതാബ്ദിയാണ് മാര്‍ച്ച് 14ന്. വിദ്യാര്‍ഥിയായിരിക്കെ "വി എന്‍ തെക്കേപ്പാട്ട്" എന്ന തൂലികാനാമം സ്വീകരിക്കാന്‍ എം ടിക്ക് പ്രചോദനമായതുപോലും എസ് കെ പൊറ്റെക്കാട്ട് എന്ന നാമമായിരുന്നു. അച്ചടിമഷിപുരണ്ട എം ടിയുടെ ആദ്യത്തെ പ്രധാനസൃഷ്ടിയും പൊറ്റെക്കാട്ടിനെക്കുറിച്ചാണ്. "പൊറ്റെക്കാട്ടിന്റെ ചെറുകഥകള്‍" എന്ന ലേഖനം മദിരാശിയിലെ കേരളോദയം മാസികയില്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുമ്പോള്‍ എം ടിക്ക് വയസ്സ് 14. എസ് കെ നടന്നുപോയ എഴുതിയ, ജീവിച്ച അതേ നഗരത്തില്‍, എസ് കെയുടെ സ്നേഹവാത്സല്യങ്ങള്‍ അറിഞ്ഞാണ് എം ടി എഴുത്തിന്റെ ലോകത്ത് ചുവടുറപ്പിച്ചത്. എസ് കെയെപ്പോലെ മലയാളത്തിന്റെ സൗഭാഗ്യമായ, മറ്റൊരു ജ്ഞാനപീഠ ജേതാവായ എം ടി പ്രിയപ്പെട്ട എസ് കെയെ ജന്മശതാബ്ദിവേളയില്‍ അനുസ്മരിക്കുന്നു.

പൊറ്റെക്കാട്ടിന്റെ ഒരു കഥ വരുന്നു എന്ന പരസ്യം മാതൃഭൂമി ആഴ്ചപ്പതിപ്പില്‍ കണ്ടാല്‍ അതിനുവേണ്ടി അക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കുന്ന ജ്യേഷ്ഠത്തിയമ്മയെ ഞാനത്ഭുതത്തോടെ നോക്കിയിരുന്നു. ഒരു കഥ വരുന്നത് ഇത്രവലിയ കാര്യമോ എന്നായിരുന്നു എന്റെ ഇളംപ്രായത്തിലുള്ള മനസ്സില്‍. പിന്നീട് ഈ കഥ വായിച്ചുകഴിഞ്ഞാല്‍ ആഴ്ചപ്പതിപ്പ് മറ്റു പല വീടുകളിലേക്കും കൈമാറ്റം നടത്തുന്നതും ഞാന്‍ ശ്രദ്ധിച്ചു. നാഴികകള്‍ക്കപ്പുറത്തുള്ള ഒരു വീട്ടില്‍ രമണന്റെ കൈയെഴുത്തുപ്രതി ഉണ്ടെന്ന് കേട്ട് അത് രണ്ടു ദിവസത്തേക്ക് കടംതരണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് എന്നെ എനിക്കറിയാത്ത ഏതോ ഒരു വീട്ടിലേക്ക് അയച്ചതും വായനയില്‍ താല്‍പ്പര്യമുണ്ടായിരുന്ന ഈ ജ്യേഷ്ഠത്തിയമ്മയാണ്. കുറച്ചൊക്കെ വായിക്കാന്‍ തുടങ്ങിയപ്പോള്‍ ഞാനും പൊറ്റെക്കാട്ടിന്റെ കഥകളുടെ ആരാധകനായി മാറി. അക്കിത്തത്തിന്റെ ലൈബ്രറിയില്‍ നിന്ന് പൊറ്റെക്കാട്ടിന്റെ കഥാസമാഹാരങ്ങള്‍കൊണ്ടുവന്ന് വായിച്ചു. കഥാസമാഹാരങ്ങള്‍ക്കിട്ട പേരുകള്‍തന്നെ മാസ്മരശക്തിയുള്ളവയായിരുന്നു. രാജമല്ലി, നിശാഗന്ധി, പത്മരാഗം, ഇന്ദ്രനീലം, വൈജയന്തി.. അങ്ങനെ മറക്കാനാവാത്ത പേരുകള്‍.

ആദ്യമായി പുസ്തകത്തിലച്ചടിച്ച ചെറുനോവല്‍ "നാടന്‍പ്രേമ"ത്തിനുവേണ്ടി പല വീടുകളിലും പിടിയുംവലിയും നടന്നു. മൂന്നുവര്‍ഷത്തിനകം അതിന്റെ നാലുപതിപ്പുകള്‍ വന്നുവെന്ന് വളരെക്കഴിഞ്ഞാണ് ഞാനറിയുന്നത്. എപ്പോഴെങ്കിലും പൊറ്റെക്കാട്ടിനെ ഒന്നുകാണണം എന്ന ആഗ്രഹം അന്നേ മനസ്സില്‍ വച്ചുകൊണ്ടു നടന്നു. കോളേജ് പഠിപ്പുകഴിഞ്ഞ് പല ജോലിക്കും ശ്രമിച്ചു. ഒന്നും ശരിയായില്ല. അപ്പോഴാണ് പാലക്കാട്ടെ എംബി ട്യൂട്ടോറിയത്സ് എന്ന സ്ഥാപനത്തില്‍ എനിക്കൊരു പണി കിട്ടുന്നത്. അതൊരു പ്രശസ്തമായ സ്ഥാപനമായിരുന്നു. കൊല്ലത്തില്‍ വാര്‍ഷികമൊക്കെ നടത്തും. ഞാന്‍ ചേര്‍ന്നകൊല്ലം എം പി മന്മഥനായിരുന്നു മുഖ്യാതിഥി. മന്മഥന്‍ സാര്‍, പ്രിന്‍സിപ്പലായ സി കെ മൂസതിന്റെ അടുത്ത സുഹൃത്തായിരുന്നു. അടുത്ത വാര്‍ഷികത്തിന്റെ ഒരുക്കങ്ങള്‍ നടക്കുമ്പോള്‍ മൂസത്മാസ്റ്റര്‍ പറഞ്ഞു, എസ് കെ പൊറ്റെക്കാട്ടിനെ ക്ഷണിക്കണം ഉദ്ഘാടനത്തിന്. എനിക്ക് വലിയ സന്തോഷം തോന്നി. പക്ഷേ, ഒരു സംശയവും. മന്മഥന്‍സാര്‍ വന്നത് ഒരു സൗഹൃദത്തിന്റെ പേരിലാണ്. വലിയ എഴുത്തുകാരനായ എസ് കെ പൊറ്റെക്കാട്ട് ഒരു ട്യൂട്ടോറിയലിന്റെ വാര്‍ഷികത്തിന് വരുമോയെന്നായിരുന്നു എന്റെ ആശങ്ക. എനിക്ക് മറ്റൊരു ദുഃഖംകൂടിയുണ്ടായിരുന്നു. പൊറ്റെക്കാട്ടിനെ ഒലവക്കോട്ടുനിന്ന് സ്വീകരിച്ച് കൊണ്ടുവരാനും രാത്രിവണ്ടിക്ക് പോകുംവരെ അദ്ദേഹത്തെ പരിചരിച്ച് കൂടെ നില്‍ക്കാനും എനിക്കാവില്ലല്ലോ എന്ന വിഷമം. കാരണം ആ കൊല്ലം ആദ്യമായി ട്യൂട്ടോറിയല്‍ വാര്‍ഷികത്തിന് അധ്യാപകരെല്ലാം ചേര്‍ന്ന് ഒരു നാടകം കളിക്കുന്നു. കെ ടി മുഹമ്മദിന്റെ കറവപ്പശു. ഞാനാണത് സംവിധാനംചെയ്യുന്നത്. മുഖ്യകഥാപാത്രമായ ക്ഷയരോഗിയായി അഭിനയിക്കുന്നതും ഞാന്‍തന്നെ. സി കെ മൂസതും സഹോദരന്മാരും നിര്‍ബന്ധിച്ചതിനാലാണ് ഞാനീ ചുമതലയേറ്റത്. നാടകസംവിധാനത്തിലോ അഭിനയത്തിലോ ഒരു വൈദഗ്ധ്യവും എനിക്കില്ല. ഒരധ്യാപകന്‍ വന്നില്ലെങ്കില്‍ പകരം ക്ലാസെടുക്കുന്നതുപോലെ, ഒഴിവുകാലത്ത് ഗൈഡെഴുതിക്കൊടുക്കുന്നതുപോലെ എന്റെ മേധാവികള്‍ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ സമ്മതിച്ചുവെന്ന് മാത്രം.

പൊറ്റെക്കാട്ടിനെ അടുത്തു കാണാനോ സംസാരിക്കാനോകൂടി എനിക്കവസരമുണ്ടായില്ല. രണ്ട് വര്‍ഷത്തിനുശേഷം ഞാന്‍ പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായി കോഴിക്കോട് മാതൃഭൂമി ഓഫീസിലെത്തിയപ്പോള്‍ എസ് കെയുമായി വളരെയടുത്ത് പെരുമാറാനവസരം ധാരാളമുണ്ടായി. എസ് കെ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് മാതൃഭൂമി ഓഫീസില്‍ കയറിവരും. എന്‍ വി കൃഷ്ണവാരിയരെ കാണാന്‍. ലിനന്‍ മുണ്ട്, പോപ്ലിന്‍ ഷര്‍ട്ട്, കൈയിലൊരു ചെറിയ ലതര്‍ബാഗ്.... അന്നത്തെ മുന്തിയ സിഗററ്റായ പ്ലെയേഴ്സാണദ്ദേഹം വലിക്കുക. പോക്കറ്റില്‍ പ്ലയേഴ്സിന്റെ കവര്‍ കാണും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുള്ളിമാന്‍ എന്ന കഥയുടെ ചലച്ചിത്രാവകാശം വാങ്ങാന്‍ രണ്ടുപേര്‍ വന്നപ്പോള്‍ അവര്‍ക്ക് വഴികാണിക്കാന്‍ ഞാനാണ് പോയത്. "ചന്ദ്രകാന്ത"ത്തിലെ ആദ്യ സന്ദര്‍ശനമായിരുന്നു അത്. പല യാത്രകളിലായി അദ്ദേഹം ശേഖരിച്ച കൗതുകവസ്തുക്കള്‍ നോക്കാന്‍ തുടങ്ങിയപ്പോള്‍ അദ്ദേഹംതന്നെ അതിലോരോന്നിനെയുംപറ്റി വിശദമായി പറഞ്ഞുതന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ എഴുത്തുമേശയും കാണേണ്ടതായിരുന്നു. പല നിറത്തിലുള്ള കടലാസുകള്‍, പല നിറങ്ങളിലുള്ള മഷി നിറച്ച പേനകള്‍. വരുന്ന കത്തുകള്‍ക്കെല്ലാം വിസ്തരിച്ച് മറുപടി എഴുതുന്ന സമ്പ്രദായം അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നു എന്ന് പലരും പറഞ്ഞുകേട്ടിട്ടുണ്ട്.

പിന്നീടാണ് എസ് കെ തലശേരിയില്‍നിന്ന് പാര്‍ലമെന്റിലേക്ക് മത്സരിക്കുന്നു എന്ന വാര്‍ത്ത കേള്‍ക്കുന്നത്്. വാര്‍ത്ത വന്നശേഷം അദ്ദേഹം മാതൃഭൂമിയില്‍ വന്നപ്പോള്‍ എന്‍ വി കൃഷ്ണവാരിയര്‍ ചോദിച്ചു, അത് വേണമായിരുന്നോ? എസ് കെ ചിരിച്ചു. പലരും നിര്‍ബന്ധിച്ചപ്പോള്‍ ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചുവെന്നായിരുന്നു മറുപടി. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് അടുത്തപ്പോള്‍ അദ്ദേഹം മാഹിയില്‍ ഭാര്യയുടെ വീട്ടിലേക്ക് താമസം മാറ്റി. കോഴിക്കോട് ചന്ദ്രകാന്തത്തില്‍ വരുന്നത് അപൂര്‍വമായി. എസ് കെ നോമിനേഷന്‍ കൊടുക്കുന്നതെല്ലാം വാര്‍ത്തകളായി വന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. അദ്ദേഹം നേരിടുന്ന കോണ്‍ഗ്രസ് സ്ഥാനാര്‍ഥി വയനാട്ടിലെ വലിയ തോട്ടമുടമയായ എം കെ ജിനചന്ദ്രന്‍, മാതൃഭൂമി ഡയറക്ടര്‍കൂടിയാണ്. വയനാട് കൂടിയുള്‍പ്പെട്ടതാണ് അന്നത്തെ തലശേരി പാര്‍ലമെന്റ് നിയോജക മണ്ഡലം. എസ് കെ സ്വതന്ത്ര സ്ഥാനാര്‍ഥിയാണ്. പക്ഷേ, ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ പിന്തുണയുണ്ട്. എങ്കിലും എസ് കെയുടെ അടുത്ത സുഹൃത്തുക്കള്‍ക്കുതന്നെ വിജയസാധ്യതയെപ്പറ്റി സംശയമുണ്ടായിരുന്നു. ജിനചന്ദ്രന്‍ മഹാധനികനാണ്. സല്‍പ്പേരുള്ളയാളുമാണ്. എഴുത്തുകാരനെന്ന നിലയ്ക്ക് എസ്കെയ്ക്കുള്ള പ്രശസ്തിതന്നെയാണ് പ്രചാരണത്തിനുപയോഗിക്കേണ്ടത് എന്ന് തലശേരിയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവര്‍ത്തകര്‍ കണ്ടിരുന്നു. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണ ഉദ്ഘാടനംതന്നെ അതൂന്നിക്കൊണ്ടായിരിക്കണം. പ്രവര്‍ത്തകന്മാരുടെ ഒരു സംഘം കോഴിക്കോട്ട് വന്നു. ഉദ്ഘാടന സമ്മേളനത്തിലേക്ക് പൊന്‍കുന്നം വര്‍ക്കിയെയും വയലാര്‍ രാമവര്‍മയെയും വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്. അവര്‍ വരും. മാതൃഭൂമിയില്‍ അവര്‍ വന്നത് എന്നെയും എം വി ദേവനെയും ക്ഷണിക്കാനാണ്. അത്യാവശ്യം പ്രസംഗമൊക്കെ ഉണ്ടെങ്കിലും ഒരു തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിന് പറ്റിയയാളാണോ ഞാനെന്ന സംശയം പ്രവര്‍ത്തകന്മാരോട് പറഞ്ഞു. എസ് കെ നിശ്ചയിച്ചതാണീ പേരുകളൊക്കെ എന്നവര്‍ പറഞ്ഞപ്പോള്‍ ഞാന്‍ സമ്മതിച്ചു. വയലാറിനെയും വര്‍ക്കിസാറിനെയും മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ല. അതിനുള്ള അവസരംകൂടിയാണിത്.

വലിയൊരു മൈതാനത്തായിരുന്നു മീറ്റിങ്. ധാരാളം ജനം. തലശേരി മുനിസിപ്പല്‍ ചെയര്‍മാന്‍ എ വി കെ നായര്‍ അധ്യക്ഷന്‍. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണം ഉദ്ഘാടനംചെയ്ത് വര്‍ക്കിസാര്‍ ദീര്‍ഘമായി സംസാരിച്ചു. എതിര്‍സ്ഥാനാര്‍ഥിയുടെ പേരൊന്നും പറയാതെ കോണ്‍ഗ്രസിന്റെ കൊള്ളരുതായ്മകള്‍ക്ക് നേരെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആക്രമണം. വശ്യവചസ്സായ വയലാറും നന്നായി പ്രസംഗിച്ചു. എം വി ദേവനും ഞാനും രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കടക്കാതെ എസ് കെ എന്ന എഴുത്തുകാരന്റെ മഹത്തായ സംഭാവനകളെപ്പറ്റി ചെറുതായി പ്രസംഗിച്ചു. എസ് കെയുടെ ഭാര്യ പാചകകലയില്‍ അതിനിപുണയായിരുന്നു. രാത്രിയില്‍ മാഹിയിലെ വീട്ടില്‍ ഗംഭീരമായ ഊണ് ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. പക്ഷേ, അതിനുനില്‍ക്കാതെ വര്‍ക്കിസാറും വയലാറും മടങ്ങി. അവര്‍ക്കെന്തോ അത്യാവശ്യമായി തൃശൂരില്‍ എത്തേണ്ടതുണ്ട്. ദേവന്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ നാടായ ചൊക്ലിയിലേക്കും മടങ്ങി. എസ്കെയുടെ വിരുന്നിന് അവശേഷിച്ചത് ഞാന്‍ മാത്രം. എസ് കെയുടെ ഭാര്യയുടെ മുഖത്ത് അതിഥികളില്ലാതെ വന്നതിന്റെ ജാള്യത കാണാമായിരുന്നു. ഒരുരാത്രിവണ്ടിക്ക് എന്നെ കോഴിക്കോട്ടേക്ക് കയറ്റിവിടാന്‍ എസ് കെ ഏര്‍പ്പാട് ചെയ്തിരുന്നു. പിറ്റേന്ന് ഞാന്‍ മാതൃഭൂമിയില്‍ എത്തിയപ്പോഴാണ് മുതിര്‍ന്ന സഹപ്രവര്‍ത്തകര്‍ പലരും എന്നോട് പറഞ്ഞത്, മേലധികാരികള്‍ ക്ഷോഭിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന്. പൊറ്റെക്കാട്ടിന് വേണ്ടി പ്രസംഗിക്കുക എന്നുവച്ചാല്‍ മാതൃഭൂമിയിലെ ഒരു പ്രമുഖ ഡയറക്ടറെ എതിര്‍ക്കുക എന്നാണര്‍ഥം വരുന്നത്. അന്ന് എന്റെ പരിശീലനകാലം പൂര്‍ത്തിയായിട്ടില്ല, നിയമനം സ്ഥിരപ്പെട്ടിട്ടുമില്ല. വരുന്നത് വരട്ടെ എന്നു ഞാന്‍ മനസ്സില്‍ വിചാരിച്ചു. എസ് കെ ആവശ്യപ്പെട്ട ഒരു കാര്യം ചെയ്തു എന്നതിലുള്ള സന്തോഷംമാത്രമായിരുന്നു മനസ്സില്‍.

ആ തെരഞ്ഞെടുപ്പില്‍ എസ് കെ ജയിച്ചില്ല. അടുത്ത തവണയാണ് അദ്ദേഹം വിജയിച്ചതും പാര്‍ലമെന്റിലെത്തിയതും. വിദേശസഞ്ചാരത്തിനിടയ്ക്ക് എസ് കെ തന്റെ ചില കോഴിക്കോടന്‍ സുഹൃത്തുക്കള്‍ക്ക് സ്ഥിരമായി കത്തുകളയച്ചിരുന്നു. അതില്‍ പലതും ഞാന്‍ പിന്നീട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ഒരു കത്തില്‍ വിദേശത്തെ മനോഹരമായ ഒരു കാഴ്ച വര്‍ണിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം അവസാനിപ്പിക്കുന്നത്, കഴിയുന്നത്രവേഗം യാത്ര അവസാനിപ്പിച്ച് കോഴിക്കോട്ടെത്തി വൈകുന്നേരം നമ്മുടെ മിഠായിതെരുവിലൂടെ ഒന്നു നടക്കാനാണെനിക്കിപ്പോള്‍ആഗ്രഹം തോന്നുന്നത് എന്ന പരാമര്‍ശത്തോടെയാണ്. എസ് കെ അവശനും ദുഃഖിതനുമായി ഞാന്‍ കണ്ടത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ മരിച്ചപ്പോഴാണ്. കോഴിക്കോടിനെ എസ് കെയുടെ നഗരം എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചാല്‍ അത് തെറ്റാവില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൃതദേഹം ടൗണ്‍ഹാളിലെത്തിയപ്പോള്‍ അന്ത്യോപചാരമര്‍പ്പിക്കാന്‍ വന്നുചേര്‍ന്ന ജനാവലി എന്റെ സങ്കല്‍പ്പത്തിനെല്ലാം അതീതമായിരുന്നു. ചരമാനന്തരം തട്ടിക്കൂട്ടുന്ന അനുശോചനയോഗങ്ങള്‍ പലപ്പോഴും അരോചകമായിരിക്കും. ആരൊക്കെ പ്രസംഗിച്ചു എന്ന പട്ടികയില്‍ പേരുവരല്‍മാത്രമാണ് കാര്യം എന്നു തോന്നിപ്പോകും. ശവസംസ്കാരം കഴിഞ്ഞ് കോഴിക്കോട് ടൗണ്‍ഹാളില്‍ നടന്ന അനുശോചനയോഗത്തില്‍ ചിലര്‍ പൊട്ടിക്കരഞ്ഞു. ചിലര്‍ മുഴുമിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയാതെ പ്രസംഗം നിര്‍ത്തി. അന്ത്യോപചാരങ്ങള്‍ക്ക് വന്ന ആള്‍ക്കൂട്ടം അവസാനത്തെ അനുശോചനവും കഴിയുന്നതുവരെ ടൗണ്‍ഹാളിലും പരിസരത്തും തങ്ങിനിന്നു. ആള്‍ക്കൂട്ടത്തില്‍നിന്നുമാറി ഏകാകിയായി നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ എനിക്ക് ഈ നഗരത്തിന്റെ മുഴുവന്‍ നിശബ്ദവിലാപവും കേള്‍ക്കാമായിരുന്നു.

*
ദേശാഭിമാനി