TIREDNESS WITH MARXISM

MUCH is written these days about how “the youth” is “tired” of the “rigid ideological positions” of the Left, how Marxism itself, notwithstanding its immense appeal in the past, has ceased to be attractive to today’s “youth”, indeed how “grand narratives” of all kinds, of which Marxism of course is the leading example, have become passé.

Such views are expressed not just by anti-Marxists, for whom Marxism has always been passé (Eugen von Bohm-Bawerk the renowned Austrian bourgeois economist had written as early as in 1896 that the “Marxian system has no abiding future”); they are expressed even by many who are sympathetic to the Left, or even count themselves as Left. The rise of the Aam Aadmi Party for instance became an occasion for even well-wishers of the Left to argue that the AAP was taking up the space that really belonged to the Left, because of the latter’s “rigidity”. In other words the non-ideology of the AAP was seen by many well-wishers of the Left as a virtue to be emulated if the Left was to “re-invent” itself.

By “youth” here is obviously meant the urban educated youth. Now, whether among the urban educated youth there has actually been a decline in interest in Marxism, and consequently in the Communist movement; whether, if there has indeed been such a decline, it is of a more durable nature or only a passing phase that would disappear when the contradictions in the position of the non-ideological votaries of “clean politics” become apparent; whether the difficulties facing the Left, if indeed there are any unusual difficulties facing it, are because of this factor or something else, are all issues open to debate. I shall not however enter into all these issues here, but confine myself to a few simple points.

Suppose it is true that the urban educated youth in India has indeed lost interest in Marxism and hence in the Communist movement; how should the Communist movement react to this fact? Should it try to “reinvent” itself by suitably altering its ideological position, so that it becomes more attractive to the urban educated youth than it is now?

The answer to this question cannot possibly be in the affirmative. The Communist movement is founded upon the presumption that Marxism represents a scientific approach to the study of society in its historical setting; or as Althusser put it, that Marx opened up a new continent for scientific exploration, the continent of history. Amending the Marxist position at any time therefore requires a scientific demonstration of what is wrong with the existing position; it cannot be done on the basis of whether the urban educated youth at that time likes it or not.

Just as the validity of a scientific proposition is not determined by whether it is popular or not, the validity of the Marxist understanding cannot be determined by whether it appeals to some particular social group or not. The Marxist understanding, as it exists at a particular point of time, may of course need modification, but whether it does so or not, and in what direction it needs to be modified, have to be determined by scientific analysis, not by the tastes, preferences and prevailing fashions among the urban educated youth, or any other group for that matter.

In fact what Marxism has to do is the very opposite of what is suggested. Instead of changing itself to suit the preferences of the urban educated youth, it has to analyze scientifically why the preferences of the urban educated youth are what they are, and on the basis of that analysis work out possible praxis. Not doing so, and altering itself to become acceptable and popular to the urban educated youth, or to the urban middle class, or to any particular class for that matter, including even the working class, is to commoditize itself, to convert itself from being an approach to a scientific understanding of society that shows mankind the path to emancipation, to being a commodity that is acceptable to a set of “consumers”. It would be not only a self-immolation of Marxism, but also an abandonment of the quest for human freedom.

To say all this is not to suggest that those who want the Left to reinvent itself by becoming more acceptable to the urban educated youth are ill-motivated. On the contrary many of them have the noblest of intentions and the interests of the Left genuinely in their hearts. The problem actually lies elsewhere.

DIVERGENT EFFECTS

Globalisation has until now benefited, apart of course from the corporate-financial elite, a section of the urban middle class as well for whom inter alia the outsourcing of service sector activities from the metropolitan countries, has opened up new opportunities. Not that the urban middle class as a whole or even the educated segment of it in its totality has been a beneficiary. But the noticeable improvement in the condition of the upper echelon of the urban educated middle class creates the illusion among others of this class that they too have a good chance of improving their lot. This class therefore throws its weight behind globalisation.

But globalisation at the same time entails a process of pauperisation of peasants and petty producers to a point where even simple reproduction becomes difficult for them (which is the cause of peasant suicides), leading to a swelling of the army of urban job-seekers in the unskilled or at best semi-skilled category. Ironically, even skilled artisans, finding simple reproduction difficult in their original occupations, become job-seekers for unskilled work. Since the number of jobs in this category is not expanding much, this leads to an increase in the ranks of the unemployed, underemployed, casually employed, intermittently-employed workers who themselves earn a pittance for wages, and also keep down the bargaining power of the organised workers to tie them down to a subsistence wage. The upshot is a process of impoverishment of peasants, petty producers, and workers, both organised and unorganised. The process of globalisation therefore produces divergent effects upon the different classes, even leaving aside the bonanza it confers upon the corporate-financial elite.

In addition, since there are no internationally co-ordinated struggles of workers, let alone of peasants, their resistance to globalisation, which is essential for the defence of their living standards, must take the form of delinking from it. Such delinking however is precisely what the urban educated elite, a beneficiary from globalisation until now, is not in favour of. Not surprisingly therefore there is, as things stand till now, a difference between the perspective of the workers and peasants, which the Left articulates, and that of the urban educated elite.

It is this which explains the lack of appeal of the Left to the urban educated elite, which feels almost instinctively that the Left, by turning its back upon globalisation, would “take the country backwards”. What it attributes to the ideological “rigidity’ of the Left is in fact the Left’s fidelity to the interests of the basic classes, the workers and peasants, for whom it stands. When well-wishers of the Left, worried about the fact that the urban educated youth may be drifting away from the Left advise it to reinvent itself in a manner that appeals to such youth, they are unwittingly asking the Left to re-orient its basic class position. Political formations like the AAP can be “all things to all persons”, but the Left which is the only political force attempting to “play fair” with the people, taking them into confidence by speaking the truth to them, cannot abandon its fundamental commitment to the “basic classes”, even if that should mean a period of estrangement from urban middle classes (until the latter themselves begin to get disillusioned with globalisation under the impact of the crisis it engenders).

EVIDENT CONTRADICTION

The extent of this contradiction between the urban educated classes and the basic classes is open to debate. But the fact that there is such a contradiction between the basic classes and certain segments at least of the urban educated classes, is evident at this very moment from the developments in Venezuela, Ukraine and Thailand. In Venezuela, a section of the affluent urban youth has been engaged in open hostility to the Maduro government that has continued the pro-people measures ushered in by Hugo Chavez. In Thailand, the immediate provocation for youth demonstrations in the streets of Bangkok against the elected government was its pro-peasant measures. And in Ukraine, it was the Yanukovich government’s signing an economic agreement with Russia as opposed to the European Union that brought forth the demonstrations: it may seem ironical that Right-wing Ukrainian nationalists are keen on closer ties with the EU, but the simple reason is that in non-metropolitan (and non-Islamicist) societies, for reasons already discussed, the opposition to globalisation comes from the Left while the Right supports it. (In many European countries on the other hand the opposite is true).

Hence what appears as “tiredness with Marxism”, to the extent that there is such “tiredness”, has its roots in class interests and class positions. For the Left to be swayed by such supposed “tiredness”, and to “reinvent” itself by attempting to be attractive to the urban educated youth through a compromise on its commitments to the “basic classes” would be tantamount to self-nullification as Left.

This does not mean that it should not bridge whatever gulf exists between itself and sections of the urban educated youth. But it has to do so without compromising on its basic class positions, no matter how much “tiredness” these basic positions induce among others. There are a number of issues of concern to the urban educated youth which in any case must come high on the Left’s own agenda, such as the struggle against patriarchy and for gender equality, the struggle for civil liberties and democratic rights, the struggle against environmental degradation, the struggle for transparency in government, and the struggle against “corruption”.

Since “corruption”, and lack of transparency become particularly serious in the epoch of the hegemony of international finance capital, struggles against them can be taken forward to a struggle against this hegemony itself. But for that to happen, the Left, even while taking up these same issues, must differentiate itself from urban middle class positions, instead of trying to “reinvent” itself in deference to those positions.

*
Prabhat Patnaik People's Democracy

വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുനേര്‍ക്കുള്ള നവലിബറലിസത്തിന്റെ കടന്നാക്രമണം

നവലിബറലിസത്തിന്റെ ഏറ്റവും വിനാശകരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങളില്‍ ഒന്ന് വന്നുപതിച്ചത് വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലാണ്. എന്നാല്‍ അതിന്റെ കൂടുതല്‍ പ്രത്യക്ഷമായ സാമ്പത്തിക ഫലങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച്, അതിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍ വളരെ കുറച്ചേ പഠനങ്ങള്‍ക്ക് വിധേയമായിട്ടുള്ളു. ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയിലേക്ക് മാത്രമായി ഞാനെന്റെ വിശകലനം ഒതുക്കിനിര്‍ത്താം. യുഎസ്എയിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസമേഖലയില്‍ നവലിബറല്‍ സംവിധാനം ഉണ്ടാക്കിയ ഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചില വിശദമായ പഠനങ്ങള്‍ അടുത്തകാലത്ത് പുറത്തുവരികയുണ്ടായി. ഇന്ന് യുഎസ്എയില്‍ സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്താണോ അത് ഇന്ത്യയിലും സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നുവെന്നതിനാല്‍ ഈ പഠനങ്ങളുടെ കാര്യത്തില്‍ നമുക്കും താല്‍പര്യമുണ്ട്. നവലിബറലിസത്തിന്റെ പ്രത്യാഘാതങ്ങള്‍ സാര്‍വത്രികംതന്നെയാണല്ലോ.

ഫാക്കല്‍റ്റിയുടെ ഘടനയില്‍ വന്ന മാറ്റം

ഇന്ന് യുഎസ്എയിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷതകളില്‍ ഒന്ന്, ഫാക്കല്‍റ്റിയുടെ (അധ്യാപക സമിതിയുടെ) ഘടനയില്‍ സംഭവിച്ച മാറ്റമാണ്. സ്ഥിരം ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളില്‍നിന്ന് അഥവാ, നിശ്ചിത കാലാവധിയുള്ള, ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളില്‍നിന്ന്, ""അനുബന്ധ ഫാക്കല്‍റ്റി"" അംഗങ്ങള്‍ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന  വിഭാഗത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റമാണ് - അവര്‍ക്ക് നിശ്ചിത കാലാവധിയൊന്നുമില്ല; കാലാവധിയെ സംബന്ധിച്ച ധാരണയേയില്ല; ഒരു പ്രത്യേക സെമസ്റ്ററില്‍ ഒരു പ്രത്യേക കോഴ്സ് പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ""വാടക""യ്ക്ക് എടുക്കപ്പെട്ടവരാണ് അവര്‍; പെന്‍ഷന്‍, ആരോഗ്യ ഇന്‍ഷ്വറന്‍സ് തുടങ്ങിയ അവകാശങ്ങള്‍ക്കൊന്നും അവര്‍ക്ക് അര്‍ഹതയില്ല; എന്നുതന്നെയല്ല നിസ്സാരമായ വേതനമാണ് അവര്‍ക്ക് ലഭിക്കുന്നത്. താഴെപ്പറയുന്ന വിവരങ്ങളില്‍നിന്ന്, എത്രമാത്രം കുറഞ്ഞ വേതനമാണ് അവര്‍ക്ക് ലഭിക്കുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാകും.

വിവിധ യൂണിവേഴ്സിറ്റികളില്‍ വേതനത്തിന്റെ അളവ് വ്യത്യസ്തമാണെങ്കിലും ഒരു അമേരിക്കന്‍ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയില്‍ പുതിയതായി നിയമിതനാകുന്ന ഒരു ജൂനിയര്‍ ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗത്തിന് വര്‍ഷത്തില്‍ ഏതാണ്ട് 50,000 ഡോളര്‍ ലഭിക്കും. ഒരു വര്‍ഷത്തിനുള്ളില്‍ അഞ്ച് സെമസ്റ്റര്‍ ദൈര്‍ഘ്യമുള്ള കോഴ്സുകള്‍ പഠിപ്പിക്കണം. അതായത് ഒരു കോഴ്സിന് ഏതാണ്ട് 10,000 ഡോളര്‍ ലഭിക്കും. എന്നാല്‍ അതേ കോഴ്സ് പഠിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ""അനുബന്ധ"" ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗത്തിന്, ഒരു കോഴ്സിന് 3500 ഡോളറില്‍ കൂടുതല്‍ ലഭിക്കുകയില്ല. അതായത് ഒരേ ജോലിക്ക് മൂന്നിലൊന്നു കൂലി മാത്രം! ""തുല്യജോലിക്ക് തുല്യ വേതനം"" എന്ന അടിസ്ഥാന തത്വത്തിന്റെ ലംഘനമാണിത്. എന്നാല്‍ അതുകൊണ്ടും തീര്‍ന്നില്ല. നാല് അംഗങ്ങളുള്ള ഒരു കുടുംബത്തെ സംബന്ധിച്ച ദാരിദ്ര്യരേഖ, അമേരിക്കയില്‍ 23050 ഡോളര്‍ ആണ് എന്നാണ് 2012ല്‍ കണക്കാക്കപ്പെട്ടത്. പണപ്പെരുപ്പംകൂടി കണക്കിലെടുത്താല്‍ ഇന്നത് 25000 ഡോളര്‍ ആയിട്ടുണ്ടാവും. ഒരു ""അനുബന്ധ"" ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗത്തിന് അയാള്‍ (അഥവാ അവള്‍) തന്റെ കുടുംബത്തിലെ വരുമാനമുള്ള ഏക അംഗമാണെങ്കില്‍, ഔദ്യോഗിക ദാരിദ്ര്യരേഖയുടെ അടുത്തെങ്കിലും എത്തണമെങ്കില്‍ വര്‍ഷത്തില്‍ ഏഴ് കോഴ്സുകള്‍ പഠിപ്പിക്കാന്‍ നിര്‍ബന്ധിതനായിത്തീരുന്നു. അതിനായി അസാധ്യമായ വിധത്തിലുള്ള കഠിനാധ്വാനംതന്നെ അയാള്‍ ചെയ്യേണ്ടിവരും. ഇതിനൊക്കെപുറമെ, അമേരിക്കയിലെ അക്കാദമിക് തലത്തിലെ തൊഴില്‍രഹിതരായ കരുതല്‍ സേനയുടെ വമ്പിച്ച വൈപുല്യംകൂടി കണക്കിലെടുക്കുമ്പോള്‍, (ഇങ്ങനെയുള്ള തൊഴില്‍രഹിതര്‍ക്കിടയിലാണ് അനുബന്ധ ഫാക്കല്‍റ്റി സ്ഥാനങ്ങള്‍ ഓഹരി വെയ്ക്കേണ്ടത്) അങ്ങനെയുള്ളവര്‍ക്ക് വര്‍ഷത്തില്‍ ഏഴ് കോഴ്സുകള്‍പോലും പഠിപ്പിക്കാന്‍ കിട്ടുകയുമില്ല. അതായത്, വരുമാനമുള്ള ഒരാളേ കുടുംബത്തിലുള്ളുവെങ്കില്‍ ദാരിദ്ര്യരേഖയുടെ അടുത്തേയ്ക്ക് എത്തിച്ചേരാന്‍ ആ ജോലി മതിയാവുകയില്ല. എന്നിട്ടും അമേരിക്കയില്‍ ഇന്ന് ആകെയുള്ള 15 ലക്ഷം ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളില്‍ 10 ലക്ഷം പേര്‍ (അതായത് മൂന്നില്‍ രണ്ടുപേര്‍) ""അനുബന്ധ"" ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളാണ്.

ഇന്ത്യയിലും സ്ഥിതി അതുതന്നെ

തികച്ചും സമാനമായ ഒരു ചിത്രമാണ് ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലും കാണപ്പെടുന്നത്. രാജ്യത്തെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ പൊതു സ്ഥാപനങ്ങളില്‍ മഹാഭൂരിപക്ഷവും സംസ്ഥാന യൂണിവേഴ്സിറ്റികളാണ്. നിരവധി നവലിബറല്‍ പരിഷ്കാരങ്ങളുടെയും മുതലാളിമാര്‍ക്ക് നല്‍കപ്പെട്ട സൗജന്യങ്ങളുടെയും ഫലമായി സംസ്ഥാന ഗവണ്‍മെന്റുകള്‍ കടുത്ത സാമ്പത്തിക ഞെരുക്കം അനുഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഇക്കാലത്ത്, സംസ്ഥാന യൂണിവേഴ്സിറ്റികള്‍ക്ക് ""താല്‍ക്കാലിക"" അധ്യാപകരെ കൂടുതല്‍ കൂടുതല്‍ ആശ്രയിക്കേണ്ട അവസ്ഥ വന്നുചേരുന്നു. ഈ താല്‍കാലിക അധ്യാപകര്‍ക്ക്, അവരുടെ അമേരിക്കന്‍ കൂട്ടാളികള്‍ക്കെന്നപോലെ, വളരെ നിസ്സാരമായ വേതനമേ ലഭിക്കുന്നുള്ളൂ. മറ്റ് ആനുകൂല്യങ്ങളൊന്നും കിട്ടുന്നുമില്ല. ""തുല്യ ജോലിക്ക് തുല്യ വേതനം"" എന്ന സത്യത്തിന്റെ നഗ്നമായ ലംഘനമാണിത്. എന്നുതന്നെയല്ല, പല യൂണിവേഴ്സിറ്റികളിലും ലഭ്യമായ ഫണ്ടുകൊണ്ട്, ന്യായമായ വേതനംകൊടുത്ത് ഇത്തരം താല്‍ക്കാലിക അധ്യാപകരെ ""വാടക""യ്ക്ക് എടുക്കാന്‍ കഴിയുന്നതുകൊണ്ട്, വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്ക്, അക്ഷരാര്‍തഥത്തില്‍ത്തന്നെ, സ്വന്തംകാര്യം നോക്കേണ്ടിവരുന്നു. സര്‍ക്കാര്‍ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഈ ശോച്യാവസ്ഥ സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ കൂണുകള്‍പോലെ മുളച്ചുപൊങ്ങുന്നതിന് ഇടയാക്കുന്നതില്‍ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ലല്ലോ. ഈ രാജ്യത്തും വിദേശങ്ങളിലും ദീര്‍ഘകാലത്തെ ചരിത്രമുള്ള, വിദ്യാഭ്യാസത്തിലും പരോപകാരത്തിലും താല്‍പര്യമുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളുമായി താരതമ്യംചെയ്യുമ്പോള്‍ ഇവ സ്വകാര്യ വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനങ്ങളൊന്നുമല്ല; ലാഭം ഉണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ മാത്രമാണവ-പണമുണ്ടാക്കുന്നതിന് വിദ്യാഭ്യാസ കച്ചവടം നടത്തുന്ന സ്ഥാപനങ്ങള്‍. വിദ്യാഭ്യാസം ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രവര്‍ത്തനമല്ല എന്ന സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിര്‍ദേശം നഗ്നമായി ലംഘിച്ചുകൊണ്ടാണ് അവര്‍ അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. ഇങ്ങനെ ലാഭമുണ്ടാക്കുന്നത് എന്തിനാണ് എന്ന് അവരോട് ആരെങ്കിലും ചോദിക്കുകയാണെങ്കില്‍ (അങ്ങനെ ആരും ചോദിക്കാറില്ല) അവര്‍ പറയുന്ന ന്യായം ഇതാണ്; തങ്ങള്‍ ഉണ്ടാക്കുന്ന ലാഭം തിരിച്ച് അതേ സ്ഥാപനത്തിന്റെ വളര്‍ച്ചയ്ക്കുവേണ്ടി വിനിയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ സൈദ്ധാന്തികമായും പ്രായോഗികമായും സ്വീകാര്യമായ ഒരു വാദമല്ല ഇത്. കാരണം ഡിവിഡന്റ് നല്‍കാത്ത ഒരു സ്ഥാപനത്തെ ലാഭമുണ്ടാക്കുന്ന സ്ഥാപനമായി സൈദ്ധാന്തികമായി കണക്കാക്കാന്‍ കഴിയില്ല. മാത്രമല്ല അവയുടെ അക്കൗണ്ടുകള്‍ പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കപ്പെടുന്നില്ല എന്നുതന്നെ പറയാം.

കച്ചവട സ്ഥാപനങ്ങള്‍

എന്നാല്‍ ഈ വശം മാറ്റിനിര്‍ത്തിയാല്‍ത്തന്നെ (സുപ്രീംകോടതിയുടെ നിര്‍ദേശം ഈ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ ലംഘിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന പ്രശ്നം), ഈ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങള്‍ കടുത്ത ജോലിഭാരത്തിന് വിധേയരാക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്; അവര്‍ക്ക് അവകാശങ്ങള്‍ അധികമൊന്നുമില്ലതാനും, വിദ്യാര്‍ഥികളില്‍നിന്ന് വളരെയേറെ ഉയര്‍ന്ന ഫീസ് വസൂലാക്കുന്നുമുണ്ട്. ചുരുക്കിപ്പറഞ്ഞാല്‍ ഈ സ്ഥാപനങ്ങള്‍ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഒരു ""ചരക്ക്"" എന്ന നിലയില്‍ വില്‍ക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്; വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ ഈ ""ചരക്ക്"" വാങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളുടെ അധ്വാനശക്തികൊണ്ടും അതോടൊപ്പം സ്ഥാപനങ്ങള്‍ ഒരുക്കുന്ന ഉല്‍പാദനോപകരണങ്ങള്‍കൊണ്ടും ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്ന ചരക്കാണ് ഇത്. അത്തരമൊരു സ്ഥാപനത്തിന് ഒരു കോര്‍പറേറ്റ് സ്ഥാപനവുമായി കൂടുതല്‍ കൂടുതല്‍ സാദൃശ്യം തോന്നുന്നതില്‍ അത്ഭുതത്തിനവകാശമില്ലല്ലോ. നവലിബറല്‍ വാഴ്ചക്കാലത്ത് ഈയിടെ സ്ഥാപിതമായ ചില അന്തസ്സുള്ള പൊതു സ്ഥാപനങ്ങള്‍പോലും തങ്ങളുടെ ഭരണത്തലവനെ (സാധാരണഭാഷയില്‍ പറഞ്ഞാല്‍ വൈസ്ചാന്‍സലറെ) പോലും യഥാര്‍ഥത്തില്‍ സിഇഒ എന്ന് (ചീഫ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഓഫീസര്‍) വിളിച്ചുതുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. അതായത്, നവലിബറല്‍വാഴ്ചയിന്‍കീഴില്‍ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസരംഗത്തെ മാതൃകാ സ്ഥാപനം, വിമര്‍ശനാത്മകമായ ചിന്തയില്‍ ഏര്‍പ്പെടാന്‍ കഴിയാത്ത ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളുള്ള സ്ഥാപനമാണ്.

വിമര്‍ശനാത്മകമായ ചിന്തയ്ക്കൊന്നും സ്ഥാനമില്ല

ഈ കാര്യം വിദ്യാര്‍ഥികള്‍ക്കും തികച്ചും ബാധകമാണ്. ധനകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളില്‍നിന്ന് വായ്പയെടുത്തോ അല്ലെങ്കില്‍ സ്വന്തം രക്ഷിതാക്കളുടെ പക്കല്‍നിന്ന് വാങ്ങിയോ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുവേണ്ടി വളരെ വലിയ ഫീസ് അടയ്ക്കേണ്ടിവരുന്ന വിദ്യാര്‍ഥികളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ലക്ഷ്യം എങ്ങനെയെങ്കിലും ഒരു ജോലി സമ്പാദിക്കുക എന്നതായിരിക്കും. അതുവഴി അവര്‍ക്ക്, തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാക്കള്‍ക്ക് ഒരു ഭാരമായിത്തീരുന്ന അവസ്ഥ അവസാനിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും; അഥവാ, വായ്പ തിരിച്ചടയ്ക്കാന്‍ കഴിയും. അതിന് അവര്‍ക്ക് പരീക്ഷ നന്നായി ചെയ്യണം. തങ്ങളുടെ കോഴ്സിനിടയില്‍ തങ്ങള്‍ വെട്ടിവിഴുങ്ങിയ അക്കാദമിക് കാര്യങ്ങള്‍ കഴിയാവുന്നിടത്തോളം മുഴുവനും തന്നെ, അവര്‍ക്ക് ഛര്‍ദിക്കേണ്ട അവസ്ഥ, ഇതുമൂലം സംജാതമായിത്തീരുന്നു. ഇത്തരമൊരു അവസ്ഥയില്‍ വിമര്‍ശനാത്മകമായ ചിന്തയ്ക്ക്, എന്തിന് ചിന്തയ്ക്കുപോലും, സാധ്യതയില്ലാതായിത്തീരുന്നു. ഒരുവശത്ത് കരാര്‍ വേലക്കാരുടേതിനേക്കാള്‍ ഒട്ടും മെച്ചമല്ലാത്ത അവസ്ഥയോടുകൂടിയ ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളുള്ള ഒരുപിടി സര്‍ക്കാര്‍ സ്ഥാപനങ്ങള്‍; അവര്‍ക്കാകട്ടെ തുച്ഛമായ വേതനമേ ലഭിക്കുന്നുള്ളു. ജീവിതത്തിന്റെ രണ്ടറ്റവും കൂട്ടിമുട്ടിയ്ക്കുന്നതിനുള്ള വ്യാപാരത്തില്‍ അത്രമാത്രം മുഴുകിക്കിടക്കുന്നവരാണ് അവര്‍ എന്നതിനാല്‍, രചനാത്മകവും വിമര്‍ശനാത്മകവുമായ ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ചിന്തയില്‍നിന്ന് അവര്‍ പൂര്‍ണമായും ഫലപ്രദമായും പുറത്താക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മറുവശത്താകട്ടെ, വിദ്യാഭ്യാസം എന്ന ""ചരക്ക്"" ഉല്‍പാദിപ്പിക്കുന്നതില്‍ അത്രമാത്രം മുഴുകിയിരിക്കുന്ന ഒരു പിടി സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്-ഫാക്ടറിയിലേതുപോലുള്ള അച്ചടക്കത്തിന്‍കീഴില്‍ ഉല്‍പാദിപ്പിക്കുന്ന ഈ ചരക്കിന്റെ കാര്യത്തില്‍ രചനാത്മകവും വിമര്‍ശനാത്മകവുമായ ചിന്തയ്ക്ക് യാതൊരു സ്ഥാനവുമില്ലതാനും.

കേന്ദ്ര യൂണിവേഴ്സിറ്റികളെപ്പോലെ ബാക്കിയുള്ള സ്ഥാപനങ്ങളാകട്ടെ "ഗ്രേഡിങ്"" വ്യവസ്ഥകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവയായതിനാല്‍ അവിടത്തെ ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങള്‍ ""വ്യവസ്ഥാപിത"" പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളില്‍ പ്രബന്ധങ്ങള്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന് നിര്‍ബന്ധിതരായിത്തീരുന്നു; (അത്തരം പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങള്‍ക്ക് രചനാത്മകവും വിമര്‍ശനാത്മകവുമായ ആശയങ്ങളോട് അനിവാര്യമായും വിപ്രതിപത്തിയുണ്ടായിരിക്കും); എന്നുതന്നെയല്ല ""പ്രോജക്ട് ഫണ്ട്"" സംഭരിക്കുന്നതിനും അവര്‍ നിര്‍ബന്ധിതരായിത്തീരുന്നു. (രചനാത്മകവും വിമര്‍ശനാത്മകവുമായ ചിന്ത ഉപേക്ഷിച്ച് ചരക്കുവല്‍ക്കരണത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതാണ് അതും). അതിനാല്‍ ഫാക്കല്‍റ്റി അംഗങ്ങളില്‍ വിമര്‍ശനാത്മകമായ രചനാശീലം എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില്‍ അതുപോലും പുറംതള്ളപ്പെടുന്നു. ചുരുക്കത്തില്‍ നമ്മുടെ രാജ്യത്ത് ഉള്‍പ്പെടെ ലോകത്തിലെങ്ങും, നവലിബറല്‍ മുതലാളിത്തം, വിമര്‍ശനാത്മകമായ ചിന്തയെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനാണ് ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. അതായത്, ""നവലിബറലിസം" എന്നത്, ""ലിബറല്‍ യൂണിവേഴ്സിറ്റി"" എന്നു പറയപ്പെടുന്നതിന്റെ അന്ത്യത്തെയാണ് കുറിക്കുന്നത്. ഇതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെ നാം ഒട്ടും കുറച്ചുകാണരുത്. അക്കാദമിക് മേഖലയെ തങ്ങളോട് കൂട്ടിച്ചേര്‍ക്കുന്നതിനും അതിനെ സ്വന്തം നിയന്ത്രണത്തിന്‍കീഴില്‍ കൊണ്ടുവരുന്നതിനും ഇന്ന് നവലിബറലിസം ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാല്‍ മുമ്പ് മുതലാളിത്തം ചരിത്രപരമായി, അങ്ങനെ ഇന്നത്തെപ്പോലെ വ്യക്തമായി അത് ചെയ്തിരുന്നില്ല. മറ്റൊരുവിധത്തില്‍ പറഞ്ഞാല്‍ അക്കാലത്ത് അക്കാദമിക് ലോകത്തിന് കുറച്ചൊക്കെ സ്വയംഭരണാവകാശം ഉണ്ടായിരുന്നു; തുറന്ന മനഃസ്ഥിതി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഈ സ്വയംഭരണാവകാശത്തെ നാം പെരുപ്പിച്ചുകാണുകയൊന്നും വേണ്ട. എന്തൊക്കെത്തന്നെയായാലും ശരി, തൊഴില്‍ വിപണിയില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നതിന് തുനിയുന്ന വിദ്യാര്‍ത്ഥികളെ ഉദ്ദേശിച്ചുകൊണ്ടുള്ളതായിരുന്നു യൂണിവേഴ്സിറ്റികള്‍; അതിനനുസരിച്ച് അവരെ പരിശീലിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ടായിരുന്നു; അത്തരം പരിശീലനം നല്‍കുക എന്നതായിരുന്നു യൂണിവേഴ്സിറ്റികളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ജോലി. അതെന്തായാലും, ""പരിശീലനം നല്‍കുക"" എന്ന ഈ മൗലിക കടമയുടെ അരികുപറ്റി, ചോദ്യംചെയ്യുന്നതിനുള്ള വിമര്‍ശനാത്മകമായ സമീപനവും മാനുഷിക സംവേദനക്ഷമതയും വിദ്യാര്‍ഥികളില്‍ സന്നിവേശിപ്പിക്കുന്ന ""വിദ്യാഭ്യാസ""ത്തിനുള്ള സാധ്യത നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. ഈ അലങ്കാര അരികുകള്‍ ചിലപ്പോള്‍ വളരെ വിപുലമായി കാണപ്പെട്ടിരുന്നു-അറുപതുകളുടെ അവസാനത്തിലും വിയത്നാം യുദ്ധകാലത്തും കണ്ടപോലെ മറ്റു ചിലപ്പോള്‍ അത് വരെ സങ്കുചിതവും ആയിരുന്നു. എന്നാല്‍ ഈ തൊങ്ങലുകള്‍ ആകെത്തന്നെ ഇല്ലാതാക്കാനാണ് ഇന്ന് നവലിബറലിസം ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്; അവശേഷിച്ചിരുന്ന തുറന്ന മനഃസ്ഥിതികൂടി ഇല്ലാതാക്കാനാണ് ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. (വിരോധാഭാസമെന്നു പറയട്ടെ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ പാവനമായ മൂല്യങ്ങള്‍ എന്ന് എല്ലായ്പ്പോഴും ഉയര്‍ത്തിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിരുന്നവയാണത്.) നവലിബറല്‍ വ്യവസ്ഥയെ സംബന്ധിച്ച വിമര്‍ശനാത്മകമായ ആശയങ്ങളോട് സഹിഷ്ണുതയില്ലാത്ത എല്ലാ അക്കാദമിക് പദ്ധതികളും അടച്ചുപൂട്ടുന്നതിനാണ് ശ്രമം. സമഗ്രാധിപത്യ സ്വഭാവം ആര്‍ജിക്കുന്നു ചുരുക്കത്തില്‍ നവലിബറല്‍ മുതലാളിത്തം സമഗ്രാധിപത്യ സ്വഭാവം ആര്‍ജിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്-ആ പദത്തിന്റെ മൂല അര്‍ഥത്തില്‍തന്നെ. നവലിബറലിസത്തിന്റെ സമഗ്രമേധാവിത്വത്തെ ചോദ്യംചെയ്യുന്ന ഏത് ബൗദ്ധിക നീക്കത്തേയും പുറംതള്ളാനുള്ള ശ്രമമാണ് നടക്കുന്നത്. ഇത് ബോധപൂര്‍വം നടപ്പാക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതാവണമെന്നില്ല. മുതലാളിത്തം ആസൂത്രിതമായ ഒരു വ്യവസ്ഥയല്ലാത്തതിനാല്‍, അതിന്റെ സമഗ്രാധിപത്യത്തിനെതിരായി ഉയര്‍ന്നുവന്നേക്കാവുന്ന വെല്ലുവിളികളില്‍നിന്ന് അതിനെ സംരക്ഷിച്ചു നിര്‍ത്തുന്നതിനായി ബോധപൂര്‍വമായ ആസൂത്രണം നടത്തുന്നുവെന്ന് പറയാനാവില്ല. അത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സഹജസ്വഭാവമായ ചരക്കുവല്‍ക്കരണ പ്രക്രിയയുടെ ഫലമാവാനാണ് കൂടുതല്‍ സാധ്യത. നവലിബറല്‍ മുതലാളിത്തത്തിന്‍ കീഴില്‍ അതിന് കൂടുതല്‍ വലിയ ഉത്തേജനം ലഭിക്കുന്നുവെന്നുമാത്രം. ഈ ചരക്കുവല്‍ക്കരണം ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളേയും ആക്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നശീകരണാത്മകമായ തേരോട്ടത്തിനും മനുഷ്യത്വരഹിതമായ കൊള്ളകള്‍ക്കും എതിരായ പ്രതിഷേധമായി ഇക്കാലമത്രയും നിലകൊണ്ടിരുന്ന ബൗദ്ധികമായ ചെറുത്തുനില്‍പിനുനേരെപോലും വിമര്‍ശനാത്മകമായ ചിന്തയുടെ പിള്ളത്തൊട്ടിലായ അക്കാദമിക് മേഖലയ്ക്ക് നേരെപോലും, ഈ ആക്രമണം ഇന്ന് നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. നമ്മുടേതുപോലെയുള്ള സമൂഹങ്ങളിലെ വിമര്‍ശനാത്മകമായ ചിന്തയെ തകര്‍ക്കുന്നതിന് മറ്റൊരു അര്‍ഥതലം കൂടിയുണ്ട്-ഇത്തരം സമൂഹങ്ങള്‍ ഏറെക്കാലം ഫ്യൂഡലിസത്തിന്റെ ശാസനത്തിന്‍കീഴിലായിരുന്നു; ആ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് പറയത്തക്ക കോട്ടമൊന്നും വരുത്താതെ, അതിനുമേല്‍ പുതിയതായി ഉയര്‍ന്നുവന്നുകൊണ്ടിരുന്ന മുതലാളിത്തം അധ്യാരോപിക്കപ്പെടുകയാണുണ്ടായത്. എന്നാല്‍ ജാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഫ്യൂഡല്‍ വ്യവസ്ഥയുമായി ബൂര്‍ഷ്വാസി സന്ധിചെയ്യുന്നെങ്കിലും ബൂര്‍ഷ്വാ വിപ്ലവങ്ങളാല്‍ പ്രചരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ""സത്യം"", "സമത്വം"", ""സാഹോദര്യം"" തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങള്‍ (ജാതിയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഫ്യൂഡല്‍ വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന് മൗലികമായിത്തന്നെ വിരുദ്ധമാണ് ഈ ആശയങ്ങള്‍) നമ്മുടെ സാമൂഹ്യവും രാഷ്ട്രീയവുമായ ജീവിതത്തിലേക്ക് എന്തുതന്നെയായാലും പ്രവേശിക്കുകതന്നെ ചെയ്തു.

എല്ലാറ്റിനുമുപരിയായി ബൗദ്ധികമായ പ്രപഞ്ചത്തിലാണ് ഈ ആശയങ്ങള്‍ പോഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്. ഈ ബൗദ്ധിക പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാപനങ്ങളായിരുന്നുവല്ലോ, യൂണിവേഴ്സിറ്റികള്‍. വിപണിയില്‍ സ്വയം ഉയര്‍ത്തിക്കാണിക്കുന്നതൊഴിച്ചുള്ള എല്ലാ ആശയങ്ങളോടും ഉള്ള പ്രതിബദ്ധതയെ നിരുത്സാഹപ്പെടുത്തുന്നതും വിമര്‍ശനബോധത്തോടെയുള്ള ചിന്തയെ തകര്‍ക്കുന്നതുമായ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ചരക്കുവല്‍ക്കരണം, നവലിബറല്‍ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ മേധാവിത്വത്തിനെതിരായ സമരത്തെ ദുര്‍ബലപ്പെടുത്തുന്നുവെന്ന് മാത്രമല്ല, ജാതിപരമായ അടിച്ചമര്‍ത്തലും പുരുഷാധിപത്യപരമായ അടിച്ചമര്‍ത്തലും അടക്കമുള്ള എല്ലാ അടിച്ചമര്‍ത്തലുകള്‍ക്കെതിരായ സമരങ്ങളേയും ദുര്‍ബലപ്പെടുത്തുന്നു.

*
പ്രഭാത് പട്നായിക് ചിന്ത വാരിക

On the BJP’s Election Manifesto

THERE is nothing surprising about a party that believes itself to be riding the crest of an electoral wave by appearing to be all things to all persons, delaying the release of its election manifesto almost until the elections have actually started. Since a manifesto is supposed to state what a party specifically stands for, the fear is that any such explicit statement would break the spell.

But this fact also points to something else. A situation where a party can ride a wave by being all things to all persons, even without clearly specifying what it stands for, is one where unreason has overridden reason, where the projection of an individual as a “messiah” has overridden the need for theoretical articulation of positions, where there has been, to borrow a phrase from the Marxist philosopher Georg Lukacs, a “destruction of reason”. Whether or not such a situation prevails in India today, and it most certainly does not, the BJP believes that it does. It wishes to carry forward whatever tendency exists in contemporary India towards a “destruction of reason”. It is the harbinger of the kind of “irrationalism” that underlies fascism. As a communal-fascist party it wallows in such “irrationalism”. Not surprisingly, it almost did not come out with an election manifesto.

And the manifesto it has come out with, again not surprisingly, is brimming with platitudes. The differentia specifica it claims vis-a-vis other bourgeois parties is its promise of better “governance”, a term as meaningless and vacuous as any. Indeed it means all things to all persons. So in one sense the BJP’s manifesto adds little to its state of manifesto-less-ness. The usual culprits are there in its manifesto: the demand for a uniform civil code, plan to construct a Ram temple at Ayodhya, opposition to cow slaughter, and the like, though couched this time in somewhat more “modern” lingo (perhaps on the advice of its Public Relations managers). And there are sentences that mean precious little, like the one that promises that the BJP will "remove bottlenecks and missing links in all sectors, activities and services; focus on proper planning and execution for right outcomes; strive for scale and speed with futuristic vision; and build institutions for today and tomorrow."

PRO-CORPORATE THRUST

But even underlying these platitudes there is an unmistakable pro-corporate thrust which reflects the BJP’s new avatar. The BJP always had a communal agenda. The BJP also always had, in common with all bourgeois parties, an acquiescence with the neo-liberal agenda even when it talked about improving people’s lives. But this time there is an explicit pro-corporate thrust, which is the quid pro quo for corporate capital’s promotion of Modi.

The BJP, always a communal party, has now got the backing of the corporate-financial elite of the country as never before. There is thus an unprecedented alliance of corporate capital with communal-fascism, making a bid for power which is stronger than ever before in post-independence India. To be sure, international finance capital, though warming to this alliance (witness the British representative’s enthusiasm over Modi), is not yet fully persuaded by it, as is evident for instance from the London Economist’s editorial on him. But it does not take much for international finance capital, and imperialism generally, to throw its support behind a fascist outfit, despite initial reservations, if such an outfit demonstrates its strength on the ground. In Ukraine for instance a government, with several fascist ministers, has taken power by overthrowing a legitimately elected president, and by jettisoning a European Union-backed proposal for a peaceful resolution of the stand-off between the ousted president and his opponents; and yet the imperialist countries, including the EU, have simply thrown their weight behind this new government.

Of the numerous instances of deference to corporate interests in the BJP manifesto, I shall single out just three. The first relates to the Public-Private-Partnership model for building infrastructure, a typical World Bank idea promoted assiduously by the current deputy chairman of the Planning Commission, which, apart from being ethically questionable (economist Joseph Stiglitz had called it “private profiteering at government’s expense”), has been a miserable failure in terms of infrastructure promotion. And yet the BJP which makes much noise about infrastructure can think of no better way of ensuring infrastructure development than promoting PPP.

Though it uses another vacuous term “People-Public-Private-Partnerships” (PPPP) to hide this fact, it has simply taken over a shop-worn and failed UPA policy, and one whose domestic exponent is a person whom the last NDA government had removed from a responsible government position under pressure from the Swadeshi Jagaran Manch (of which nothing is heard these days).

There had been a time when JRD Tata had marched in public against communalism; but corporate capital has now “adjusted” to communal-fascism. Likewise there had been a time when elements within the BJP, under the influence of the RSS-backed Swadeshi Jagaran Manch, had expressed reservations towards some aspects of neo-liberal policies, notably the TRIPs agreement; but now the BJP, and its mentor the RSS, have thrown their lot with the corporate-financial elite and the neo-liberal policies it espouses. This mutual “adjustment” which underlies the corporate media’s projection of Modi as a modern-day “messiah”, and which explains the lavishness with which the Modi campaign is being run, is reflective paradoxically of the crisis of neo-liberalism in the country.

As far as the workers, agricultural labourers, peasants, and petty producers are concerned, neo-liberalism always spelled a crisis for them , even though, taking this phase as a whole, they may have been better off in some periods within it than in others. But this crisis has now spread to the urban middle class as well, sections of which had done well out of it (holding out the promise to other sections of the middle class that they too might become beneficiaries). The sharp decline in growth rate and hence in employment opportunities, including for the middle class, has alienated even this segment. To overcome this alienation, an attempt is being made to present the crisis not as a crisis of neo-liberalism but as a crisis of “governance”. It is being suggested that it is not neo-liberalism which is at fault but Manmohan Singh who has been at the helm: put somebody else at the helm, some person like Modi who can provide better “governance”, and the economic travails would be over.

There is a strong element of irony here. Till the other day Manmohan Singh was the darling of the corporate-financial elite. Now, like Ghasiram Kotwal in Vijay Tendulkar’s celebrated Marathi play, he is being unceremoniously dumped by the same corporate-financial elite, being made the scapegoat for the failure of neo-liberalism. And as for the Congress, since it can disown neither neo-liberalism, nor Manmohan Singh, it simply denies the crisis itself and insists on things being hunky-dory, which obviously lacks credibility with the people, reducing that party to its current sorry state.

The second instance of appeasing corporate interests relates to environment clearance. Much has been said of the “Gujarat model of development”, but what is scarcely ever mentioned is that Gujarat is the most polluted state in India. The Comprehensive Environmental Pollution Index (CEPI) for industrial clusters put Ankleswar’s industrial area at the top of the list of critically polluted areas in 2009. In 2011 and 2013, the Vapi industrial area in Gujarat was at the top of the list. The free run given to corporate capital in Gujarat in the name of “development” has meant turning a blind eye to the environmental pollution it generates. The BJP now wishes to replicate this at the national level.

What the manifesto states is: “Decision making on environmental clearances will be made transparent as well as time-bound” (emphasis in the original). Clearly the idea is to obtain speedy clearance rather than prevent environmental degradation. In fact the manifesto goes on to add: “Frame the environment laws in a manner that provides no scope for confusion and will lead to speedy clearance of proposals without delay”, which again suggests that clearance is more important than environmental protection.

Interestingly, the manifesto says that “performance review, social and environmental audit would be mandated for all government schemes and programmes”. But there is no suggestion of mandating similar social and environmental audit for private corporate schemes and programmes, which underscores the pro-corporate bias.

ENFEEBLING THE TRADE UNION MOVEMENT

The third instance relates to the introduction of “labour market flexibility”. For quite some time now there has been immense pressure from the World Bank and other such organisations as well as from the corporate-financial elite to introduce absolute freedom of hire and fire in Indian manufacturing industry. An immense amount of dishonest research has been funded by all these organisations to “prove” that India’s manufacturing growth has been held up because of lack of this freedom for the employers, which goes by the name of “labour market flexibility”; and intrepid researchers (of whom mercifully the country still has many) have had no problems in pointing out that these research findings have been completely bogus.

What is equally striking is that restrictions on the right to “sack”, which too are by no means absolute under present laws but only entail proper prior notice, apply to only about 4 percent of the work-force; and even the establishments employing them have been shifting to low-paid contract labour and to “outsourcing” to Victorian-era sweat-shops. And yet there is much hullabaloo that India has been “suffering” because of the absence of “labour market flexibility”.

The BJP manifesto promises “labour market flexibility”. There is however an issue of translation here. Just as the euphemism “labour market flexibility” is used to denote unrestricted right to sack employees, likewise the introduction of “labour market flexibility” is always referred to as “amending the outdated labour laws”. And lo and behold, the manifesto talks not just of undertaking “labour reforms” but of bringing together “all stakeholders to review our labour laws which are outdated, complicated and even contradictory”.

Under the same labour laws there has been manufacturing growth far in excess of what is happening today (which amounts to virtual stagnation). The obvious conclusion therefore is that it is not the labour laws but something else that accounts for the stagnation. But the BJP is out to please the corporate-financial elite and hence it must present it with the unrestricted freedom to retrench employees.

The question may be asked: if even the limited legal protection against retrenchment is available to only 4 percent of the workforce, those engaged in large factories, then why should it matter so much even to corporate capital? The answer lies in the fact that these large factories, unlike the sweat shops, are precisely the ones where the workers are still capable of some industrial action. The objective of amending labour laws therefore is not that it would stimulate any investment or growth (which in any case depend largely upon demand conditions), but that it would enfeeble the trade union movement. This is what corporate capital wants and the BJP is promising to deliver.

*
Prabhat Patnaik People's Democracy

On Wealth and Income Inequalities

IN the late nineteen sixties and the early nineteen seventies, an argument used to be put forward by theorists of Social Democracy that went as follows. In any society, wealth inequality is always greater than income inequality; but if this income inequality is curtailed, then that ipso facto has the effect of curtailing wealth inequality as well, and that too quite substantially. Hence it is not necessary to actually nationalise private property and institute social ownership of the means of production; all that is required is the use of taxes and subsidies to reduce income inequality, and over time wealth inequality will automatically come down and even get completely eliminated, as would income inequality itself (assuming that labour is homogeneous and all workers are equally thrifty).

The proposition that wealth inequality is always greater than income inequality is indisputable for all societies characterised by class antagonism. This is because the workers, who own no assets, nonetheless have to be paid a subsistence wage (which is also true of corresponding social categories in all pre-capitalist societies based on class exploitation). If, for instance, there is a total capital stock of 100 (consisting, for simplicity, entirely of fixed capital), which yields an output of 40 (assuming, again for simplicity, that there is full capacity utilisation) by employing 20 labourers, each of whom has to be paid a subsistence wage of 1 unit, then the income ratio between the workers and the capitalists is 20:20, while the asset or wealth ratio is 0: 100. Hence greater inequality in wealth than in income is a feature of all societies based on class exploitation.

SOCIAL DEMOCRATIC ARGUMENT

But the social democratic argument stated that if income inequalities are large and the workers barely eke out a subsistence, then they would be consuming their entire wage bill and saving nothing, while if these inequalities are kept low then they get a bit more than bare subsistence and start “saving”. “Saving” by definition, however, constitutes addition to wealth, so that once they start saving they begin to own assets and hence get an income from wealth in addition to their income from work. If their saving ratio out of this composite income, consisting of both income from wealth and income from work, is high enough, and not too much lower than that of the capitalists, then their wealth ownership grows at a faster rate than that of the capitalists proper (who do no work), in which case the workers in effect become capitalists over time, and the social divide between the two classes disappears, together with all wealth and income inequality (assuming homogeneous labour and equal thriftiness among all workers).

Let us clarify the argument using the numerical example already given above. Let us assume that the share of wages in total output remains unchanged at 50 percent as in the above example. But the workers save 40 percent of their income while the capitalists proper save 60 percent. Then if 100 was the capital stock to start with, it becomes 120 in the next period, with capitalists’ saving being 12 (60 percent of their income of 20) and workers’ saving being 8 (40 percent of their income of 20). The output from this capital stock of 120 in the second period will be 48, of which the wages will be half, i.e., 24, and profits will be 24.

The workers’ income however will now include some profit income as well: since they own 8 capital stock out of 120 (i.e. 1/15), their profit income will be 24/15 or 1.6; and their total income will be 24 (their income from work) plus 1.6 (their income from property), which is 25.6. The capitalists’ income will be 24 (total profits) minus 1.6 (profits going to the workers), which is 22.4. If they save the same ratios of their respective incomes as before, then the workers’ savings in this second period will be 40 percent of 25.6, which is 10.24 while the capitalists’ savings will be 60 percent of 22.4, which is 13.44.

Let us see what this implies. The workers’ savings increase from 8 in the first period to 10.24 in the second, i.e., by 28 percent. The capitalists’ savings increase from 12 in the first period to 13.44 in the second, i.e., by 12 percent. Since savings constitute additions to wealth, it means that the workers are adding to their wealth at a faster rate than the capitalists; and if this keeps happening, then over time the workers will keep increasing their share of capital stock and the capitalists will progressively dwindle into insignificance, which will constitute a “bloodless” silent revolution in the capitalist system. (The recognition of this basic logic was first expressed in a joint paper by two American economists, Paul Samuelson and Franco Modigliani, each of whom went on to win the Nobel Prize in economics, though not for this paper).

All that is required for this “bloodless” silent revolution therefore is that income redistribution through fiscal means should occur to the extent required to enable the workers to have a high enough savings-ratio compared to the capitalists. Social democracy which in the immediate post-war period had successfully undertaken measures to reduce income inequality was sanguine that it was effecting this silent revolution. And to be fair, it was not just the Social Democrats who were taken in by this argument. Since its logic was impeccable within the context in which it was propounded, and since the context itself was not too far-fetched in the post-war setting, it had a surreptitious appeal even to socialists who otherwise argued publicly for social ownership of the means of production.

LACUNAE OVERLOOKED

In that post-war setting, the obvious lacunae in the argument got overlooked. The first such lacuna is the absence of any recognition of deficiency of aggregate demand. In the above example for instance we assumed full capacity utilisation all along, which presumes that the production of full capacity output never gets thwarted by any shortage of aggregate demand. If it did get thwarted, then there would be an increase in unemployment and unutilised capacity, which would mean that the workers’ income would shrink, forcing them to live at bare subsistence where their entire income got consumed, negating the very assumption underlying the social democratic argument. But this lacuna was ignored because in the post-war setting, the policy of “demand management” by the State in capitalist economies more or less ensured that the problem of deficiency of aggregate demand was kept at bay.

The second obvious objection to the argument is the belief in the persistence of a bourgeois State that pursues social democratic policies, not only of “demand management” but of reducing income inequalities through fiscal means. And again in the post-war setting where the correlation of class forces was such that even a formal change of government from labour or social democratic parties to conservative parties, appeared incapable of overturning such policies, the assumption of “social-democratic-policies-in-perpetuity” did not seem far-fetched.

The third objection was in fact linked to the first two. Capitalism being a “spontaneous system” which has its own immanent tendencies, no particular correlation of class forces remains frozen for ever. One basic immanent tendency under capitalism is centralisation of capital, or the coming together of capital in larger and larger blocs, which in turn produces a tendency for capital to become “globalised”. The pressure for “globalisation” gathered momentum in the sixties and European governments, including social democratic governments, willy-nilly had to lift controls over cross border flows of capital, especially in the form of finance. Though such lifting was cautious to start with, it further strengthened “globalisation of capital” and hence further demands that the State, which continued to remain a nation-State, should abandon the role imposed upon it in the heyday of social democracy, and should concern itself above all with promoting the interests of globalised finance capital.

NEO-LIBERAL PARADIGM

Even though the actual shift away from the social democratic paradigm to the “neo-liberal” paradigm (where the State is pre-eminently concerned with appeasing globalised finance capital) occurred during the rule of Margaret Thatcher in Britain and Ronald Reagan in the USA, social democracy had no answer to the basic conundrum of how a nation-State could remain committed to Keynesian “demand management” and redistributive fiscal policies, when the capital confronting it was globalised and could simply move to other locations if its “confidence” got dented by such intransigence on the part of the State.

As a result of the shift in policies, Keynesian “demand management” was abandoned, resulting in higher average levels of unemployment in the capitalist economies in the period after the mid-seventies than in the preceding post-war years; it also meant that booms in capitalist economies got associated with the formation of “bubbles” whose collapse inevitably brought in slumps of the sort we are witnessing now. In addition the shift entailed a weakening of trade unions and hence of the bargaining power of the workers; a rolling back, in varying degrees, of the Welfare State; and substantial tax concessions to the rich; all of which, far from reducing or even stabilising the level of income inequality, actually widened income inequality quite significantly.

In fact, Joseph Stiglitz argues that an average American worker earns less in real terms today than 45 years ago, and that American men without a university degree earn 40 percent less than four decades ago. On the other side, the top one percent of the American population take home 22 percent of the nation’s income; and the top 0.1 percent take home a staggering 11 percent of the nation’s income. (All figures are taken from Graham Peebles’ article in Truthout January 21, 2014). The recent crisis has only worsened this inequality. And it is not surprising that wealth inequalities too have widened quite dramatically. At present the richest two percent of the world’s population own 51 percent of the world’s assets!

Faced with these figures, many progressive economists and agencies like the UNICEF have been demanding a redistribution of resources from the world’s privileged to the world’s deprived. While the sentiments behind these demands are laudable, to believe that it can be done without overthrowing the system that reproduces this inequality in an accentuated manner, is naïve. The end of the social democratic dream, that the State can be used even within the capitalist system to bring in redistributive measures that would ultimately alter the system itself through a silent revolution, only underscores the fact that even the preservation of whatever limited “gains” are made by the people within the system requires an intensification and a widening of class struggle against the system. The maintenance of such “gains” cannot simply be taken for granted and mathematically extrapolated to a limit point entailing a withering away of capitalism.

Capitalism does not wither away as a result of social democratic redistributivism; on the contrary it has forced a withering away of social democracy itself. It needs to be consciously overthrown.          

*
Prabhat Patnaik People's Democracy

The Indispensability of Marxism

WE have been hearing of late remarks like “We do not believe in ‘Isms’” and “Divisions between the Left and the Right are things of the past”. Since these remarks emanate from quarters that supposedly strike a chord with the contemporary youth, they deserve to be taken seriously. Besides, they constitute part of an intellectual tradition that has been recently in vogue, which holds that all “grand narratives”, of which Marxism is a classic example, are passé.

Is it true that with the collapse of the Soviet Union which had launched the socialist project in practice, and hence marked the realisation of the “grand narrative” of Marxism, humanity has moved beyond the era of “grand narratives” altogether?

Answering this question by pointing to the pervasive presence of poverty, malnutrition and misery in our midst will not do. Several NGOs too are concerned with poverty and hunger and have devoted themselves to their eradication. So, why should the socialist project acquire relevance because of the sheer existence of these phenomena?

One could go further. Within capitalism itself in our own country, indeed within neo-liberal capitalism, we have seen the enactment of legislations guaranteeing rural employment and providing food security; and nobody can possibly argue that the MGNREGS has made no difference to rural labourers, or that the food security legislation would make no perceptible difference to the hungry. Then why can’t such measures be extended to other spheres, and implemented with greater honesty, even within the existing capitalist system, which can happen if “corruption” is eliminated through the efforts of “civil society” organisations and their off-shoot political outfits, making any project for transcending this system unnecessary?

NO ALTERNATIVE TO SOCIALISM

The case for socialism, it should also be noted, rests not just on the claim that it is a better or a more desirable system than capitalism. It derives from the argument that there is no alternative to socialism if mankind is to have a future, if it is to survive in peace, dignity and freedom. Lenin had underscored this argument when he had said that the First World War, which formed the background to the Bolshevik Revolution, had given the proletarians in Europe the choice between killing fellow workers across the trenches and turning their guns against the system that forced them to do so. Rosa Luxemburg had underscored this argument when she had said pithily that the choice before mankind was between socialism and barbarism.

Marxism provides the theoretical basis for the argument that there is no alternative to socialism if mankind is to escape the fate of barbarism. This theory has to be judged on its scientific validity, and not by whether it happens to be fashionable at a particular time. In short, there is no escape from Marxism if it is valid. Since Marxism is above all an analysis of capitalism, if it is valid then its validity remains unimpaired as long as capitalism exists.

Putting it differently, there are certain theories which have the characteristic that they can become passe only when the projects that flow out of them have got realised. They can get transcended only by getting realised. They exhaust their life-span only when the conjuncture that gave rise to them ceases to exist, through the very  realisation of the agenda they generate for altering that conjuncture. Hence the real question relates to the validity of Marxism’s comprehension of capitalism. If it is valid, then as long as capitalism exists Marxism cannot get transcended.

The basic proposition advanced by Marxism is that the misery, the degradation, the poverty we observe around us is not despite capitalism, not the result of insensitivity or callousness on the part of the capitalists and the rich; it is produced by capitalism itself. This is not to say that poverty and misery did not exist earlier, in pre-capitalist societies; but capitalism imposes upon all these societies its own sui generis form of poverty and misery, characterised by insecurity, helplessness and individual alienation. And it does so even as it develops productive forces phenomenally.

A surplus is extracted by the capitalists not through physical coercion as under feudalism but through the indirect coercion of the market, where the existence of a “reserve army of labour” holds the fear of the “sack” hanging over the heads of the workers. Capitalism cannot do without a reserve army of labour, i.e., a mass of unemployed, semi-employed and under-employed workers, into whose ranks any employed worker who happens to become recalcitrant can be thrown at any time.

This reserve army itself is a repository of poverty, degradation and misery; in addition it helps to keep down the wages of the employed workers to a bare subsistence level. This means that the significant developments in labour productivity that come about under this system only raise the share of the surplus value in output, and generate large and growing income inequalities.

The reserve army, far from getting exhausted or shrinking relative to the population, is continuously replenished, apart from via the natural growth of the work-force, by dispossessed petty producers whose economy is destroyed by the encroachment of capitalism; by dispossessed small capitalists whom large capital is continuously in the process of eliminating (a part of “centralisation” of capital); and by workers thrown out of employment because of technological progress.

To be sure, if perchance the size of the reserve army comes down, then the pace of accumulation itself slackens, causing an “automatic” replenishment of the reserve army. But such occurrences are rare, especially in societies like ours (where the possibility of large scale emigration to the outside world hardly exists). On the contrary, the size of the reserve army, i.e., the mass of unemployed, semi-employed and under-employed workers, keeps rising relative to the population in societies like ours, reproducing on an expanding scale the relative magnitude of absolute poverty in total population.

All this is well-known and repeating it should be superfluous; but it becomes necessary because of the current fashion of closing one’s eyes to it. Economic historians have been at pains to point out that the roots of mass poverty in our country can be traced to the impact of colonialism in causing “deindustrialisation” among pre-capitalist producers and inflicting upon them a “drain” of resources. Poverty, caused by the extraction of surplus by feudal lords at low levels of productivity, existed before. But the substantial increase in its size, and the change in its nature, from one associated with low levels of development of productive forces within the old system, to one marked by insecurity arising from being chained to an impersonal market, were the peculiar results of capitalist colonialism.

While the days of colonialism are over, capitalism today reproduces within the country the same logic of destruction of petty production, the same expansion of the army of unemployed, semi-employed and under-employed mass, the same enchaining of the employed workers to a bare subsistence level even in the midst of significant increases in labour productivity, and hence the same increase in income inequalities, as had happened in the colonial period taking the metropolis and the colonies together. And it does so while super-imposing itself, and modifying for its own purposes, all the oppressive features of the pre-existing society, such as the caste-system, the exploitation of tribal people, and patriarchy.

NO PERMANENTLY ACHIEVED “REFORMS” UNDER CAPITALISM

But, it may be argued, no matter what the spontaneous tendencies of capitalism, surely the State can intervene to ensure that the enormous development of the productive forces that capitalism brings about can be utilised at least in part for raising the standard of living of the people at large. This can happen of course, but only in the face of a strong movement of the people. The spontaneous tendencies of capitalism in unleashing growing inequality and distress can be restricted, and even partly reversed, as had happened in the post-war period, if there is strong popular resistance.

But, when this happens, capitalism also spontaneously attempts to circumvent this resistance through centralisation of capital, by getting organised into larger and larger blocs and hence going “global”, i.e., by enlarging the terrain over which it operates, so that it escapes the encirclement enforced by popular resistance. Hence, even retaining the level of “reforms” extracted from capitalism requires that popular resistance itself must keep expanding its scope.

There are thus no permanently achieved “reforms” under capitalism, if perchance some “reforms” are achieved. (Even such “reforms” are often achieved at the expense of other segments of the people, either at home or abroad). There is only a permanent class struggle, of “body against body” as Marx had put it, in which each combatant must keep raising the scope of its operation. The capitalists do so spontaneously; the proletariat must do so consciously.

This dialectic can only come to an end, and the achievements of the “reforms” put on a permanent basis (though they would get hugely surpassed) only when the system itself is transcended. “Reforms” in short can only be an episode in the dialectics of class struggle. They do not constitute permanent achievements, whose scope can be expanded gradually over time to build a humane society within the capitalist system.

This dream of building a humane society within capitalism is what had informed the weltanschaung of John Maynard Keynes and  the post-war European social democratic movement. The achievements it had made within the capitalist system are today being reversed before our very eyes. The inequality in income and wealth over the world as a whole, and even within the advanced countries (and India as well), is growing rapidly and has reached an unprecedented level. In India itself poverty and malnutrition today are comparable to those of the years just preceding the Second World War. The world economy remains submerged in a crisis unprecedented in its scale since the Great Depression of the 1930s. All these prima facie constitute a vindication of Marxism.

One can of course debate this proposition, but only by providing some alternative explanation for these phenomena. But merely to say in the midst of these phenomena that “All Isms are passé” displays a contempt for facts.

Such cavalier dismissals however are nothing new for Marxism. It has seen, and survived, numerous attempts to relegate it to the dustbin of history. As early as 1896, Eugen von Bohm-Bawerk, a renowned bourgeois economist from Austria, had written in his book Karl Marx and the Close of his System: “The Marxist system has no abiding future.” Ironically, the Bolshevik Revolution happened a mere twenty-one years after that!

*
Prabhat Patnaik People's Democracy

പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസും മുതലാളിത്തവും

ലോകത്തില്‍ ഇന്ന് നിലനില്‍ക്കുന്ന അനീതിനിറഞ്ഞ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയെ അതിനിശിതമായി വിമര്‍ശിച്ചുകൊണ്ട് പോപ്പ് എഴുതിയ 84 പേജുള്ള ഒരു രേഖ, 2013 നവംബര്‍ 25ന് വത്തിക്കാന്‍ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയുണ്ടായി. മനുഷ്യജീവന്റെ വില സംരക്ഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ""കൊല്ലരുത്"" എന്ന് ""കല്‍പന"" അനുശാസിക്കുന്നതുപോലെതന്നെ പാവങ്ങളെ ഒഴിവാക്കുകയും അസമത്വം വളര്‍ത്തുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു സമ്പദ്വ്യവസ്ഥ "പാടില്ല" എന്ന "കല്‍പന"യും ഉണ്ടാവണം എന്ന് ആ രേഖയില്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

വിപണികളുടെ പരമമായ സ്വേച്ഛാധിപത്യത്തേയും ധനപരമായ ഊഹക്കച്ചവടത്തേയും തള്ളിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ടും അസമത്വത്തിന് കാരണമായ ഘടനയെ ആക്രമിച്ചുകൊണ്ടും ദരിദ്രരുടെ പ്രശ്നങ്ങള്‍ മൗലികമായി പരിഹരിക്കാത്തിടത്തോളംകാലം ലോകത്തെസംബന്ധിച്ച പ്രശ്നത്തിന് ആ അര്‍ഥത്തില്‍ ഒരു പ്രശ്നത്തിനുപോലും, പരിഹാരം കാണാന്‍ കഴിയില്ല എന്നും ആ രേഖയില്‍ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അന്തസ്സുള്ള ജോലിയും വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ പരിരക്ഷയും ഉറപ്പുവരുത്തണമെന്ന് ഭരണകൂടങ്ങളോട് ആവശ്യപ്പെടുന്ന ആ ലഘുലേഖ, പണത്തെ വിഗ്രഹവല്‍ക്കരിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയെ ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അമേരിക്കയിലും യൂറോപ്പിലും ആ രേഖ, അങ്കലാപ്പിന് ഇടയാക്കിയതിലും പോപ്പ് മാര്‍ക്സിസ്റ്റ് ആയിക്കഴിഞ്ഞോ എന്ന് അമേരിക്കന്‍ മാധ്യമങ്ങള്‍ സംശയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതിലും, അത്ഭുതത്തിനവകാശമില്ലല്ലോ. പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസ് മാര്‍ക്സിസ്റ്റ് ആയി മാറുകയാണെങ്കില്‍ അത് പത്രങ്ങളില്‍ ആശ്ചര്യകരമായ തലവാചകത്തിന് ഇടയാക്കുമെങ്കിലും പള്ളിയുടെ നേതാക്കന്മാര്‍ക്ക് അങ്ങനെ തോന്നാനിടയില്ല എന്നുവരെ ഹെലന്‍ഹോണ്‍ "അറ്റ്ലാന്റിക്കി"ല്‍ എഴുതുന്നു. കത്തോലിക്കാ പള്ളിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇതൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യതിയാനംതന്നെയാണ്. കാരണം ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിലെ മഹാവിപത്താണ് മാര്‍ക്സിസം എന്നാണ് പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസിന്റെ മുന്‍ഗാമിയായ ബെനഡിക്ട് പതിനാറാമന്‍ പറഞ്ഞിരുന്നത്.

ആഡംബരപൂര്‍ണമായ ജീവിതശൈലിയുടെപേരില്‍, വത്തിക്കാന്‍ പലപ്പോഴും വിമര്‍ശിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. ദരിദ്രരായ മഹാ ഭൂരിപക്ഷത്തെ സാമ്പത്തികമായി ഒഴിവാക്കിനിര്‍ത്തുന്ന കാര്യം ഊന്നിപ്പറയുന്ന ഫ്രാന്‍സിസിന്റെ പ്രഖ്യാപനം അതിന് വിരുദ്ധമാണെന്ന് മാത്രമല്ല, ഇങ്ങനെ ഒഴിവാക്കപ്പെടുന്നത് ഘടനാപരമായ കാരണത്താലാണ് എന്നും വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ട്. സമകാലിക മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അവിഭാജ്യഘടകങ്ങളായ ""വിപണികളുടെ സേച്ഛാധിപത്യ""ത്തേയും ""ധനപരമായ ഊഹക്കച്ചവടത്തേ""യും കുറിച്ച് അദ്ദേഹം പ്രത്യേകിച്ചും സൂചിപ്പിക്കുന്നുമുണ്ട്. ദാരിദ്ര്യത്തെ സംബന്ധിച്ച് ഇത്തരം കേന്ദ്രങ്ങളില്‍നിന്ന് ആശങ്കയുയര്‍ന്നുവരുന്നത് സാധാരണമല്ലെങ്കിലും അത് വിഷമകരമൊന്നുമല്ല. എന്നാല്‍ ദാരിദ്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് എന്തെങ്കിലും ചെയ്യണമെന്ന് ഗവണ്‍മെന്റുകളോട് ഉപദേശിക്കുന്നതോടുകൂടി അത്തരം ഉല്‍ക്കണ്ഠകള്‍ അവസാനിക്കാറാണ് പതിവ്. ഇത്തരം പ്രശ്നങ്ങളില്‍ ഗവണ്‍മെന്റുകള്‍ ശ്രദ്ധചെലുത്തുകയാണെങ്കില്‍. അലസതയും അഴിമതിയും ഇല്ലാതാക്കുകയാണെങ്കില്‍, ദാരിദ്ര്യം ഇല്ലാതാക്കാന്‍ അവയ്ക്ക് കഴിയും എന്നതാണ് അതിനുപിന്നിലുള്ള അനുമാനം. എന്നാല്‍ പോപ്പിന്റെ കുറിപ്പ്, അതിനുമപ്പുറം പോകുന്നുവെന്നതാണ് ശ്രദ്ധേയം. സ്വതന്ത്ര വിപണിയേയും ധനപരമായ ഊഹക്കച്ചവടത്തേയും വിമര്‍ശിക്കുന്നതുവഴി അദ്ദേഹം, ദാരിദ്ര്യം എന്ന യാഥാര്‍തഥ്യത്തിനുമുന്നില്‍ ഭരണകൂടം കണ്‍തുറന്നാല്‍ മാത്രം പോര, മറിച്ച് സാമ്പത്തികവാഴ്ചയില്‍ത്തന്നെ ഒരു മാറ്റം വരുത്തണം എന്ന ആവശ്യകത മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

ശ്രദ്ധേയമായ സംഭവവികാസം

ഇടതുപക്ഷം ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് ഇതുതന്നെയാണ്. എന്നാല്‍ മുതലാളിത്തത്തെത്തന്നെ മറികടക്കാതെ, സമകാലീന മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അവശ്യ സ്വഭാവ സവിശേഷതകളെ മറികടക്കാന്‍ കഴിയില്ല എന്ന അഭിപ്രായമാണ് ഇടതുപക്ഷത്തിനുള്ളത്. അന്തര്‍ലീനമായ സ്വന്തം പ്രവണതകളുടെ ഭാരത്തിന്‍കീഴില്‍ സ്വയം ചാലകശേഷിയുള്ള മുതലാളിത്തം, ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിലെ സവിശേഷതകളോടുകൂടിയ മുതലാളിത്തത്തിലേക്ക് വളര്‍ന്നുവരികയാണുണ്ടായത്. ധനപരമായ ഊഹക്കച്ചവടം സമകാലീന മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സവിശേഷതയാണ്; അത് പുറമേനിന്ന് ഉണ്ടായതല്ല; അത് മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സഹജമായ അന്തഃസത്തതന്നെയാണ്. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ അനിവാര്യ സവിശേഷതയായ ഇതിനെ ഒഴിവാക്കുന്നതിനുള്ള ഏതു ശ്രമത്തേയും മുതലാളിത്തം ശക്തിയായി ചെറുക്കുകതന്നെ ചെയ്യും. അതിനാല്‍ അതിനെ ഇല്ലാതാക്കണമെങ്കില്‍ സോഷ്യലിസത്തിലേക്കുള്ള പരിവര്‍ത്തനംതന്നെ സംഭവിക്കണം. മുതലാളിത്തത്തെ മറികടക്കുന്നതിനെപ്പറ്റി പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസ് പറയുന്നില്ലെങ്കിലും, മുതലാളിത്തത്തെ സംബന്ധിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിമര്‍ശനം (സമകാലീന ലോകത്തിലെ അതിന്റെ സവിശേഷതകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിമര്‍ശനമെങ്കിലും) ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ വിമര്‍ശനത്തോട്, പ്രകടമായിത്തന്നെ സമാനമായി തീരുന്നുണ്ട്. ഇതൊരു പ്രധാനപ്പെട്ട സംഭവവികാസംതന്നെയാണ്.

മൂന്നാംലോകത്തില്‍നിന്നുള്ള ആദ്യത്തെ പോപ്പാണ് ഫ്രാന്‍സിസ് എന്നത് യാദൃച്ഛികമല്ല. അദ്ദേഹം അര്‍ജന്റീനക്കാരനാണ്; ""വിമോചന ദൈവശാസ്ത്ര""ത്തിന്റെ വളര്‍ച്ചയ്ക്ക് സാക്ഷ്യംവഹിച്ച വന്‍കരയില്‍നിന്നാണ് അദ്ദേഹം വരുന്നത്. യൂറോപ്യന്‍ വംശജരായ പുരോഹിതന്മാര്‍ക്കായിരുന്നു ഇതുവരെ വത്തിക്കാനില്‍ മേധാവിത്വം; അവരില്‍നിന്നു മാത്രമാണ് പോപ്പുമാര്‍ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. മൂന്നാംലോക രാജ്യങ്ങളിലെ ദരിദ്രര്‍ക്കിടയില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചുവന്ന പുരോഹിതന്മാര്‍ വളര്‍ത്തിക്കൊണ്ടുവന്നതും, മരണാനന്തരമുള്ള മോചനത്തിനുവേണ്ടി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നതിനുപകരം ഇഹലോകത്തില്‍ത്തന്നെ ദരിദ്രരുടെ നില മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിനുവേണ്ടി പള്ളി എന്തെങ്കിലും ചെയ്യണമെന്ന് താല്‍പര്യപ്പെടുന്നതുമായ ""വിമോചന ദൈവശാസ്ത്ര""ത്തോട് അവര്‍ക്ക് അസുഖകരമായ ബന്ധമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. മാര്‍ക്സിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്താല്‍ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട ലാറ്റിനമേരിക്കന്‍ പുരോഹിതരില്‍ പലര്‍ക്കും ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ സൈനിക സേച്ഛാധിപത്യ ഭരണങ്ങളുടെ അടിച്ചമര്‍ത്തലിനെ നേരിടേണ്ടിവന്നിട്ടുണ്ട്; അത്തരം ഭരണങ്ങളോട് അവര്‍ ശത്രുതയിലായിരുന്നുതാനും. ചില പുരോഹിതന്മാരാകട്ടെ, ഗറില്ലാ സമരങ്ങളില്‍ പങ്കെടുക്കുകപോലുമുണ്ടായിട്ടുണ്ട്. അത്തരം പുരോഹിതന്മാരില്‍ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരാളായിരുന്നു, ഫാദര്‍ മിഗ്വല്‍ ബോക്മാന്‍ 1977 ഒക്ടോബറില്‍ നിക്കരാഗ്വയിലെ സാന്ദിനിസ്റ്റുകളോട് ചേര്‍ന്ന അദ്ദേഹം, 1979ല്‍ സാന്ദിനിസ്റ്റയുടെ വിജയത്തെതുടര്‍ന്ന് ഡാനിയല്‍ ഒര്‍ട്ടേഗയുടെ മന്ത്രിസഭയില്‍ വിദേശകാര്യമന്ത്രിയായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. ഒരു രാഷ്ട്രീയ പദവി സ്വീകരിച്ചതിന് 1980ല്‍ പോപ്പ് ജോണ്‍പോള്‍ രണ്ടാമന്‍ അദ്ദേഹത്തെ കത്തോലിക്കാപള്ളിയില്‍നിന്ന് പുറത്താക്കി; എന്നാല്‍ അദ്ദേഹം നിക്കരാഗ്വായുടെ വിദേശകാര്യമന്ത്രിയായി 1990വരെ തുടര്‍ന്നു. 2008ല്‍ ആഗോള സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടകാലത്ത്, അദ്ദേഹം ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ജനറല്‍ അസംബ്ലിയുടെ പ്രസിഡണ്ടായിരുന്നു. ഈ സന്ദര്‍ഭം ഉപയോഗപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിന്‍കീഴില്‍, ലോകത്തിലെ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളുടെയും പങ്കാളിത്തത്തോടുകൂടിയ തുല്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഒരു പുതിയ ആഗോള സാമ്പത്തികക്രമം കെട്ടിപ്പടുക്കുന്നതിനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമം വളരെ ശ്രദ്ധേയമായിരുന്നു. ഒരുപിടി സമ്പന്ന രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ അധ്യക്ഷതയിലുള്ള (അവര്‍ ഏതാനും ചില രാഷ്ട്രങ്ങളെക്കൂടി ഒപ്പം ചേര്‍ത്ത് ജി-20 എന്ന സഖ്യംഉണ്ടാക്കി). നിലവിലുള്ള സാമ്പത്തിക ക്രമത്തിനുപകരം പുതിയ ക്രമത്തെ കൊണ്ടുവരുന്നതിനുള്ള ഈ പരിശ്രമം, സമ്പന്ന രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ മേധാവിത്വത്തിനുനേര്‍ക്കുള്ള ഒരു വെല്ലുവിളിതന്നെയായിരുന്നു.

മറ്റൊരു പ്രമുഖവിമോചന ദൈവശാസ്ത്ര പ്രവര്‍ത്തകനായിരുന്നു പെറുവിലെ ഫാദര്‍ ഗുസ്താവോ ഗുട്ടിറെസ്. കടുത്ത ദാരിദ്ര്യത്തില്‍ വളര്‍ന്നുവന്ന അദ്ദേഹം മാര്‍ക്സിന്റെ ആദര്‍ശങ്ങളില്‍ ആകൃഷ്ടനായി. ഇത്രനാളും വത്തിക്കാന്‍ അദ്ദേഹത്തെ അകറ്റിനിര്‍ത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു. എന്നാല്‍ പുതിയ പോപ്പുമായി അദ്ദേഹം സെപ്തംബറില്‍ കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തി. ""ഏറെക്കാലം അകറ്റിനിര്‍ത്തപ്പെട്ടിരുന്ന (യൂറോപ്പിലെങ്കിലും) വിമോചന ദൈവശാസ്ത്രത്തിന് ലാറ്റിനമേരിക്കന്‍ പോപ്പ് സ്ഥാനമേറ്റനിലയ്ക്ക് ഇനിയും നിഴലില്‍ കഴിയാന്‍ സാധ്യമല്ല"" എന്ന് സമര്‍ത്ഥിക്കുന്ന ഒരു ലേഖനം അദ്ദേഹം വത്തിക്കാന്‍ പത്രത്തില്‍ എഴുതിയതിനോടൊപ്പമാണ് ഈ കൂടിക്കാഴ്ച നടന്നത്. ഒരു ലാറ്റിനമേരിക്കന്‍ പുരോഹിതന്‍ പോപ്പായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടതോടുകൂടി ലാറ്റിനമേരിക്കയിലെ ചലനങ്ങള്‍ വത്തിക്കാനിലും എത്തിച്ചേര്‍ന്നിരിക്കുന്നു.

സമകാലീന മുതലാളിത്തത്തിന്‍കീഴിലെ (അതായത് അന്താരാഷ്ട്ര ധനമൂലധനത്തിന്റെ മേധാവിത്വത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിലുള്ള മുതലാളിത്തം) യാഥാര്‍ഥ്യത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ് ഈ ചലനങ്ങളെല്ലാം. രണ്ടാം ലോക യുദ്ധാനന്തര കാലഘട്ടത്തില്‍ കോളണികള്‍ ഇല്ലാതായിക്കൊണ്ടിരുന്നു; തൊഴിലവസരം വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി മുതലാളിത്തം, കെയിന്‍സിന്റെ ഡിമാന്റ് മാനേജ്മെന്റ് നടപടികള്‍ സ്വീകരിച്ചു; അതിന്റെ ഫലമായി ഉയര്‍ന്ന ഉല്‍പാദന വളര്‍ച്ചയുണ്ടായി; തൊഴിലാളികളുടെ ഉല്‍പാദനക്ഷമത വര്‍ദ്ധിച്ചു; വികസിത മുതലാളിത്ത രാജ്യങ്ങളില്‍ ഉയര്‍ന്ന നിരക്കിലുള്ള യഥാര്‍ഥ വേതനവളര്‍ച്ചയും ഉണ്ടായി. അതിന്റെ ഫലമായി ദാരിദ്ര്യത്തെ സഹജമായി ജനിപ്പിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥയല്ല മുതലാളിത്തം എന്നും ഇനി അഥവാ അസമത്വം വര്‍ധിക്കുന്നുവെങ്കില്‍ത്തന്നെ, ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ ഇടപെടലിലൂടെ അത് ഇല്ലാതാക്കാന്‍ കഴിയും എന്നും കേവലമായ ദാരിദ്ര്യത്തില്‍ അത് വര്‍ദ്ധനയൊന്നും ഉണ്ടാക്കാന്‍ പോകുന്നില്ല എന്നുമുള്ള ധാരണയും ഉണ്ടായി. കൊളോണിയലിസത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തില്‍ മൂന്നാംലോക രാജ്യങ്ങളില്‍ എത്രയോ വര്‍ഷങ്ങളായി കടുത്ത ദാരിദ്യം വര്‍ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയായിരുന്നു എന്ന വസ്തുത, രണ്ടാംലോക യുദ്ധാനന്തരമുണ്ടായ, ""പരിഷ്കരിച്ച മുതലാളിത്ത""ത്തെ സംബന്ധിച്ച കോലാഹലത്തിനിടയില്‍ വിസ്മരിക്കപ്പെട്ടു. (ഉദാഹരണത്തിന് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തില്‍ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയിലെ പ്രതിവര്‍ഷ ആളോഹരി ഭക്ഷ്യധാന്യ ലഭ്യത ഏതാണ്ട് 200 കിലോഗ്രം ആയിരുന്നത് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിക്കുന്ന സന്ദര്‍ഭമായപ്പോഴേക്ക് 136 കിലോഗ്രാം ആയി കുറഞ്ഞിരുന്നു).

ധനമൂലധനം പിന്‍വാങ്ങിത്തുടങ്ങിയ അത്യസാധാരണമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഉല്‍പന്നമായിരുന്ന ആ കാലഘട്ടം; കിഴുക്കാംതൂക്കായ ഒരു മാര്‍ഗത്തിന്റെ ഒത്തമുകളില്‍ ഇരിക്കുന്ന അവസ്ഥ; ആഗോള സോഷ്യലിസ്റ്റ് വിപ്ലവം ഉണ്ടായേക്കുമോ എന്ന ഭീഷണി ലോകത്തെയാകെ വിഴുങ്ങിയ കാലഘട്ടം; അതിനാല്‍ മുതലാളിത്തത്തിന്റെ നിലനില്‍പിനുവേണ്ടി സൗജന്യങ്ങള്‍ നല്‍കിക്കൊണ്ടിരുന്നകാലം; മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സാധാരണമായ സഹജപ്രവണതകളൊന്നും പ്രതിഫലിപ്പിക്കാത്ത കാലം. എന്നിട്ടും പഴയകാലത്തിന്റെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ സ്വാധീനം നിലനിന്നിരുന്നുതാനും. എന്നാല്‍ മൂലധനത്തിന്റെ കേന്ദ്രീകരണത്തോടും ആഗോളവല്‍ക്കൃതമായ ധനമൂലധനത്തിന്റെ ആവിര്‍ഭാവത്തോടുംകൂടി, മുതലാളിത്തത്തിന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ സ്വഭാവം, കോളണി ഭരണകാലത്തിലേതെന്നപോലെ, ഒരിക്കല്‍കൂടി തുറന്നുകാട്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അത് കെയിന്‍സിന്റെ ഡിമാന്റ്-മാനേജ്മെന്റ് സിദ്ധാന്തത്തേയും (അതിന്റെ ഇന്നത്തെ പേരാണ് ധനപരമായ ചെലവുചുരുക്കല്‍) ഏതെങ്കിലും തരത്തിലുള്ള ദേശീയ സാമ്പത്തികനയം അനുവര്‍ത്തിച്ചുവന്ന മൂന്നാംലോക രാജ്യങ്ങളിലെ നിയന്ത്രിത വ്യവസ്ഥകളേയും ചുരുട്ടിക്കൂട്ടി വെച്ചിരിക്കുന്നു; ലോകത്തെയാകെ നവലിബറലിസത്തിന്റെ മാറാലയില്‍ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുകാരണം മുതലാളിത്തത്തിന്റെ സഹജമായ പ്രവണതകള്‍ നിയന്ത്രണരഹിതമായി പ്രവര്‍ത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മാര്‍ക്സ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചപോലെ, സമ്പത്തിന്റെ വളര്‍ച്ച ഒരു ധ്രുവത്തിലും ദാരിദ്ര്യം (കടുത്ത ദാരിദ്ര്യം) മറു ധ്രുവത്തിലും കേന്ദ്രീകരിക്കുന്ന അവസ്ഥ ഇതുമൂലം സംജാതമാകുന്നു. ഒരിക്കല്‍കൂടി, ലോകത്തൊട്ടാകെ പ്രതിശീര്‍ഷ ഭക്ഷ്യധാന്യ ലഭ്യത ഇടിയുന്നതായും ലോക ദാരിദ്ര്യത്തിന്റെ അളവ് വര്‍ദ്ധിക്കുന്നതായും നാം കാണുന്നു. കേവലമായ ദാരിദ്ര്യം വര്‍ധിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വ്യക്തമായ തെളിവാണല്ലോ അത്.

അവിതര്‍ക്കിതമായ വസ്തുത

ദാരിദ്ര്യത്തെ ജനിപ്പിക്കുന്ന മുതലാളിത്ത സ്വഭാവം, അവിതര്‍ക്കിതമായ ഒരു വസ്തുതയാണ്. ഇടതു പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ ആണിക്കല്ല് അതാണ്. ഇടതുപക്ഷത്തിന്റെ അവസാനത്തെക്കുറിച്ച് എത്ര ഘോരഘോരം പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയാലും ശരി മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വിജയത്തെക്കുറിച്ച് എത്ര കൊട്ടിഘോഷിച്ചാലുംശരി, സോഷ്യലിസത്തിന്റെ തകര്‍ച്ചയെക്കുറിച്ച് എത്രമാത്രം ആഘോഷിച്ചാലും ശരി, മേല്‍പ്പറഞ്ഞ വസ്തുത നിലനില്‍ക്കുന്നിടത്തോളംകാലം, മനുഷ്യവിമോചനത്തിനായുള്ള ഇടതുപക്ഷ പ്രത്യയശാസ്ത്രത്തിന്റെ മര്‍മസ്ഥാനം നിലനില്‍ക്കുകതന്നെ ചെയ്യും.

പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസിന്റെ പ്രഖ്യാപനം, വളരെ വ്യത്യസ്തവും അസാധാരണവുമായ ഒരു കോണില്‍നിന്നാണ് വരുന്നതെങ്കില്‍ത്തന്നെയും ദാരിദ്ര്യത്തെ ജനിപ്പിക്കുന്ന മുതലാളിത്ത സ്വഭാവത്തെ അംഗീകരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. അതിനാല്‍ ഇടതുപക്ഷം അതിനെ സ്വാഗതംചെയ്യേണ്ടതാണ്. പോപ്പ് ഒരു സോഷ്യലിസറ്റ് അല്ല. എന്നാല്‍ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരംഭബിന്ദുവും നമ്മുടേതും ഒരേയിടത്ത് കൂടിച്ചേരുന്നു. എന്നാല്‍ നവലിബറലിസത്തിന്റെ മാപ്പുസാക്ഷികളും എന്തുചെയ്തിട്ടായാലും വളര്‍ച്ച കൈവരിക്കണമെന്ന് വാദിക്കുന്നവരും മുന്നോട്ടുവെയ്ക്കുന്ന ആരംഭബിന്ദുവില്‍നിന്ന് തികച്ചും വ്യത്യസ്തമാണത്. ഇക്കാര്യത്തില്‍ പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസിന് പറയാനുള്ളത് ഉദ്ധരിക്കുന്നത് ഉചിതമായിരിക്കും.

""സ്വതന്ത്ര വിപണിയാല്‍ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന സാമ്പത്തികവളര്‍ച്ച ലോകത്തില്‍ കൂടുതല്‍ നീതി ലഭ്യമാക്കുകയും സര്‍വരേയും ഉള്‍പ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതില്‍ അനിവാര്യമായും വിജയിക്കുകതന്നെ ചെയ്യും എന്ന് അനുമാനിക്കുന്ന, കിനിഞ്ഞിറങ്ങല്‍ സിദ്ധാന്തത്തെ ചില ആളുകള്‍ ഇപ്പോഴും ന്യായീകരിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാല്‍ വസ്തുതകളാല്‍ ഒരിക്കലും സമര്‍ഥിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തതാണ് ഈ അഭിപ്രായം. സാമ്പത്തികാധികാരം കയ്യാളുന്നവരുടെയും നിലവിലുള്ള സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുടെ പ്രവര്‍ത്തനത്തിന്റെയും നന്മയില്‍ കാപട്യപൂര്‍വം വിശ്വാസം അര്‍പ്പിക്കുകയാണ് അത് ചെയ്യുന്നത്"".

സോഷ്യലിസ്റ്റ് റിപ്പബ്ലിക് ആണെന്ന് ഭരണഘടനയിലൂടെ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുള്ള നമ്മുടേതുപോലുള്ള ഒരു രാജ്യത്ത് ഭരണ വ്യവസ്ഥയുടെ അഭിപ്രായം; റോമന്‍ കത്തോലിക്കാ പള്ളിയുടെ തലവന്റേതിനേക്കാള്‍ എത്രയോ കൂടുതല്‍ വലത്തോട്ട് നീങ്ങിയതാണ് എന്നത് വിരോധാഭാസംതന്നെ. എന്നാല്‍ സാമ്പത്തികാധികാരങ്ങള്‍ കയ്യാളുന്നവരുടെ നന്മയില്‍ വിശ്വാസമര്‍പ്പിക്കുന്നതിനെതിരായി മുന്നറിയിപ്പ് നല്‍കുന്ന പോപ്പ് ഫ്രാന്‍സിസിന്റെ വാക്കുകളെ അത് സമര്‍ത്ഥിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്.

*
പ്രഭാത്പട്നായിക് ചിന്ത വാരിക

ബാങ്കിങ് മേഖലയിലെ പ്രതിലോമ മാറ്റങ്ങള്‍

2014 ജനുവരിക്ക് മുമ്പായി സ്വകാര്യമേഖലയ്ക്ക് ബാങ്കിങ് ലൈസന്‍സുകള്‍ ധൃതിപിടിച്ച് നല്‍കുവാന്‍ തീരുമാനിച്ചിരിക്കുകയാണ്. അത്തരം ലൈസന്‍സുകള്‍ 1994ലും 2001ലും നല്‍കുകയുണ്ടായി. ഇത് മൂന്നാമത്തെ തവണയാണ് അങ്ങനെ നല്‍കുന്നത്. എന്നാല്‍ കഴിഞ്ഞ രണ്ടു സന്ദര്‍ഭങ്ങളിലും കോര്‍പ്പറേറ്റുകള്‍ക്ക് ലൈസന്‍സ് നല്‍കരുതെന്ന് റിസര്‍വ് ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ വ്യക്തമായി വിലക്കിയിട്ടുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കില്‍ അതിന് കടകവിരുദ്ധമായി ഇത്തവണ കോര്‍പ്പറേറ്റ് കുടുംബങ്ങള്‍ക്കും ലൈസന്‍സുകള്‍ അനുവദിക്കുന്നതാണ്. ടാറ്റ, ബിര്‍ള, റിലയന്‍സ് തുടങ്ങിയ ചില ഏറ്റവും വലിയ കോര്‍പ്പറേറ്റ് കുടുംബങ്ങള്‍ ബാങ്ക് ലൈസന്‍സുകള്‍ കരസ്ഥമാക്കുന്നതിനായി ലൈനില്‍ മുന്നില്‍ത്തന്നെയുണ്ട്.

1969ല്‍ ബാങ്കുകള്‍ ദേശസാല്‍കരിക്കപ്പെട്ടതിനുമുമ്പുള്ള നാളുകളിലേക്ക് ഇത് നമ്മെ കൊണ്ടെത്തിക്കുന്നു എന്ന ഭീഷണിയാണ് നിലനില്‍ക്കുന്നത്. അക്കാലത്ത് എല്ലാ വന്‍കിട കുടുംബങ്ങള്‍ക്കും സ്വന്തം ബാങ്കുകള്‍ ഉണ്ടായിരുന്നു. അക്കാലത്ത് എല്ലാ വന്‍കിട ബാങ്കുകളും കോര്‍പ്പറേറ്റ് കുടുംബങ്ങളുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ളതായിരുന്നു. തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ഗ്രൂപ്പുകളുടെ താല്‍പര്യങ്ങള്‍ പരിപോഷിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ആ ബാങ്കുകള്‍ പൊതുജനങ്ങളില്‍നിന്ന് നിക്ഷേപങ്ങള്‍ സമാഹരിച്ചു. അതാത് ഗ്രൂപ്പുകളുടെ തന്ത്രം നടപ്പാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ബാങ്കിങ്ങിന്റെ അര്‍ഥം; ആ ഗ്രൂപ്പുകള്‍ക്ക് താല്‍പര്യമുള്ള ഇടങ്ങളിലേക്ക് വായ്പ ഒഴുകിയെത്തി; കൃഷിക്കാരുടെ ഉല്‍പാദനത്തിന് പ്രാമുഖ്യമുള്ളതും അക്കാലത്ത് കോര്‍പ്പറേറ്റ് കുടുംബങ്ങള്‍ക്ക് ഏറെ താല്‍പര്യമൊന്നും ഇല്ലാതിരുന്നതുമായ കാര്‍ഷികമേഖലയെപ്പോലെയുള്ള മേഖലകള്‍ സാമ്പത്തിക സ്ഥാപനങ്ങളില്‍നിന്നുള്ള വായ്പകളില്‍നിന്ന് അകറ്റിനിര്‍ത്തപ്പെട്ടു. മൗലികമായ സാമൂഹ്യ പ്രാധാന്യം ഇതൊക്കെ മാറ്റാന്‍വേണ്ടിയാണ് ബാങ്കുകള്‍ ദേശസാല്‍ക്കരിച്ചത്. വളരെ ലളിതമായ ഒരു ആശയത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ് അത് ചെയ്തത്. അതായത് ബാങ്കിങ് എന്നത് മറ്റ് പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളില്‍നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്; ""വായ്പാവിപണി"" മറ്റ് ""വിപണി""കളില്‍നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. മറ്റ് വിപണികളില്‍ (ഉദാഹരണത്തിന് ഫര്‍ണിച്ചര്‍ വിപണി) വാങ്ങുന്ന ആളുടെ പോക്കറ്റില്‍ ഇടപാട് നടക്കുന്നതിനുമുമ്പുള്ള പണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ചരക്ക് വില്‍ക്കപ്പെടുന്നത്. വില്‍പനക്കാര്‍ "ചരക്ക്" കൊടുത്ത് "പണം" കൈപ്പറ്റുന്നു. വാങ്ങുന്ന ആളാകട്ടെ "പണം" കൊടുത്ത് "ചരക്ക്" കൈപ്പറ്റുന്നു. പക്ഷേ ""വായ്പാ വിപണി""യില്‍ ഉപഭോക്താവിന്റെ പോക്കറ്റില്‍ പുതിയ വിഭവങ്ങള്‍ (അഥവാ വിഭവങ്ങള്‍ക്കുമേലുള്ള നിയന്തണം) ഇട്ടുകൊടുക്കുകയാണ്. ബാങ്കുകള്‍ പുതിയ ""പണം"" സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അത് വായ്പയെടുക്കുന്നവന് നല്‍കുന്നു. ബാങ്കുകള്‍ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നത് മൂലധനത്തിനുമേലുള്ള നിയന്ത്രണമാണ്. അങ്ങനെ മൂലധനത്തിന്മേലുള്ള നിയന്ത്രണം ആര്‍ക്കാണ് ബാങ്കുകള്‍ വിട്ടുകൊടുക്കുന്നത് എന്നത്, വികസനത്തിന്റെ മാര്‍ഗത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് നില്‍ക്കുന്നത്. അതിനാല്‍ ബാങ്കുകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ക്ക് മൗലികമായ സാമൂഹ്യപ്രസക്തിയുണ്ട്; സാമൂഹ്യ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. കാരണം വികസനം നടക്കണമോ ഏതേത് മേഖലകളാണ് വികസിക്കേണ്ടത്, ഏതേത് ഗ്രൂപ്പുകളാണ് വളരേണ്ടത്, ഏതേത് പ്രദേശങ്ങളാണ് വികസിക്കേണ്ടത് എന്നൊക്കെ തീരുമാനിക്കുന്നത് അതാണ്. ബാങ്കുകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനത്തിന് അത്രമാത്രം മൗലികമായ സാമൂഹ്യ പ്രസക്തിയുണ്ടെങ്കില്‍, ബാങ്കുകളുടെ പ്രവര്‍ത്തനത്തിനുമേലെ സമൂഹത്തിന് നിയന്ത്രണം ഉണ്ടായിരിക്കണം. ബാങ്ക് ദേശസാല്‍ക്കരണത്തിനു പിന്നിലുള്ള യുക്തി അതായിരുന്നു. ""ബാങ്കുകളുടെ മേലുള്ള സാമൂഹ്യ നിയന്ത്രണം"" എന്നു പറയപ്പെടുന്ന, ഒരു ചെറിയ കാലയളവില്‍ നടത്തിയ വിഫലമായ പരിശ്രമത്തിനുശേഷമാണ് ഇങ്ങനെ ബാങ്കുകള്‍ ദേശസാല്‍ക്കരിക്കപ്പെട്ടത്. ഈ യുക്തി എക്കാലത്തും പ്രസക്തമായിരുന്നതുപോലെത്തന്നെ, ഇപ്പോഴും പ്രസക്തമായിത്തന്നെ നിലനില്‍ക്കുന്നു. സമൂഹത്തിന് മുന്‍ഗണനകളുണ്ട്, ബാങ്കുകള്‍ അത് പാലിക്കേണ്ടതുണ്ട് എന്ന വസ്തുതയെ അതില്‍ പിന്നീട് ഉയര്‍ന്നുവന്ന നവലിബറല്‍ വാദം എതിര്‍ക്കുന്നില്ല; അതിന് എതിര്‍ക്കാന്‍ കഴിയുകയുമില്ല.

നവലിബറല്‍ വാദം പറയുന്നത് ഇതാണ്. ബാങ്കുകളെ, അവയുടെ സ്വന്തം പ്രയോഗ യുക്തിക്ക് വിട്ടുകൊടുത്താല്‍, അതായത് ""വായ്പാ വിപണി""യെ സ്വതന്ത്രമായിവിട്ടാല്‍, അവയ്ക്ക് ഈ മുന്‍ഗണനകള്‍ നിറവേറ്റാന്‍ കഴിയും; നാണയപരമായ നയത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍ മൊത്തത്തിലുള്ള ചില നിബന്ധനകള്‍ അനുസരിക്കണമെന്നേയുള്ളു. എന്നാല്‍ പ്രകടമായ രണ്ട് കാരണങ്ങളാല്‍ ഈ വാദം തെറ്റാണ്. ഒന്നാമത് ""വായ്പാ വിപണി""യെ സ്വതന്ത്രമാക്കുന്നതുകൊണ്ട് കൃഷിക്കാര്‍ക്കും ചെറുകിട ഉല്‍പാദകര്‍ക്കും വേണ്ടത്ര സ്ഥാപനവായ്പ ഒരിക്കലും ലഭ്യമാവുകയില്ല. അങ്ങനെയാവുമ്പോള്‍ ഒന്നുകില്‍ ആ മേഖലകള്‍ സമൂഹത്തിന് ദോഷകരമായവിധത്തില്‍ തളരും; അതല്ലെങ്കില്‍ അവയെ തട്ടിമാറ്റിക്കൊണ്ട് അവിടെ കോര്‍പ്പറേറ്റ് മൂലധനം സ്ഥാനം പിടിക്കും; അതിന്റെ ഫലമായി വമ്പിച്ച ദുരിതം ഉണ്ടാകും; അതും ഒരു സമൂഹത്തിനും സഹിക്കാന്‍ കഴിയുകയില്ല. രണ്ടാമത് എത്രയോ മുമ്പ് ജോണ്‍ മെയ്നാര്‍ഡ് കെയിന്‍സ് ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചപോലെ, ""ഊഹക്കച്ചവട""ത്തേയും ""കച്ചവട സംരംഭ""ത്തേയും വേര്‍തിരിച്ചറിയുന്നതിന് വിപണി, സ്വതവേതന്നെ കഴിവില്ലാത്തതാണ്. അതിനാല്‍ സ്വതന്ത്രവിപണിയില്‍ ""കച്ചവട സംരംഭ""ത്തിന്റെ ചെലവില്‍ ""ഊഹക്കച്ചവടം"" തഴച്ചുവളരുന്നുവെന്ന് മാത്രമല്ല, അത് സ്വത്തുടമസ്ഥര്‍ക്കുതന്നെ കാലാകാലങ്ങളില്‍ വമ്പിച്ച തകര്‍ച്ച വരുത്തിവെയ്ക്കുകയും ചെയ്യും. 2008ലെ ധനമൂലധന പ്രതിസന്ധിയില്‍, അത്തരമൊരു വമ്പിച്ച തകര്‍ച്ചയ്ക്കുള്ള ഉദാഹരണം നാംതന്നെ കണ്ടതാണല്ലോ. അമേരിക്കയുടെ പൊതു ഖജനാവില്‍നിന്ന് 13 ലക്ഷം കോടി ഡോളറോളംപോന്ന വളരെ വലിയ സംഖ്യ എടുത്തുകൊടുത്തിട്ടാണ് ആ പ്രതിസന്ധിയില്‍നിന്ന് ബാങ്കുകളെ രക്ഷപ്പെടുത്തിയെടുത്തത്. ആ കാര്യം ഇവിടെ വിശദീകരിക്കേണ്ടതില്ലല്ലോ. (സാന്ദര്‍ഭികമായി പറയട്ടെ, പൊതു ഖജനാവില്‍നിന്ന് ഇത്ര വലിയ തുക എടുത്തുകൊടുത്തപ്പോള്‍, ആരുംതന്നെ ""സ്വതന്ത്ര വിപണി""യുടെ ""ധര്‍മങ്ങളെ""പ്പറ്റി പറയുന്നതു കേട്ടില്ല). ചുരുക്കത്തില്‍, സാമൂഹ്യ ലക്ഷ്യങ്ങള്‍ നേടിയെടുക്കണമെന്നുണ്ടെങ്കില്‍ ബാങ്കുകളുടെമേല്‍ സാമൂഹ്യ നിയന്ത്രണം ഏര്‍പ്പെടുത്തുകയല്ലാതെ മററ് ബദല്‍ മാര്‍ഗങ്ങളൊന്നുമില്ല. അത്തരം നിയന്ത്രണം ചെലുത്തുന്നതിനുള്ള ഫലപ്രദമായ ഒരേയൊരു മാര്‍ഗം, ബാങ്കുകള്‍ പൊതു ഉടമസ്ഥതയില്‍ കൊണ്ടുവരികയാണുതാനും. ഉല്‍പാദന ഉപകരണങ്ങളുടെമേലുള്ള സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥത, പൊതുവില്‍ പറഞ്ഞാല്‍, സാമൂഹ്യ നന്മയ്ക്ക് ദ്രോഹകരമാണെങ്കില്‍ ബാങ്കുകളുടെ സ്വകാര്യ ഉടമസ്ഥതയും സാരാംശത്തില്‍ അങ്ങനെതന്നെയാണെന്ന കാര്യത്തില്‍ സംശയമില്ല.

എന്നാല്‍ ഇന്ത്യയിലെ പൊതുമേഖലയിലുള്ള ബാങ്കുകള്‍ സ്വകാര്യവല്‍ക്കരിക്കണമെന്ന ആവശ്യം അന്താരാഷ്ട്ര ധനമൂലധനത്തില്‍നിന്ന് നിരന്തരം ഉയര്‍ന്നുവന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. പക്ഷേ അത്തരമൊരു നീക്കം നടത്തുകയാണെങ്കില്‍ അത് വിളിച്ചുവരുത്താവുന്ന വമ്പിച്ച എതിര്‍പ്പ് കാരണം മന്‍മോഹന്‍സിങ് ഗവണ്‍മെന്റിനുപോലും അത് അംഗീകരിക്കാന്‍ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. ഈ പ്രശ്നത്തെക്കുറിച്ച് സാമ്രാജ്യത്വ ഏജന്‍സികള്‍ക്ക് അറിയാമായിരുന്നതുകൊണ്ട്, അവര്‍ തങ്ങളുടെ ആവശ്യത്തിന്റെ ശക്തി കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്തു എന്ന കാര്യവും ശരിയാണ്. ഉദാഹരണത്തിന്, സ്റ്റേറ്റ്ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ മാത്രം സ്വകാര്യവല്‍ക്കരിച്ചാല്‍ മതി എന്നാണ് ഒന്നൊന്നായി വന്ന അമേരിക്കന്‍ ഭരണകൂടങ്ങള്‍ ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നത്. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ബാങ്കാണ് സ്റ്റേറ്റ്ബാങ്ക് ഓഫ് ഇന്ത്യ എന്നതുകൊണ്ടും ലോകത്തിലെതന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ബാങ്കുകളില്‍ ഒന്നാണ് അത് എന്നതുകൊണ്ടും, ധനമൂലധനത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം, ആ ബാങ്കിന്റെ സ്വകാര്യവല്‍ക്കരണംതന്നെ, വേണ്ടത്ര ആകര്‍ഷകമായ ഒരു വിജയ സാധ്യതയായിരുന്നു. എന്നാല്‍ അതുപോലും കടുത്ത എതിര്‍പ്പ് ഉയരുന്നതിന് കാരണമാകുമായിരുന്നു; രാജ്യത്തിലെ ഒരു നവലിബറല്‍ ഭരണത്തിനും അത് തരണംചെയ്യാനും കഴിയുമായിരുന്നില്ല. അതിനാല്‍ രാജ്യത്തെ ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തെ സ്വകാര്യവല്‍ക്കരിക്കുന്നതിന് പിന്‍വാതിലിലൂടെയുള്ള ഒരു ശ്രമമാണ്, ബാങ്കുകള്‍ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന് കോര്‍പ്പറേറ്റ് കുടുംബങ്ങളെ അനുവദിക്കല്‍. ഇന്ത്യയില്‍ കൂടുതല്‍ വിപുലമായ തോതില്‍ പ്രവര്‍ത്തനം നടത്തുന്നതിന് വിദേശബാങ്കുകളെ റിസര്‍വ്ബാങ്ക് ഗവര്‍ണര്‍ രഘുറാം രാജന്‍ ക്ഷണിച്ചത്, ഇതേ ദിശയിലുള്ള മറ്റൊരു സൂചകമാണ്. വിദേശബാങ്കുകളും ആഭ്യന്തര സ്വകാര്യ ബാങ്കുകളും വലിയ അളവില്‍ പ്രവര്‍ത്തിച്ചുതുടങ്ങിയാല്‍പിന്നെ, പൊതുമേഖലയിലെ ബാങ്കുകളെ തങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിന്‍കീഴില്‍ ഒതുക്കിനിര്‍ത്താന്‍ എക്കാലത്തും കഴിയുന്ന ഗവണ്‍മെന്റിന്, സ്വകാര്യബാങ്കുകളും പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളും തമ്മിലുള്ള ""ലയന""ത്തെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും; അഥവാ പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളെ സ്വകാര്യബാങ്കുകള്‍ "ഏറ്റെടുക്കുന്നതി"നെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കാന്‍ കഴിയും. അങ്ങനെയാകുമ്പോള്‍ സ്വകാര്യവല്‍ക്കരണത്തിനുള്ള പ്രത്യക്ഷമായ നീക്കം ഉണ്ടാക്കുന്ന എതിര്‍പ്പിന്റെ അത്രതന്നെ രൂക്ഷമായ എതിര്‍പ്പ് ഉയര്‍ത്തിവിടാതെത്തന്നെ, പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളുടെ സ്വകാര്യവല്‍ക്കരണം വളഞ്ഞ വഴിയിലൂടെ കൈവരിക്കാന്‍ കഴിയുമായിരുന്നു. ഒരുപക്ഷേ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുശേഷം ഇന്ത്യയിലുണ്ടായ, ഏറ്റവും സുപ്രധാനവും പുരോഗമനപരവുമായ സാമ്പത്തിക നടപടിയായിരിക്കാവുന്ന ബാങ്ക് ദേശസാല്‍ക്കരണത്തെ അട്ടിമറിക്കുന്നതിനുള്ള വഞ്ചനാപരമായ ഒരു നീക്കത്തിനാണ് അതിനാല്‍, നാമിന്ന് സാക്ഷ്യംവഹിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്.

നാം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട ഒരു അടിയന്തിര അര്‍ഥതലംകൂടി ഇതിനുണ്ട്. അത്രയുംകാലം അവഗണിക്കപ്പെട്ടുവന്ന ചെറുകിട ഉല്‍പാദക വിഭാഗത്തിനും അതിനൊക്കെ പുറമെ കൃഷിചെയ്യുന്ന കര്‍ഷകര്‍ക്കും സ്ഥാപനവായ്പകള്‍ ലഭ്യമാകുന്നതിന് ബാങ്ക് ദേശസാല്‍ക്കരണം ഇടയാക്കി. കര്‍ഷക ജനസാമാന്യത്തിനിടയിലുള്ള അതിന്റെ വിതരണം അസമമായ വിധത്തിലായിരുന്നു എന്ന കാര്യത്തില്‍ സംശയമില്ല. ധനിക കൃഷിക്കാരും ഭൂവുടമകളും ആയിരുന്നു സ്ഥാപന വായ്പകളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഗുണഭോക്താക്കള്‍. അതെന്തായാലും, ബാങ്ക് ദേശസാല്‍ക്കരണം ഉറപ്പാക്കിയ തോതിലുള്ള സ്ഥാപനവായ്പകളുടെ വ്യാപകമായ വിതരണം ഇല്ലായിരുന്നു എങ്കില്‍ ഹരിതവിപ്ലവം സാധ്യമാകുമായിരുന്നില്ല. കാര്‍ഷികമേഖലയില്‍ സ്ഥാപനവായ്പകള്‍ വിതരണം ചെയ്യപ്പെടുന്നതില്‍ അസമത്വം ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും, കാര്‍ഷികമേഖലയിലെ മുരടിപ്പ് ഇന്ത്യന്‍ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെയാകെ വികസനത്തിനുമുന്നില്‍ കെട്ടിയുയര്‍ത്തിയ തടസ്സത്തേയും (അറുപതുകളുടെ മധ്യത്തില്‍ ഭക്ഷ്യ പ്രതിസന്ധിയിലും ബീഹാര്‍ ക്ഷാമത്തിലും പ്രകടമായിക്കണ്ടത് അതാണ്) ഭക്ഷ്യ ഇറക്കുമതിക്കായി ഇന്ത്യക്ക് അമേരിക്കയെ ആശ്രയിക്കേണ്ടതായി വന്ന അവസ്ഥയേയും തരണംചെയ്യുന്നതിന് കഴിഞ്ഞത്, കാര്‍ഷികമേഖലയിലേക്കുള്ള സ്ഥാപനവായ്പ വര്‍ധിപ്പിച്ചതുമൂലമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഭക്ഷ്യധാന്യ ഉല്‍പാദനം മെച്ചപ്പെടുന്നതിന് പല നടപടികളുടെയും സംയോജിത പ്രവര്‍ത്തനം കാരണമായിത്തീര്‍ന്നുവെന്ന കാര്യത്തില്‍ സംശയമില്ല; പ്രത്യേകിച്ചും പുതിയ വിത്ത്-രാസവള സാങ്കേതിക വിദ്യ. എന്നാല്‍ അവയിലൊക്കെ വെച്ച് വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരു ഘടകം ബാങ്കുകളില്‍നിന്നുള്ള വായ്പാ ലഭ്യതയായിരുന്നു എന്ന കാര്യം ഉറപ്പാണ്. പാരിസ്ഥിതികമായ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ ഹരിതവിപ്ലവം വിമര്‍ശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. അത് ശരിക്കും സാധുവായിരിക്കുകയും ചെയ്യാം. എന്നാല്‍ അത് മറ്റൊരു പ്രത്യേക പ്രശ്നമാണ്. പക്ഷേ സാമ്രാജ്യത്വത്തിന്റെ നുകക്കീഴില്‍നിന്ന് രാജ്യത്തെ അത് രക്ഷിച്ചു എന്ന വസ്തുത അപ്പോഴും നിലനില്‍ക്കുന്നു.

സാമ്പത്തിക ""ഉദാരവല്‍ക്കരണത്തിനു""ശേഷം കൃഷിക്കുള്ള സ്ഥാപനവായ്പ വലിയ അളവില്‍ കുറഞ്ഞുവെന്ന് എല്ലാവര്‍ക്കും അറിവുള്ളതാണല്ലോ. മുന്‍ഗണനാമേഖല എന്ന നിബന്ധന ഇപ്പോഴും നിലനില്‍ക്കുന്നുണ്ട് എന്നത് ശരിതന്നെ. എന്നാല്‍ അതൊക്കെ പരിഹാസ്യമാക്കിത്തീര്‍ക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് മാത്രമല്ല, ""മുന്‍ഗണനാമേഖല"" എന്നതിന്റെ നിര്‍വചനംപോലും (കാര്‍ഷികമേഖലയ്ക്കുള്ള ന്യായമായ വായ്പ അതിന്റെ അതിനിസ്സാരമായ ഘടകം മാത്രമായിത്തീരത്തക്കവിധത്തില്‍) വിപുലമാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. എന്നുതന്നെയല്ല, അത്തരം നിബന്ധനകളെ, ശിക്ഷിക്കപ്പെടുമെന്ന യാതൊരു ഭയവും കൂടാതെ വിദേശ ബാങ്കുകള്‍ ലംഘിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സ്വകാര്യ ബാങ്കുകളും അതേ മാര്‍ഗംതന്നെ പിന്‍തുടരുന്നു. മേല്‍പറഞ്ഞ തടസ്സങ്ങളൊക്കെയുണ്ടായിട്ടും മുന്‍ഗണനാ വായ്പകള്‍ വിതരണംചെയ്യുന്ന കാര്യത്തില്‍ ഏറ്റവും നന്നായി പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നത് പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകള്‍ തന്നെയാണ്. ഈ ദശാസന്ധിയില്‍, വിദേശബാങ്കുകളുടെയും കോര്‍പ്പറേറ്റ് കുടുംബബാങ്കുകളുടെയും സാന്നിധ്യം വിപുലമാക്കുന്നത്, അതീവ വിചിത്രമായി തോന്നുന്നു.

രാജ്യത്തെ ജനസംഖ്യയില്‍ മുന്നില്‍രണ്ടു ഭാഗത്തിന് ഗുണം ലഭിക്കത്തക്കവിധത്തിലുള്ള ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമം ഈയിടെ ഗവണ്‍മെന്റ് പാസാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ജനസംഖ്യയിലെ ഇത്രയും വലിയ ഒരു വിഭാഗത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യ ഉപഭോഗം വര്‍ധിപ്പിക്കണമെന്നുണ്ടെങ്കില്‍, രാജ്യത്തെ ഭക്ഷ്യധാന്യ ഉല്‍പാദനം വര്‍ധിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട് എന്ന കാര്യം വ്യക്തമാണ്. കൃഷിചെയ്യുന്ന കര്‍ഷകര്‍ക്കു ലഭിക്കുന്ന സ്ഥാപനവായ്പ വലിയ അളവില്‍ വര്‍ധിപ്പിക്കാതെ, അത്തരമൊരു ഉല്‍പാദന വര്‍ധന കൈവരിക്കാന്‍ കഴിയില്ല. ഇത് കഴിയണമെങ്കില്‍ മുന്‍ഗണനാമേഖലാ വായ്പ എന്നാല്‍ എന്തെന്ന് കര്‍ശനമായി നിര്‍വചിക്കപ്പെടണം; മുന്‍ഗണനാ മേഖലാ വായ്പകള്‍ നല്‍കുന്നതിനുള്ള നിബന്ധനകള്‍ ശരിയായി പാലിക്കുന്നതിന് പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകള്‍ക്ക് കര്‍ശനമായ നിര്‍ദ്ദേശം നല്‍കണം; മുന്‍ഗണനാ മേഖലാ വായ്പയെ സംബന്ധിച്ച ഇന്നത്തെ ദുര്‍ബലമായ നിര്‍വചനത്തിന്റെ കാര്യത്തില്‍പോലും നിരന്തരം വീഴ്ചവരുത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ബാങ്കുകളുടെ, പ്രത്യേകിച്ചും സ്വകാര്യ ബാങ്കുകളുടെയും വിദേശ ബാങ്കുകളുടെയും മേല്‍ ശിക്ഷാ നടപടികള്‍ കൈക്കൊള്ളണം. എന്നാല്‍ അത് ചെയ്യുന്നതിനുപകരം, ബാങ്കിങ് മേഖലയിലെതന്നെ മുന്‍ഗണനാവായ്പകളുടെ കാര്യത്തില്‍ യാതൊരു ശ്രദ്ധയും കാണിക്കാത്ത വിഭാഗത്തെയാണ് ഗവണ്‍മെന്റ് യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെതന്നെ ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമം നടപ്പാക്കുന്ന കാര്യത്തില്‍ ഗവണ്‍മെന്റിന് യാതൊരു ഗൗരവബോധവും ഇല്ല എന്നാണ് ഈ വസ്തുത വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

വിദേശബാങ്കുകള്‍ക്കുവേണ്ടി ഗവണ്‍മെന്റ് ചുവന്ന പരവതാനി വിരിച്ചുകൊടുക്കുകയാണ്. ഒരിക്കല്‍ അവ രാജ്യത്തിനകത്ത് പ്രവേശിച്ചുകഴിഞ്ഞാല്‍, മുന്‍ഗണനാമേഖലാവായ്പാ നിബന്ധനകള്‍ പാലിക്കുന്നില്ല എന്ന കാരണത്താല്‍ അവയെ പുറത്താക്കാന്‍ ഗവണ്‍മെന്റിന് കഴിയില്ല എന്നത് വളരെ വ്യക്തമാണല്ലോ. മറ്റൊരു വിധത്തില്‍ പറഞ്ഞാല്‍, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ നിയമത്തിന് അത്യാവശ്യമായതെന്താണോ അതിന് കടകവിരുദ്ധമാണ് ഇന്ന് ബാങ്കിങ് മേഖലയില്‍ വരുത്താനുദ്ദേശിക്കുന്ന മാറ്റങ്ങള്‍കൊണ്ട് ഉണ്ടാകാന്‍ പോകുന്നത്. അതിനാല്‍ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കഴിഞ്ഞാല്‍ ഈ നിയമം കുഴിച്ചുമൂടപ്പെടും എന്ന തോന്നല്‍ ആര്‍ക്കും ഉണ്ടാകാതിരിക്കുകയില്ല. ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങള്‍ക്ക് പകരമായി പണം നല്‍കുന്നതിനുള്ള സാധ്യത, ആ നിയമത്തില്‍ ഇപ്പോള്‍ത്തന്നെ ഉള്‍പ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതിനാല്‍ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് കഴിഞ്ഞു കിട്ടിയാല്‍, ഭക്ഷ്യധാന്യത്തിനു പകരമായി പണം നല്‍കുന്നതിലേക്ക് ഗവണ്‍മെന്റും പതുക്കെ മാറും; ഇന്നത്തെ നിലയില്‍ വിലകള്‍ ഉയരുന്ന പശ്ചാത്തലത്തില്‍ ഇങ്ങനെ കൈമാറുന്ന പണത്തിന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ മൂല്യം കാലക്രമേണ ശുഷ്കിച്ചു ശുഷ്കിച്ചു വരും; സന്ദര്‍ഭവശാല്‍ അംഗീകരിക്കുന്നതിന് ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ നവലിബറല്‍ വിഭാഗം നിര്‍ബന്ധിതമായിത്തീര്‍ന്ന, വളരെയേറെ കൊട്ടിഘോഷിക്കപ്പെട്ട ഈ നടപടി പതുക്കെ അട്ടിമറിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.

മറ്റൊരു സംഭവ വികാസവും ഇതേ ദിശയിലേക്കുതന്നെയാണ് വിരല്‍ചൂണ്ടുന്നത്. പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകള്‍ക്ക് ബജറ്റിലൂടെ വിഭവങ്ങള്‍ ലഭ്യമാക്കുന്നതിന് ഗവണ്‍മെന്റ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ ലഭിക്കുന്ന പണം ഉപയോഗിച്ച് ഈ ബാങ്കുകള്‍ക്ക് സ്വകാര്യ വാഹനങ്ങള്‍ സുഗമമായി വാങ്ങിക്കുന്നതിനുള്ള വായ്പകള്‍ നല്‍കാന്‍ കഴിയും. സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയിലെ വ്യാവസായിക ചോദനം വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതിനും ഇതിനകം ഉണ്ടായിട്ടുള്ള പിറകോട്ടടിയെ തടയുന്നതിനും ഈ നടപടികൊണ്ട് കഴിയും എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. വര്‍ഗപരമായ ചായ്വ് പക്ഷേ ഡിമാണ്ട് വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതിന് രണ്ടുമാര്‍ഗങ്ങളാണ് ഉള്ളത്. ഉപഭോക്താവിന് വായ്പ ലഭ്യമാക്കുന്നതാണ് ഒന്നാമത്തെ മാര്‍ഗം. കൃഷി തുടങ്ങിയുള്ള മേഖലകളിലെ ഉല്‍പാദകര്‍ക്ക് വായ്പകള്‍ നല്‍കുന്നതാണ് രണ്ടാമത്തെ മാര്‍ഗം. അങ്ങനെ വായ്പ നല്‍കുന്നതുവഴി അവരുടെ ഉല്‍പാദനവും വ്യാവസായിക ചരക്കുകള്‍ക്കുള്ള ഡിമാന്റും വര്‍ധിപ്പിക്കുവാന്‍ കഴിയും. വ്യാവസായിക ഡിമാന്റ് വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുന്ന അവസരത്തില്‍ത്തന്നെ, രാജ്യത്തിലെ ഭക്ഷ്യധാന്യ ഉല്‍പാദനം വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതിനും വളരെ വലിയ വിഭാഗം വരുന്ന കൃഷിക്കാരുടെയും കര്‍ഷകത്തൊഴിലാളികളുടെയും വാങ്ങല്‍കഴിവ് ഉയര്‍ത്തുന്നതിനും കഴിയും എന്ന മെച്ചം രണ്ടാമത്തേതുകൊണ്ടുണ്ട്. ആഭ്യന്തരവിപണി വികസിപ്പിക്കുന്നതിന് രണ്ടാമത് പറഞ്ഞ ഈ മാര്‍ഗം അവലംബിക്കുന്നതിനുപകരം ഗവണ്‍മെന്റ് അനുവര്‍ത്തിച്ചത് ആദ്യത്തെ മാര്‍ഗമാണ്. അതാകട്ടെ, അമേരിക്കന്‍ ബാങ്കുകള്‍ അവലംബിച്ച മാര്‍ഗമല്ലാതെ മറ്റൊന്നുമല്ലതാനും. അതാണ് താല്‍ക്കാലികമായ ""വായ്പക്കുമിള"" സൃഷ്ടിച്ചത്. പിന്നീടത് പൊട്ടിത്തകരുകയും ചെയ്തു. അതാകട്ടെ, ആ രാജ്യത്തിന്റെ ധനവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് ഹാനികരമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. മന്‍മോഹന്‍സിങ് ഗവണ്‍മെന്റിന്റെ കടുത്ത വര്‍ഗപക്ഷപാതിത്വത്തിലേക്കാണ് ഇത് വിരല്‍ചൂണ്ടുന്നത്.

വാഹനങ്ങള്‍ വാങ്ങുന്നതിനായി ലളിതമായ വ്യവസ്ഥയില്‍ വായ്പ നല്‍കുന്നത്, വിപണിക്ക് പ്രത്യക്ഷത്തില്‍ത്തന്നെ ഉത്തേജനം നല്‍കുന്ന നടപടിയാണ്. അത്തരം വാഹനങ്ങള്‍ ഉല്‍പാദിപ്പിക്കുന്ന കോര്‍പ്പറേറ്റുകളുടെ ലാഭം വര്‍ദ്ധിപ്പിക്കുന്നതിനും അത് ഉതകും. അതേ അവസരത്തില്‍ കാര്‍ഷികോല്‍പന്നങ്ങളുടെ വികസനവും ബഹുജനങ്ങളുടെ വാങ്ങല്‍ കഴിവും വര്‍ധിപ്പിക്കുന്നതുവഴി ആഭ്യന്തര വിപണിയെ വികസിപ്പിക്കുന്നത്, കോര്‍പ്പറേറ്റ് മൂലധനത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം തലതിരിഞ്ഞ നടപടിയുമാണ്. ഉല്‍പാദകന് വായ്പ നല്‍കുന്നതിനുപകരം ഉപഭോക്താവിന് വായ്പ നല്‍കുന്ന, കൃഷിപ്പണിചെയ്യുന്ന കര്‍ഷകനുപകരം കോര്‍പ്പറേറ്റ് ധനമൂലധന വരേണ്യവര്‍ഗത്തിന് മുന്‍ഗണന നല്‍കുന്ന, ബാങ്ക് ദേശസാല്‍ക്കരണത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങളെ തകിടംമറിച്ച് സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ധനപ്രതിസന്ധികള്‍ക്കുമുന്നില്‍ തുറന്നിട്ടു കൊടുക്കുന്ന, ബാങ്കിങ് നയത്തിലെ ഈ പുതിയ നിര്‍ദ്ദേശങ്ങളെ, രാഷ്ട്രത്തിന്റെ താല്‍പര്യങ്ങള്‍ പരിഗണിച്ച്, ശക്തിയായി ചെറുക്കേണ്ടതുണ്ട്.

*
പ്രഭാത് പട്നായിക് ചിന്ത വാരിക

The Threat of Deflation

INFLATION, it is generally accepted, constitutes a threat to the capitalist system. Apart from its obvious impact on real wages, which can be socially destabilising, it also reduces the real value of wealth held in the form of money and financial assets, and hence is, very directly, economically destabilising as well. What is equally true, however, is that deflation, which is the very opposite of inflation and refers to a fall in the money prices of commodities, also constitutes a serious a threat to the system. And the advanced capitalist world is currently concerned about this threat.

Not that deflation has actually set in there; but inflation has fallen so low, especially in Europe, much of which is currently undergoing a severe demand squeeze because of “austerity” measures, that the threat of deflation is beginning to loom large over the horizon. In fact the headline in the Europe edition of The Wall Street Journal on November 1-3, 2013, was: “Low Inflation Threatens Europe”!

Deflation, constitutes a threat to the system for a number of reasons. First, it increases the real value of the debt of firms (and of government) which is typically contracted in money terms. It therefore upsets the balance sheets of firms, whose assets, consisting of an unchanged real stock of land, buildings and factories, now fall short of their debt in real terms. Since firms try to overcome this situation by cutting back on expenditures, especially investment expenditure, the demand for investment goods falls, which leads to a curtailment in output and employment in the sector producing investment goods. This in turn leads to a contraction in demand for consumer goods and hence in the output and employment in the sector producing consumer goods. An overall demand contraction, and hence recession, thus occurs in the economy.

An example will make this point clear. Suppose there is a 10 percent fall in commodity prices. Then the money value of the assets of firms falls by 10 percent while the money value of their debt remains unchanged. To improve this deterioration in their balance sheets which is potentially dangerous for them since it can cause bankruptcy, they ensure that at the margin at least the ratio of the increase in their debt to the increase in their assets, falls. If they were originally planning to make (in real terms) Rs 100 worth of investment, by borrowing Rs 50 and using internal funds worth Rs 50, now they revise their plans: they borrow, say, Rs 30, to go with Rs 50 of internal funds, and invest only Rs 80 instead of the original Rs 100. Since 30 divided by 80 is less than 50 divided by 100, they have at the margin reduced their debt-asset ratio, as a means of overcoming the worsened balance sheet. But the cutback in investment effected in this way by each firm pushes the whole economy towards recession.

REAL INVESTMENT REDUCES

Second, in the above example it was assumed that in real terms the availability of internal funds remained unchanged. This does not happen. When prices fall by 10 percent, if money wages remain unchanged then profits fall by more than 10 percent. In other words, they fall in real terms, which means that the availability of internal funds in real terms goes down. This acts as an additional factor reducing the level of real investment.

Third, the fall in internal funds in real terms is further compounded by yet another factor. In the above example, when prices fell by 10 percent, let us say that, with money wages remaining unchanged, profits fell by 15 percent. But out of these profits, interest has to be paid on past debt which in money terms remains unchanged; hence profits net of interest payments would fall even faster, say by 20 percent, which means that the fall in internal funds in real terms would be even greater.

This also explains why, even if money wages fall together with prices, ie, even if the real wages remain unchanged, and so do real profits, there is still a fall in the amount of real internal funds available. This is because out of an unchanged level of real profits, more has to be given out as real interest payment. The decline in investment can thus be quite significant in the case of a price deflation.

Fourth, consumer demand can fall for an additional independent reason during a deflation, quite apart, that is, from the induced effect of a fall in investment demand, such as what we have been considering till now. This consists in the fact that when prices are falling, consumers expect them to fall further and postpone their purchases to a later date to take advantage of the anticipated fall, which reduces their current demand.

Fifth, when investment and consumer demand fall for all these reasons, the capacity of the government to reverse this fall through policy measures also receives a setback. The typical policy instrument used in such situations is monetary policy, which operates through lowering the interest rate. The idea is that a lower nominal interest rate will result in a lower real interest rate, ie, a lower real cost of borrowing which will induce larger investment. But there is always a floor to the nominal interest rate, and in any case it can never fall below zero. Now even if the nominal interest rate is pushed down to zero, if deflation is occurring at 5 percent, ie, if prices are falling at 5 percent, then the real interest rate (which is the nominal interest rate minus the rate of inflation) is 5 percent, at which there may not be enough incentive to undertake investment. What is more, if the price fall accelerates, from 5 percent to 7 percent to 10 percent, let us say, then the real interest rate rises from 5 percent to 7 percent to 10 percent, which leads to a progressive contraction of investment, output and employment. The government can do nothing about this, because it can intervene only at the level of the nominal interest rate which in this example has already been pushed down to zero.

Sixth, the progressive contraction in investment, output and employment, which arises from the fact of accelerating deflation, itself contributes to accelerating deflation. Deflation in short sets up a spiral that becomes extremely difficult to negate, even as it keeps pushing the economy further and further in a downward direction.

Seventh, fiscal policy, which is the other main policy instrument apart from monetary policy, also becomes incapable of pulling the economy out of such a spiral. Since, as already mentioned, deflation increases the real magnitude of government debt, it also raises the ratio of government debt to the Gross Domestic Product of the economy. Since a rise in this ratio in the current era of neo-liberalism puts pressure on the government to lower its real expenditure, the tendency in the face of a deflation is to pursue “austerity” rather than an expansionary fiscal policy, which has precisely the opposite effect of compounding the deflation and pushing the economy in a further downward direction.

TERRIBLE FATE

For all these reasons it is generally accepted that a terrible fate awaits an economy which gets pushed into a deflation. Japan is one such economy that has been in the throes of a deflation for over two decades now, with highly deleterious consequences. When the crisis of 2008 struck the advanced capitalist countries, the worst fear that many economists had was that these countries might slip into a deflation. But this has somehow been avoided till now. The US Federal Reserve Board’s policy of “quantitative easing”, under which it purchases government securities from the “public” and puts money into their hands instead, is a means of lowering the nominal long-term interest rate to pre-empt a deflation. Many other capitalist countries, like Britain, are pursuing a similar policy of getting their Central banks to intervene directly to lower the long-term interest rate. Such measures have worked till now. But now there is a fear that the imposition of “austerity” may well be pushing advanced country economies towards a deflation.

The consumer price index of the Eurozone increased by 0.7 percent in October over its level one year ago. This was not only the lowest annual increase in four years, but also represented a sharp drop from the level of 1.1 percent in September. And what is more it is dangerously close to zero inflation.

The European Central Bank may well decide to cut the interest rate to prevent a deflation from engulfing Europe. Because both inflation and deflation have serious adverse consequences for a capitalist economy, governments tend to aim at some sort of a middle ground: a sort of low inflation rate. According to current wisdom in the advanced capitalist world this rate is about 2 percent. The present inflation rate is way below this, and the ECB may well intervene to jack it up by lowering the long term interest rate.

But such lowering may not be enough. If the drastic “austerity” measures imposed on Greece, Spain, Ireland and even France and Britain continue to remain in place, then the curtailment in demand that they effect may not be offset by the dubious stimulus of a slightly lowered long-term interest rate, in which case the deflation may gather momentum. An obvious way of tackling the deflation is to abandon “austerity” and stimulate demand directly through fiscal policy. Even if this not done by the countries most affected by “austerity”, if demand is stimulated through fiscal means by Germany which has an enormous current account surplus, then that too will boost overall European and world demand, and prevent the onset of  deflation. But Germany which has been preaching “austerity” to others and which has been in the forefront of imposing “austerity” measures on southern European countries, may find it hard to go against its own preaching.

At the heart of the issue however is the ideology of finance capital. Germany has been preaching “austerity” because it is the champion of the ideology of finance capital in the European context. What we are witnessing now in short is finance capital being hoist with its own petard. Having imposed “austerity” upon the capitalist world in the midst of a crisis which demanded the very opposite policy response, it now finds the disastrous consequences of its own preferred course staring it in the face. But it cannot retract without putting the entire neo-liberal project into jeopardy. It can only keep its fingers crossed, and hope that the feeble response of an interest rate cut can prevent a slide into the abyss of deflation.

*
Prabhat Patnaik People's Democracy 20 November 2013